Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Tìm hiểu văn hóa Óc Eo (Trần Phước Thuận)
Tìm hiểu văn hóa Óc Eo (Trần Phước Thuận) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
17/01/2010

TÌM HIỂU VĂN HOÁ ÓC EO

* Trần Phươc Thuận

Óc Eo đã được nhiều người biết đến kể từ cuộc khai quật năm 1944 của L.Malleret, ông căn cứ vào kết quả khai quật được, tuyên bố ở bên dưới khu di tích là một đô thị lớn có khi là một thị cảng, ông đã đặt tên là đô thị Óc  Eo, và cánh đồng xunh quanh khu di tích ông cũng gọi là đồng Óc Eo. Ngoài ra Óc Eo còn được các nhà khoa học đặt tên cho một nền văn hoá cổ có thể cách đây từ 10 đến 20 mươi thế kỷ; thực ra từ vài chục năm nay có nhiều di vật thuộc đối tượng khảo cổ đã được phát hiện trong khu tứ giác Long Xuyên và một số di tích ở Nam bộ, nhưng đến nay vẫn chưa xác định được niên đại chính thức cũng như chủ nhân của nền văn hoá náy là ai, nê cứ tạm gọi là văn hoá Óc Eo.

            Kết quả khai quật của L. Melleret tuy có nhiều điểm chưa được chính xáclắm , nhưn nhận định của ôn cũng khá chủ quan, nhưng dù sao ông cũng là người đầu tiên – người mở đường nghiên cưu khu di tích Oc Eo, tìa liệu của ông còn để lại chính là tiền đề cho các  cuộc khai quật khảo sát sau này, nhất là loại khai quật các gò đất đá trong cánh đồng Giòng Cát ở khu di tích Óc Eo năm 1983.

Kết quả những lần khai quật đó đã thu hoạch được ở Óc Eo và các vùng phụ cận có rất nhiều di tích, gồm di tích kiến trúc nổi và di tích kiến trúc chìm cùng rất nhiều di vật cổ từ những đồ trang sức làm bằng đá cho đến những dụng cụ đượ dùng trong đời sống hàng ngày, kể cả những di vật không phải của bản sứ như :

- 1 huy chương vàng La Mã thời Autonius Pius (152 SCN )

- 1đồng tiền La Mã thời Mareus Aurelius (161-180 SCN )

- 1mãnh gương đồng Trung Quốc thời Đông Hán (thế kỷ II SCN )

- 1 tượng phật bằng đồng thời nguỵ – Trung Quốc (386 – 557)

- 1 đầu tượng phật An Độ bằng  đồng

- Vài chiếc nhẫn vàng chạm hình bò thần ( Mandin)

- 1 mảnh ngọc thạch chạm hình một phụ nữ Ấn Độ đang tế thần Lửa

- Một số kiến trúc nổi ở các gò lớn, gò Cây Trôm, gò Mồ Côi, gò Cây Thị, gò Kamnap đều có móng vững chắc bằng đáong rất kiê cố trên nền đất sét đã được nện cứng, mặt nền được lót bằng gạch đỏ, trên nền là những bức tường chia ra nhiều ngăn ô hình chữ nhật, hình vuông. Lối kiến trúc rất đặt biệt không phải của thời Angko cũng chẳng phải ủa champa.L.Malleret nghi ngờ đây là loại kiến trúc “ Dakhma” ở Ba Tư thời cổ.

 - Các di vật văn hoá cổ xưa của ba Tư, La Mã, Trung Quốc, Ấn Độ vào thế kỷ II – III đều tập trung một chỗ cộng với các di vật văn hoá Phù Nam, như vậy rõ ràng Óc Eo là một trung tâm văn hoá rất phồn thịnh, là một địa điểm giao lưu văn hoá với nước ngoài thời gian đó

- Tại phía Nam, gò Cây Trôm còn một Lingga rất lớn cao khoảng 1m83 và tại phia đông gò Mồ Côi còn lưu lại một Mu Khalinga. Ở gò lớn còn một bệ thờ khá lớn gồm những tảng đá phẳng có dấu đục, có mộng có chốt. Ngoài ra còn nhiều tượng thần tượng Phật của ấn Đô và Trung Quốc, đều là những di vật mang dấu vết thờ cúngquan trọng , có là nơi này xưa kia là trung tâm chiêm bái.Nhiều người còn nói rằng Óc Eo là một thị cảng vì hiện nay một số di vật như lưỡi câu, mãnh lưới, vỏ sò, vỏ ốc …

Mãi đến nay vẫn chưa có một kết luận nào về văn hoá Óc Eo. Nhưng với 1.191 hiện vật thuộc văn hoá Óc Eo hiện nay còn đang được b  o quản tại nhà Bảo tàng lịch sử thành phố Hồ Chí Minh, các ngôi mộ táng ở khu tứ giác Long Xuyên và những di tích kiến trúc chìm nổi khác đã tìm cũng đủ xác minh đựơc Óc Eo lá một đô thị lớn vào những thế kỷ đấu công nguyên. Và chính nơi này cũng là nơi phát huy văn hoá đến đỉnh cao của nó.

