Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Mỹ Tho qua ca dao và văn thơ xưa (Ngô Hồng Lĩnh)
Mỹ Tho qua ca dao và văn thơ xưa (Ngô Hồng Lĩnh) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
18/11/2010

MỸ THO QUA CA DAO VÀ VĂN THƠ XƯA

* Ngô Hồng Lĩnh

I) Lịch sử hình thành

Ba thế kỷ trước, từ khi người dân miền Trung do loạn lac, thiên tai, sưu thuế, phải gồng gánh dắt dìu nhau vào vùng đất lành phương Nam tìm nơi sinh sống, rồi tìm đến vùng đất Mỹ Tho, nằm bên dòng sông Cửu Long trù phú, hội tụ phù sa và biết bao nhiêu linh khí, trước khi xuôi dòng ra biển đông. Là nơi “phong hồi, thủy tụ, “địa linh nhân kiệt”, “đất lành chim đậu” hình thành vùng đất Mỹ Tho.

Sau đó, một nhóm lưu dân người Hoa do Dương Ngạn Địch và Huỳnh Tấn cùng một số cựu thần của nhà Minh, sau khi thất bại trong việc “phản Thanh phục Minh” cũng chạy sang Việt Nam và ghé vào Mỹ Tho lâp nghiệp.
Chính người Việt giữ vai trò tiên phong trong việc khai hoang phuc hóa để Mỹ Tho được hình thành và liên tuc phát triển cho đến ngày hôm nay qua bao thăng trầm của lịch sử. Việc định cư dần được ổn định, nền hành chánh, kinh tế và văn hóa, phong tục, tập quán lần được phát triển.
Năm 1731 Chúa Ninh Vương Nguyễn Phúc Chu Lập Châu Định Viễn, là đât Mỹ Tho bây giờ.

Năm 1732 Lập Trấn Định Tường.

Năm 1753 Chúa Võ vương Nguyễn Phúc Hượt lập phiên Đạo Trường Đồn, gồm đất Mỹ Tho và Cao Lãnh rộng đến biên giới Cambode bấy giờ
Năm 1788 sau khi chiếm thành Gia Định, Nguyễn Ánh, chỉnh đốn lại vùng đất Nam Kỳ, Mỹ Tho lại thành trấn Định Dinh. Và sau khi đánh bại Tây Sơn Mỹ Tho lại thành Vĩnh Tường trấn .

Dưới thời Vua Minh Mang, 1819 Mỹ Tho chinh thức thành tỉnh Định Tường.

Dưới thời Tự Đức, 1851 Mỹ Tho lại trở thành quận Long Tường; gồm 2 tỉnh Vĩnh Long và Định Tường .

Sau 1954 Mỹ Tho là thi xã thuộc tỉnh Định Tường

Từ 1975 Mỹ Tho là thành phố trung tâm của tỉnh Tiền Giang

Về mặt danh xưng , Mỹ Tho thuộc vùng đấ Thủy Chân lap. Nhà văn Bình Nguyên Lôc cho rằng Mỹ Tho là cách phát âm trại ra từ tiếng Mi cà tho của người Chân Lạp xưa .Theo nhà văn Sơn Nam, My Tho theo cách gọi của người Khmer gọi vùng đất nầy là ‘ Mê-sơ’ nghĩa là người con gái có nước da trắng đẹp.

I) Văn Thơ cũ và Ca dao

Như đã nói, Mỹ Tho là vùng đất “Đia linh nhân kiệt” nằm tại vàm kinh Bảo Định , “trên bến dưới thuyền” với đủ thứ tàu thuyền tứ xứ đổ về, để giao lưu buôn bán, và để du ngoạn, vãn cảnh :

Mỹ Tho cảnh đẹp người xinh
Quyện lòng du khách gợi tình nước non.

Hay :

Ở chợ Thủ về Mỹ Tho buôn bán,
Gia Định , Sài Gòn không phải quê quán của anh.


Sách “Gia Định thành thông chí” ghi nhận: “Chợ lớn Mỹ Tho mái ngói cột cham , phủ đình cao, nha thự rông thuyền bè sông biển ra vào , buồm thuyền trông như mắc cửi, thật là nơi đô hội lớn , phồn hoa huyên náo “…
Trong quyển “ Nam kỳ phong tục nhân vật diễn ca”, Ông Nguyễn Liên Phong tấm tắc ngợi khen:


Phong cảnh vui xem hạt Định Tường
Tàu xe đông đảo mỗi đầu đường
Cồn Rồng đất nổi che tiền viện
Cổ lịch đồn xây trấn Viễn phương.


