Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Di tích Phồn Xương (Nguyễn Hà)
Di tích Phồn Xương (Nguyễn Hà) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
15/10/2010

Di tích Phồn Xương – Còn lại mấy phần

* Nguyễn Hà

"… Đất quê cha tôi

Đất quê Đề Thám

Rừng rậm sông sâu

Con gái cũng theo đòi nghề võ…”

Vâng, hình tượng cụ đề Thám đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho con người Bắc Giang. Thế mới thấy hết được tầm vóc của cuộc khởi nghĩa nông dân Hoàng Hoa Thám – một cuộc khởi nghĩa nông dân lớn nhất và dài nhất trong lịch sử dân tộc ta. Tuy nhiên, cho đến nay, nhiều di tích của cuộc khởi nghĩa đã bị hư hỏng và xuống cấp nghiêm trọng, trong đó có khu di tích Phồn Xương.

         Đồn Phồn Xương - Dấu tích một thời oanh liệt

Đi bất cứ đâu trên vùng đất Cụ Đề - Cầu Vồng Yên Thế, từ Bố Hạ đến Cầu Gồ, Mỏ Trạng hay từ Phồn Xương xuống Cao Thượng sang Ngọc Châu, Bỉ Nội… nơi nào ta cũng gặp những di tích lịch sử còn ghi dấu ấn của một thời oanh liệt của cuộc khởi nghĩa Đề Thám. Di tích ấy gồm đủ dạng, đủ vẻ, từ các làng chiến đấu, các đồn lũy, đình chùa, đến song núi, gò đồi… Tất cả tạo nên một bức chân dung sống động nhất của cuộc khởi nghĩa đã ghi đậm dấu ấn trong lịch sử.

Đồn Phồn Xương còn có tên là đồi Gồ, đồi Cụ, nằm ở phía Nam của một quả đồi cao gần hai chục mét, cách suối Gồ về phía Nam gần 800 mét. Chính tại đồn Phồn Xương đã diễn ra những khung cảnh sinh hoạt trong thời gian hòa hoãn lần thứ hai làm nao nức long người. Đây là một địa điểm đóng quân đầu tiên của nghĩa quân, đồng thời cũng là nơi diễn ra khung cảnh sinh hoạt trong thời gian hòa hoãn lần thứ hai năm 1897 – 1909 làm nao nức long người. Sử cũ chép rằng, khi về Yên Thế tiếp kiến với Hoàng Hoa Thám, chí sĩ Phan Bội Châu đã ngỡ ngàng, thảng thốt trước Phồn Xương: "… Những người bị khổ sở về chính quyền bạo ngược đều lấy doanh trại của tướng quân Hoàng Hoa Thám làm nơi ẩn trú. Vì thế, người rất đông đúc, tiếng gà tiếng chó rộn vang tựa như một cảnh tân đào nguyên của những bậc lánh đời vậy. Năm nọ, tôi hai lần tới đồn, xem khắp chung quanh, trâu cày từng đội, chim rừng quyện người, đàn bà trẻ con nhởn nhơ tiếng chày rậm rịch, có cái vẻ vui của những ngày đình đám hội hè mà không hề có tiếng thở than về chính quyền bạo ngược và mãnh hổ hại người. Tạo lập được một thế giới riêng biệt, thực là một nỗ lực riêng của tướng quân…" .

Đồn có diện tích chừng hơn một mẫu, bao gồm hai vòng thành, nhưng đến nay chỉ còn sót vài đoạn thành lại bị thời gian hủy hoại. Và sự lãng quên của con người có thể sẽ khiến bức thành biến mất trong tương lai. Trên địa bàn khu di tích các cấp lãnh đạo đã trùng tu và xây dựng thêm một số công trình vào năm 1983 trong dịp kỉ niệm 100 năm cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Tuy nhiên, đến nay những công trình kiến trúc trong khu di tích đã bị xuống cấp rất nghiêm trọng.

