Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Bí mật ngọc trai (Hoàng Xuân Phương)
Bí mật ngọc trai (Hoàng Xuân Phương) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
04/11/2010

BÍ MẬT NGỌC TRAI

* Hoàng Xuân Phương

Một hạt cát vô tình rơi vào lớp da trong của một con vật có hai mảnh vỏ, những vòng quấn xà cừ bao lấy hạt cát và rồi một viên ngọc quý được tạo thành. Không, mọi chuyện không đơn giản như vậy! không phải bất cứ vật lạ nào xâm nhập vào bất kỳ loài nhuyễn thể nào cũng được tạo thành các hạt ngọc trai. Đó là cả một quá trình chọn lọc khắt khe của các cấu trúc phân tử khoáng chất hữu cơ vốn rất nhạy cảm với môi trường sinh hóa.

Trong hơn 8.000 loài hai mảnh vỏ thuộc lớp Bivalvia, chỉ có trên dưới 20 loài có khả năng sinh ngọc bền vững, tập trung chủ yếu vào họ hàu biển Pteriidae và họ trai sông Unionidse. Một số loài sinh ngọc hiện nay không còn nữa. Số nhiều trong các loài mang ngọc hiện tại đang bị suy thoái, nhưng một số loài được tuyển chọn cuôi cấy ngọc trai thay cho nguồn cung caố ngọc trai thiên nhiên đang bị khai thác cạn kiệt. Nghành nuôi cấy ngọc trai hiện nay là một kỹ nghệ phát triển thu nhiều lợi nhuận, đặc biệt ở những nơi có môi trường thích hợp như ở Việt Nam.

Loại ngọc trai được khai thác đầu tiên ở nước ta từ 2000 năm trước có lẽ là loại ngọc nước ngọt, thuộc loài Margaritifera margaritifera auricularia sống nơi vùng nước lợ của sông. Loại ngọc trai nước ngọt được biết đến nhiều nhất là loại ngọc được khai thác ở các cửa sông đổ vào vịnh Ba Tư, nhưng từ năm 1930, khi công nghệ khai thác dầu tại đây phát triển mạnh thì việc khai thác ngọc trai cũng biến mất. Ngày nay giống trai Margaritifera thuộc họ Unionidae vẫn còn phân bố rộng quanh vùng biển lạnh châu Âu, vùng tiaố giáp vịnh Mexico và vùng phía đông Trung Quốc (giáp với Việt Nam).

Trên thực tế, có sự trên lệhc đến hàng chục, hàng trăm lần giá trị giữa ngọc trai nuôi và ngọc trai thiên nhiên, ngọc trai nước ngọt và ngọc trai nước mặn. Các hạt ngọc trai nước mặn đắt giá không được khai thác từ các loài trai mà từ một số loài hàu, chủ yếu thuộc giống Pinctada họ Pteriidae và loài Pteria pengui. Các hạt ngọc trai nổi tiếng trong lịch sử chinh phục của đế quốc la Mã là của loãi hàu Pinctada radiata sinh sống trong vịnh Ba Tư, biển Đỏ, Địa Trung Hải và thường được gọi là hàu vùng vịnh. Loài hàu cho ngọc trai nước mặn phổ biến nhất hiện nay là Pictada fucata do được tuyển chọn và nuôi cấy để sản xuất ngọc Akoya. Pinctada fucata, còn được gọi là hàu Nhật Bản, có địa bàn sinh sống tự nhiên rất rộng, từ phía Tây và Nam  Thái Bình Dương đền vùng Ấn Độ Dương

Ba loại hàu mang ngọc ở các hải đảo và bờ biển nước ta là hàu Nhật Bản Pinctada fucara, hàu môi vàng Pinctada maxima và hàu môi đen Pincada margaritifera. Trong các rạn hàu được khảo sát gần đây như ở Thoại Giang, người ta thấy các cá thể hàu môi đen tập trung ở tầng sâu bên trong ám tiêu Carassotrea gigantissima, trong khi các cá thể môi vàng, môi bạc và môi trắng tập trung rất nhiều nơi tầng cạn cùng với ám tiêu loài hàu Crassostrea gigas và các loài trai nước mặn Mytilus. Pinctada margaritifera là nguồn cung cấp loại ngọc trai đen rất đắt giá hiện nay, vào khoảng 700 đến 1.000 USD mỗi hạt. Nhiều cá thể hàu môi vàng Việt Nam có vỏ mỏng và dài, nổi rõ ánh tơ vàng hoặc xanh bạc rất đẹp, bên trong để lại dấu vết các hạt ngọc trai đã bị phong hóa do bị chôn vùi hàng ngàn năm bên dưới phù sa. Điều này cho thấy việc khai thác ngọc trai biển cạn chủ yếu trong thời bắc thuộc ở nước ta là loại ngọc trai ánh bạc và ngọc trai ánh vàng từ các loài phụ khác nhau của Pinctada maxima.

Các hạt ngọc trai luôn được hình thành từ lớp trân châu mẫu. Lớp này xuất hiện nằm giữa lớp vỏ thô nhám bên ngoài và thân mềm bên trong nhằm giữ cho các cơ quan nội tạng của con vật không bị hao tổn thương bởi chính lớp vỏ sần sùi của mình. Ở nhiều loài, lớp chân châu mẫu đủ dày tạo thành xà cừ sắc màu sặc sỡ. Trân châu mẫu bao gồm nhiều lá, mỗi lá gồm các tầng khoáng chát aragonnite siêu mỏng, xen kẹp giữa các màng protein gọi là conchiolin. Điều kỳ diệu của ngọc trai là bên trong cấu trúc khoáng chất hữu cơ có những phân tử sinh hóa hoạt động, khả dĩ ảnh hưởng đến chất liệu di truyền, các AND và ARN.

Chính khả năng điều chỉnh chất liệu đi truyền xảy ra trong lớp trân châu mẫu xẽ quyết định việc thành lập nên hạt ngọc trai: các glycoprotein mà chủ yếu là glycosami-noglycan tích mạnh điện âm (-) sẽ đắp dày và bám chặt vào một đầu tinh thể khoáng chất aragonnite tạo ra sự phân cực điện giữa hai mặt lá. Tình trạng này dẫn đến việc các lá trân châu mẫu quấn khít vào nhau, nao quanh một nhân kích hoạt như hạt cát tích điện tự nhiên hoặc hạt nhân chế tác từ thân vỏ một loài trai mang ngọc. Các vòng quấn trân châu cứ tăng dần theo thời gian nhờ nhiễm tính phân cực di truyền, cho tới khi các hạt ngọc đủ lớn để được khai thác hoặc rơi ra khỏi thân vỏ.

Cập nhật ( 04/11/2010 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online