Nhưng Óc Eo thuộc nền văn hoá nào, văn hoá của Phù Nam hay của ai? Việc đó hiện nay vẫn còn đang tranh cãi. Phù nam là tên của một nước độc lập hay là tên của một nước liên bang? Từ các đời Hạ, Thương, Chu của Trung Quốc đã theo thể chế liên bang một thời gian rất dài, lúc đó Ấn độ vẫn chưa thống nhất được đất nước, như vậy Phù Nam (Tiếng Chân Lạp, Phnum có nghĩa là núi ) có phải chăng là một số nươc nhỏ ở phương Nam?

Còn về địa giới của nước này cũng là một đếu phức tạp, một số người cho rằng địa bàn của Phù Nam rất  rộng, rộng đến La Mã, Miến Điện; một số người khác thì nói chỉ  nhỏ thôi – nhỏ hơn miền Nam của ta hiện nay. Theo Thuỷ Kinh chú một cuốn cổ thư Trung Quốc có ghi hai đoạn như sau :

- “… Lâm Ấp hướng đông giáp biển, hướng tây đến nước Từ Lang, hướng nam giáp Phù Nam, hướng bắc giáp Cửu Đức …”

- “… dân rợ Từ Lang ở miền thượng lưu sông Lâm Áp, đi về hướng Nam sẽ đến vương quốc Phù Nam …”

 

Như vậy nếu căn cứ vào thư tịch cổ Trung Quốc thì Phù Nam là một nước độc lập hay liên bang thì địa giới cũng chỉ đến Lâm Ấp, có nghĩa là chỉ đến vùng Phan Rang ngày nay. Nhưng như thế cũng đủ chứa đựng vùng Óc Eo trong đó, hay nói cách khác Óc Eo là một thành thị của Phù Nam.

Điều này chắc cũng gần với sự thật vì qua kết quả cuộc khai quật của Malleret năm 1944 và của bang khảo cổ học của viện kho học xã hội tại thành phố HCM trong những năm gần đây thì Óc Eo cũng xứng đáng là một thủ đô với vòng đai hình chữ nhật vời chiều dài 3.000 m, ngang 1.500m diện tích la 450 mẫu, có 12 di tích kiến trúc vào loại lớn trong đó có một ngôi đền có nhiều bức tượng cao trên 4m, sân nền được lót bằng đá hao cương và nhiều bức hoạ được tram chỗ rất tinh vi.Năm 1981 Lương Ninh lại trình bày một ý kiến, theo ông thì Phù Nam là tập hợp của những tiểu quốc, trong đó mỗi tiểc quốc vẫn giữ nguyên tổ chức, tên gọi riêng và cả truyền thống cuả mình. Và ông cò nói rằng trong số các tiểu quốc có một nước tên Naravaranagara và chính Óc Eo lại nằm trong lãnh thổ của nước này; trong tác phẩm văn hoá Óc Eo và các văn hoá cổ ở đồng bằng sông cửu long, ông còn nhắm mạnh “Theo tôi kinh đô của nước Naravaranagara có lẽ ở ngay chính địa điểm Óc Eo – Ba Thê ”

Vậy thì Óc Eo là một thủ đô của Phù Nam hay thủ phủ của một chư hầu trong Phù Nam, điều đó chưa xác địnhh được, nhưng căn cứ vào thành quả của các nhà khảo cổ học hiện nay qua nhiều cuộc khai quật khảo sát với những di tích hiện vật còn lưu lại thì rõ ràng đây là một đô thị lớn lại nằm trong lãnh vực cuả Phù Nam. Như vậy nền văn hoá đã có mặt  vào thế kỷ II – III tại Óc Eo cũng nên gọi là văn hoá Phù Nam (dù cho Phù Nam chưa phải là nột nước thống nhất) và điều này rất phù hợp với thực tế, như các trường hợp văn hoá Trung Quốc và văn hoá Ấn Độ luôn luôn là văn hoá chủ đạo đối với các tiểu quốc của họ. Yếu tố địa lý phải là yếu tố quan trọng trong vấn đề sắp xếp và quyết định một nền văn hoá./.

 

Cập nhật ( 18/01/2010 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online