Đến thời Pháp thuộc, Mỹ Tho lại trở thành đầu mối của Miền Tây lên Sài Gòn với “Cầu tàu Lục tỉnh” Mỹ Tho càng thêm phát triển:

Đèn nào cao bằng đèn chợ Mỹ

Lộ nào kỷ bằng lộ Cần Thơ.

Từ đó Mỹ Tho trở thành biểu tượng của một nền văn minh đô thị, nơi gặp gỡ, giao lưu, du ngoạn và hứa hẹn, mong chờ của các cuộc tình:

Nước chảy re re con cá he nó xòe đuôi phụng
Cả tỉnh Mỹ Tho nầy anh đành bụng có mình em ….

Hay:
Đồng Nai, Châu Đốc, Định Tường,
Lòng anh sở mộ con gái vườn mà thôi.

Bước xuống bắc Mỹ Tho thấy sóng xônước đẩy,
Bước lên bờ Rạch Miễu thấy nước chảy cây xanh,
Anh biết chắc đây là đất châu thành,
Sao tìm hoài không thấy trong đám bộ hành có em

Nét đẹp Mỹ Tho:

Mỹ Tho có Vĩnh Kim và Thuộc Nhiêu là hai nơi được các tao nhân mặc khách để mắt đến nhiều hơn cả . Nhà thơ Học Lạc có vịnh môt bài thơ:

Đất linh bồi đắp đất Ba Giồng
Cảnh Thuộc Nhiêu nhiều khách ngợp trông
Đường thẳng ngựa biêu chân ngán bước
Rạch cùng cá lội mến ven sông.

Nữ sĩ Đỗ Liên Tư người Vĩnh Long cũng có thơ khen ngợi Vĩnh Kim:

Sầm Giang là chốn rất cao kỳ
Danh tiếng vang lừng xóm phú thi
Chợ giữa nhiều trang văn Ngọc Diệp
Vĩnh Kim lắm kẻ học Liên Trì…

Mỹ Tho cũng có nông thổ sản nức tiếng nước ta, như mận hồng đào ở Trung lương, vú sữa lò rèn Long Định, cam mật Cái Bè, ổi xá lỵ An Hữu, xoài cát Hòa Lộc …

Đây kẹo chuối thơm tình xứ Mỹ

Mận Hồng Đào ngọt ý quê hương

Nhà thơ Kiên Giang Hà huy Hà đã có làn khen nức nở:

Vú sữa Sầm giang căng dáng mộng
Nấm rơm Long Định ủ ngàn sương .

Còn cảnh đẹp thì có:

Trung Lương:
Nước dạt bèo trôi; ba nẻo đường
Nụ cười thêm nếp mận Trung Lương
Nửa trưa lãng tiếng gà eo ốc

Lạc Hồng
Viếng thăm vườn cảnh Lạc Hồng
Màu hoa thắm đươm say lòng
Sóng nước Cửu Long hừng chí
Cồn rồng gợi nhớ Thủ Khoa Huân
Hay:
Đêm Lạc Hồng thuyền trôi ngả nghiêng
Hoa đèn, sóng nhạc gói công viên
Sao em áo trắng buồn thương nữ
Đôi má lên hồng theo dáng men

Cồn Rồng:
Một dải bần xanh, xanh dáng Xuân
Phù sa nhuộm máu Thủ Khoa Huân
Thương hồ mấy nẻo đường xuôi ngược
Nghe gió Kỳ Hôn nhớ một lần …

U buồn hơn:
Sông Mỹ năm xưa tràn giọt máu
Cồn Rồng đêm vắng gió buồn thiu

Chùa Vĩnh Tràng:
Mây tím rêu còn phủ dấu xưa

Những ngày chuông nối những đêm mưa
Cành đa, ngọn tháp, vườn râm đó
Trăng Vĩnh Tràng em mấy độ mờ

Cùng với kinh Chợ Gạo, kinh Bảo Định trở thành mạch máu giao thông giữa miền Tây, Mỹ Tho với Sài Gòn nên ghe thuyền xuôi ngược như mắc cửi . Nhà Thơ Học Lạc ví “Buồm giong lên xuống trắng như cờ”.
Thời xưa, ai ở Mỹ Tho cũng thuộc lòng câu hát Hội ca cầm của Thầy Năm Tú, do Trần văn Trạch hát:
Mỹ Tho, trên ô tô, dưới thời ca nô
Nằm giườnh lèo, đắp thêm nệm ấm

Đi giày là giày Gia Đinh, ngồi ghế là ghế Phượng Loan
Cậu bịt thêm ba cái răng vàng,
Trên đầu cậu xịt dầu thơm, dầu thơm...


