Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạn đọc viết arrow Mấy suy ngẫm về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn hóa (Trung Trường)
Mấy suy ngẫm về mối quan hệ giữa tôn giáo và văn hóa (Trung Trường) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
04/11/2010

MẤY SUY NGẪM VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TÔN GIÁO VÀ VĂN HÓA

* Trung Trường

          Hằng số trong mối quan hệ giữa Đạo và Đời, giữa tôn giáo và các thiết chế xã hội là phát triển văn hóa, nâng cao đời sống mọi mặt của con người nhằm đem lại cho họ những giá trị vật chất lẫn tinh thần, tạo điều kiện thuận lợi nhất để con người phát triển một cách toàn diện mọi khả năng hiện có, cũng như đánh thức mọi tiềm năng của họ. Đó cũng là điểm tương đồng của các hệ ý thức tiến bộ và  các tôn giáo nói chung. Tôn giáo là một bộ phận của văn hóa dân tộc, có khả năng tác động và ảnh hưởng sâu sắc đến các hình thái ý thức xã hội, các loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể. Đồng thời, nó tác động đến lối sống, thế ứng xử, phong tục tập quán cũng như các loại hình diễn xướng, thể hiện sâu đậm nhất là trong văn học - nghệ thuật, kiến trúc, hội họa và lễ hội dân gian… Như vậy giữa Văn hóa và Tôn giáo có mối quan hệ qua lại khắng khít, cái này quy định, làm nền tảng cho cái kia.

Theo nhà nghiên cứu Phan Ngọc: Văn hóa là thuật ngữ bắt nguồn từ Châu Âu, dịch từ “Culture” của Anh, Pháp. Chữ này lại bắt nguồn từ chữ Latinh: “Cultus” được dùng theo hai nghĩa là “trồng trọt ngoài đồng – cultus agri”, nghĩa thứ hai là “trồng trọt tinh thần - Cultus animi”. Vậy xét nghĩa gốc, văn hóa gắn liền với giáo dục, đào tạo con người. Và trong quá trình hiện đại hóa tôn giáo nói chung, hiện đại hóa Phật giáo nói riêng, xu hướng nhập thế “Phật giáo đi vào cuộc đời” đều đề cao vai trò cũng như sứ mạng khai hóa tín ngưỡng, niềm tin và đạo đức con người bằng giáo dục. Trong đó, các loại hình văn hóa và các thiết chế văn hóa đóng vai trò như người thuyền trưởng điều khiển con tàu giữa đại dương mênh mông hướng về đất liền một cách an toàn. Vì thế không thể không đề cao vai trò của văn hoá, của đội ngũ thiện tri thức, những người luôn ưu tư với tiền đồ của dân tộc, với khát vọng xiển dương đạo pháp phát triển ngày càng đi vào chiều sâu trong mọi khía cạnh của đời sống nhân sinh. Phải có chính sách chiêu hiền, đãi sỹ, trọng dụng họ; ngôi chùa như vốn đã thế phải là nơi hội tụ những bậc cao tăng, những hiền tài của quê hương, đất nước, là nơi ấp ủ và tạo dựng những chiến lược phát triển con người, đặc biệt là về văn hoá tâm linh. Khi đó, ngôi chùa mới thật sự trở thành nơi “che chở hồn dân tộc”.

Xu hướng mới của tôn giáo trong thời kỳ xã hội chuyển mô hình đó là “thích ứng”. Trong lịch sử nước ta, các tôn giáo từng thích ứng với các chế độ xã hội khác nhau, đặc biệt là Phật giáo đã đóng góp nhiều công lao và thành tựu trong công cuộc lập quốc và kiến thiết quốc gia của các triều đại Lê, Lý, Trần. Để đạt được những kỳ tích đó, Phật giáo Việt Nam đã có quá trình thích ứng, dấn thân, “hòa quang kỳ trần”. Ngay từ buổi đầu tiên xác lập vị thế của mình với tư tưởng từ bi, tuệ mẫn, Phật giáo đã lấy trí tuệ minh triết và tình thương vị tha để truyền đạo và hành đạo. Các vị thiền sư, các bậc đại trí, đại nhân đã đứng ra giúp đời hộ quốc an dân, thậm chí họ sẵn sàng cởi áo cà sa, khoác áo chiến bào, vung gươm trên chiến tuyến để bảo vệ sự an ổn cho muôn dân, giành độc lập, tự do cho dân tộc. Đó chính là sự thích ứng hợp tình hợp lý trong hoàn cảnh đương thời để thể hiện trách nhiệm của người con đối với sự tồn vong của đất mẹ, của cộng động, vừa có thể hoằng dương đạo pháp bằng việc đóng góp minh triết tham mưu cho các Nhà nước phong kiến đề ra các chính sách hợp lòng dân: khoan sức dân, coi trọng sự thanh bình, chính sự chuộng giản đơn, tránh phiền hà… Đó cũng là những nét đặc sắc nổi trội góp phần tạo nên một nền văn hóa Đại Việt rực rỡ và hùng mạnh, là nét son trong lịch sử dân tộc dựng nước và giữ nước của cha ông chúng ta.