 

Chỉ còn vang bóng

Trên địa bàn huyện Yên Thế có rẩt nhiều nơi để lại dấu tích của cuộc khởi nghĩa lịch sử này. Tuy nhiên, do sự phá hoại của thời gian, đồng thời không có được sự đầu tư nên các di tích này hiện nay chỉ còn dấu tích. Khu di tich Phồn Xương là một quần thể di tích gồm nhà truyền thống, tượng lớn cụ Đề Thám, đền Thề (là nơi nghĩa quân làm lễ xuất quân đánh Pháp) và đền thờ trong khu vực thành Phồn Xương cũ. Khu di tích có địa thế rất đẹp, nằm trên trục đường đi từ Cao Thượng lên thị trấn Cầu Gồ, nhưng không hề có một tấm biển báo vào khu di tích và cũng không có tâm biển chỉ dẫn nào về quy mô, địa bàn và những công trình thuộc khu di tích này. Trong khu di tích có rất nhiều cây cối lại không được quét dọn thường xuyên, cỏ cây dại mọc nhiều mà không được phát quang, rác rưởi không được thu dọn sạch sẽ nên du khách dễ có cảm giác như ở đây đã lâu không có người đến thăm viếng. Vì thế, nếu không chú ý có thể sẽ không nhận ra có một khu di tích hiện diện trên khu vực này. Người dân thường xuyên để thả dông trâu bò nên môi trường trong khu di tích bị mất đi tính mỹ quan cần thiết để thu hút khách thăm quan.

          Bức tượng cụ đề Thám uy nghiêm là thế nhưng đến gần thì có không ít dòng bút xóa viết bên dưới. Đó là những câu trêu đùa, những dòng tán tỉnh của các bạn nam thanh nữ tú. Thật đáng buồn vì ý thức của người dân ta biết bao, đặc biệt lại là giới trẻ! Đền Thề có người trông giữ nhưng không phải lúc nào cũng được mở cửa. Có người vào thăm viếng thì lại phải đi gọi người canh giữ đền ra mở cửa. Không khí vắng lặng, lạnh lẽo của ngôi đền và khu vực xung quanh chắc chắn sẽ khiến cho không ít người đến đây sẽ cảm thấy chạnh lòng. Đồn Phồn Xương đến nay chỉ còn lại dấu vết thành xây bằng đất trình, qua thời gian và sự hủy hoại của thiên nhiên đã làm mất đi gần hết dấu vết cũ. Đặc biệt đợt mưa lũ lịch sử vừa qua thì đất đã bị xói mòn rất nhiều. Quả là thời gian có sức phá hủy rất lớn, nhưng con người thì sao, chẳng lẽ cũng đành lòng nhìn những di tích bị vùi lấp theo cát bụi thời gian? Bước qua cổng thành, không gian vắng lặng bao trùm. Cụ Bùi Thị Đào – người đã gắn bó với ngôi đền gần 30 năm nay rất bùi ngùi giãi bày: “Từ khi xây dựng đến nay ngôi đền chưa được trùng tu, xây dựng lần nào nên đã xuống cấp, hỏng hóc rất nhiều chỗ”. Cụ chỉ những vết trên mái đền đã bị mối mọt phá hủy. Tiếng cót két phá hủy gỗ của những con mọt đều đều bên tai. Cụ bảo ngày nào cũng quét vài lần nhưng chỉ một lát sau nền nhà lại bị rơi vãi đầy mùn gỗ. Có những chiếc cột và kèo nhà đã bị mối ăn rỗng gần hết.

Càng xót xa hơn khi cụ Đào tôi đến gần bức tượng của vị tướng Trần Hưng Đạo đã bị mối ăn hỏng mất hai bên chân, giờ phải kê hai bên chân bằng … hai chiếc chén. Nhiều bức tượng khác cũng đã bị mối mọt làm hư hại. Cụ nói khi trời mưa ngôi đền bị dột nhiều chỗ, chính vì sự ẩm ướt đó mà mối mọt càng có cơ hội phát triển. Trên bức tường nhà, vết nứt xuất hiện nhiều và ở giữa những khe nứt vôi vữa lở ra rất nhiều.