Bởi vậy mà Mỹ Tho đã trở thành cái nôi của nghệ thuật hát Bộ, cải lương với nhiều rạp hát – casino nổi tiếng đất Nam Kỳ lục tỉnh như rạp Viễn Trường của thầy Năm Tú hay rạp Huỳnh Kỳ (sau đổi thành hí viện Vĩnh Lợi) của Bạch Công tử George Phước . Nhà Thơ Xuân Diệu, có thời gian sống ở Mỹ Tho đã ví von nơi đây là một Hollywood của Nam Bộ. Mặc dầu lúc nầy hát Bội, hay cải lương được xem như phường “Xướng ca vô loại”.
Trồng trầu trồng lộn dây tiêu
Con mê hát bội mẹ liểu con hư

Còn ở Vàm kinh Bảo Định, biết bao chàng trai, cô gái đã sáng tác nên những câu hò, đối trử tình:
Đèn Mỹ Tho ngọn xanh, ngọn đỏ
Đèn Châu Đốc ngọn tỏ, ngọn lu
Anh về học lấy chữ nhu, chín trăng em đợi …hò ơ ới
Chín trăng em đợi …ờ, mười thu em cũng chờ...

Hò ơi ới, Đèn Châu Đốc không khơi mà tỏ
Đèn Mỹ Tho gió thổi không mờ
Anh về trải chiếu bàn thờ. rước em về lạy hò ơi ới
Rước em về lạy ông bà để cưới em.

Dẫu rằng:

Đã mang lấy tiếng bán vàm
Bán thì có bán điếm đàng thì không.

Đặc biệt khi bắt đầu có tiếng còi tàu xúp lê của tàu thủy và tiếng còi xe lửa, thì những cuôc tiển đưa nơi cầu tàu (Vàm kinh Bảo Định) nha ga (nay là vườn hoa Lạc Hồng) càng thêm day dứt:

Tàu xúp lê một còn thương còn nhớ
Tàu xup lê hai còn đợi còn chờ
Tàu xúp lê ba tàu ra miền khác
Anh đi rồi nước mắt em rơi …

Hay:
Anh về em nắm vạt áo em la làng
Phải để chữ thương chữ nhớ lại giữa đàng cho em…

Hay:
Chiều chiều ông Chánh về Tây
Cô Ba ở lại lấy thầy thôn ngôn ….

Rồi lắng nghe những cuộc chia tay dùng dằng cũng có những câu bộc trực, dằng dặc như chiều dài của sông nước Cửu Long:

Nước ròng chảy thấu Nam Vang
Mù U chín rụng cho chàng biệt ly

Để rồi đâu đó lại cất lên lời oán trách cho cuộc tình không tròn lời chung thủy:
Ngó lên chợ thành có nhiều nam thanh nữ tú
Ngó về Chợ Cũ có đủ các thứ chim
Trách ai mọn dạ kiếm tìm
Đem lời huyển hoặc đổi niềm tóc tơ

Nhưng cuộc sống thương hồ trôi dạt và đầu mối Mỹ Tho là nơi bao lươt khách đi về khơi niềm thương nhớ nơi xa:

Cúc mọc dưới sông kêu bằng cúc thủy,
Sài Gòn xa, chợ Mỹ cũng xa
Gởi thơ thăm hết nội nhà
Trước thăm ba má sau là thăm em.

Cô gái Mỹ Tho với bản tính hiếu khách, thơm thảo, phóng khoáng của dân Nam Bộ,
quyết mời anh tới nhà cho bằng được :

Sài Gòn xa, chợ Mỹ không xa
Anh đi phải ghé vô nhà
Nghèo em em chịu, làm gà đãi anh .

Trải qua hơn ba trăm ba mươi năm hình thành và phát triển. Mỹ Tho nay đã đổi thay nhiều, những áng thơ xưa , những câu ca dao huê tình, nồng nàn tình nghĩa của người dân sông Tiền giờ không còn lại bao nhiêu, nhưng tình đất, tình người lắng đọng lại, chắc sẽ còn lưu trữ trong nguồn mạch tâm tình qua nhiều thế hệ của người Mỹ Tho, dù còn ở tỉnh nhà hay bôn ba đất khách.
Trong ngày xuân rảnh rỗi, thắp nén hương thơm, thấy nhớ quê mình quá đỗi .

Gia Định đông chí Kỷ Sửu 2009
Ngô Hồng Lĩnh

Lời bạt:

Một đề tài lớn trong một bài viết nhỏ đơn sơ, tất nhiên sẽ có nhiều sai sót. Các Bác chỉ giáo thêm cho đề tài thêm hoàn chỉnh. Chân thành cảm tạ. NHL

Tài liệu tham khảo:

·Định Tường xưa của Huỳnh Minh
·Mĩ Tho qua ca dao của TS Lê công Lý

Cập nhật ( 19/11/2010 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online