          Tín ngưỡng, tôn giáo là một vấn đề thuộc lĩnh vực nhận thức, tình cảm, niềm tin, không chỉ của mỗi cá nhân mà còn biểu hiện cho lương tâm của thời đại, tâm thức của dân tộc, cộng đồng. Hình thái ý thức xã hội trong giai đoạn phát triển hiện nay có thể là thế giới quan nhiều cấp độ, bao dung nhiều loại quan niệm (trong đó có quan niệm tôn giáo) nhưng quan trọng là phải tìm được tiếng nói chung, sự đồng thuận chung, một hằng số hoàn chỉnh mà ta vẫn quen gọi: Đó là ích nước, lợi nhà. Trong lịch sử hình thành và phát triển của mình, các tôn giáo lớn đều thích ứng với lợi ích khác nhau của các giai tầng xã hội, với sự biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng để tìm ra một tiếng nói chung, nhằm tôn vinh ý nghĩa “Tốt đời, đẹp đạo”. Đây là một tất yếu khách quan! Cho nên, thích ứng là từ hai phía. Nhưng thích ứng là một quá trình năng động và dài lâu, không thể nóng vội, chủ quan, duy ý chí. Đối xử với tôn giáo như một yếu tố văn hóa là điều được Đảng ta và Bác Hồ đã đặt ra qua việc khẳng định: “Những giá trị truyền thống của các tôn giáo, giá trị đạo đức tôn giáo có những điều phù hợp với xã hội mới”.

Thật vậy, nhìn lại lịch sử hàng nghìn năm xây dựng và bảo vệ tổ quốc chúng ta có thể khẳng định: Tôn giáo cùng với các hệ ý thức khác đã thật sự đóng góp một phần quan trọng trong việc kiến tạo một nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc với đặc trưng ưu việt là tính hòa đồng và vị tha - nét hoa của con dân đất Việt - Thông điệp trong quá trình hội nhập của đất nước Việt Nam trên trường quốc tế.

          Bước vào thiên niên kỷ mới, chúng ta chú trọng công tác đúc kết từ những chặng đường đã qua, những bài học rút ra từ quá khứ, hướng tới tương lai trong sự phát triển hài hòa, bền vững. Yếu tố “bền vững” là yếu tố then chốt hàng đầu, bất cứ thể chế nào, nền văn hóa nào cũng phải coi trọng trong chiến lược phát triển con người, phát triển văn hóa. Sự thống nhất trong đa dạng của các nền văn hóa đòi hỏi tinh thần bao dung, hòa hiếu, hòa hợp dân tộc, ở đó sự cởi mở và tiếp nhận có chọn lọc trong quá trình giao lưu và hội tuyển là một yêu cầu cần đặt ra khởi đầu của mọi khởi đầu, để thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của đất nước. Và như thế, mối quan hệ giữa các tôn giáo, giữa Nhà nước với tôn giáo cũng nằm trong quỹ đạo chung đó. Tôn vinh giá trị con người, giải phóng con người thoát khỏi sự mê muội, ấu trĩ, thoát khỏi sự giàng buộc của những định kiến cũ kĩ, lạc hậu, nhằm bắt nhịp tốc độ phát triển của khoa học kỹ thuật, với những trào lưu tư tưởng tiến bộ và lành  mạnh của nhân loại; nâng cao dân trí, san bằng thế chênh lệch giữa các vùng miền, nhất là những vùng sâu, vùng xa, vùng hải đảo, miền núi; chấn hưng dân khí, để cho mọi người Việt Nam được khẳng định và phát huy quyền được học tập, được phát triển toàn diện mọi năng lực, sở trường của mình, đồng thời phát huy được sức cống hiến của họ vào công cuộc kiến thiết và xây dựng đất nước hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh. Thiết nghĩ đó cũng là giá trị văn hóa - hằng số thống nhất của mọi mục tiêu, của các tôn giáo tiến bộ, của mọi nền văn minh tiên tiến trên thế giới.

Cập nhật ( 04/11/2010 )
 
< Trước   Tiếp >
TRANG WEB GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TỈNH BẠC LIÊU Số 170 Bản ra thường kỳ năm 01&15/08/2017 - Phật lịch 2561

Các danh mục khác

Thăm dò ý kiến

Google đánh giá

Google Page Rank
Powered by: Viet IT

Alexa xếp hạng

Statistics

OS: Linux v
PHP: 5.4.45
MySQL: 5.5.47
Thời gian: 23:46
Caching: Enabled
GZIP: Disabled
Thành viên: 5
Tin tức: 4090
Liên kết web: 0

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online