 

Diện tích rộng mà vẫn thiếu nơi thờ tự

Nghe cụ Đào nói: “Lẽ ra cụ Đề Thám và bà ba Cẩn (vợ Ba của cụ Đề Thám) phải được thờ cùng nhau, nhưng vì không có chỗ thờ nên cụ Đề Thám thì được thờ bên chùa Thề, còn bà ba Cẩn thì được thờ bên đền thờ trong đồn.” Ngôi đền được xây dựng từ năm 1983, nhưng do diện tích quá nhỏ không đủ chỗ đặt ban nên bà Ba Cẩn và cụ Đề Thám được thờ mỗi người một đền.

Còn một điều đáng bàn nữa là mặc dù địa bàn khu di tích có diện tích rất rộng nhưng hiện giờ không được quy hoạch rõ ràng nên người dân xung quanh cứ tự nhiên lấn chiếm đất của khu di tích để trồng cây và sử dụng vào mục đích riêng.

 

Những di tích còn lại vốn đã nghèo nàn lại không được đầu tư để trùng tu nên hiện nay trở nên hoang tàn và xơ xác. Ngôi nhà truyền thống giới thiệu về những chiến công của những bậc anh hùng trong cuộc khởi nghĩa được xây dựng năm 2003, tuy nhiên cơ sở vật chất còn nghèo nàn, nội thất sơ sài, chưa có nhiều hiện vật để có thể tái hiện được tầm vóc của cuộc khởi nghĩa. Chủ yếu chỉ là những hình ảnh về bối cảnh lịch sử những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20.


Gắn bó với ngôi đền gần ba mươi năm nay nhưng mỗi tháng cụ vẫn sinh sống bằng tiền và gạo mà con cái chu cấp. Cụ nhắc đi nhắc lại đầy xúc động: “Bà đã gắn bó với ngôi đền gần ba chục năm nay rồi, cũng chả sống được là bao nữa, chỉ mong khi nhắm mắt được nhìn thấy ngôi đền khang trang sáng sủa thì cũng đành lòng mà đi. Chứ để như bây giờ bà vẫn còn day dứt lắm”.

Nghe người dân xung quanh đền kể lại, khi mới xây năm 1983 ngôi đền còn chưa có sân, nền nhà làm bằng đất, huyện còn thiếu kinh phí cụ Đào đã bỏ cả tiền dành dụm của mình ra để lát nền và lát sân ngôi đền được sạch sẽ.

Một thời gian sau cụ lại tự bỏ tiền ra xây khu nhà tắm, đào giếng để khách đến thăm đền có chỗ thay đồ và rửa chân tay, lại tiện lợi hơn khi có lễ hội. Chình vì thế được nhìn thấy ngôi đền và khu di tích được quy hoạch rõ ràng và khang trang, sáng sủa là ước nguyện lớn nhất của cụ lúc này và cũng là của những người con Yên Thế.


Ông Nguyễn Đăng Nông – trưởng phòng văn hóa và thông tin huyện Yên Thế cũng đã bày tỏ: “Cá nhân tôi và nhân dân trong huyện đều rất muốn đầu tư để xây dựng khu di tích sao cho xứng tầm với lịch sử, nhưng “cái khó bó cái khôn”, huyện thiếu kinh phí còn người dân thì quá khó khăn nên cũng chưa xây dựng được nhiều cho khu di tích”. Theo cá nhân người viết bài này thì việc xây dựng, quy hoạch rõ ràng địa bàn quy mô của khu di tích, đồng thời trùng tu tôn tạo lại những gì đã có là việc cần thiết trước mắt, tránh để lãng phí những dấu tích quan trọng. Bởi vì cho dù có xây dựng mới nhiều đến đâu thì du khách cũng cần ở mỗi khu di tích chút bóng dáng của lịch sử để họ có thể hình dung một cách chân thực nhất đồng thời hiểu được những giá trị của cuộc khởi nghĩa.

Cập nhật ( 15/10/2010 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online