Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow CHÙA PHÙ DUNG HÀ TIÊN CÓ TÊN LÀ CHÙA PHÙ CỪ CHĂNG (Trương Minh Đạt)
CHÙA PHÙ DUNG HÀ TIÊN CÓ TÊN LÀ CHÙA PHÙ CỪ CHĂNG (Trương Minh Đạt) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
29/08/2008

CHÙA PHÙ DUNG HÀ TIÊN CÓ TÊN LÀ CHÙA PHÙ CỪ CHĂNG

* Trương Minh Đạt

Tạp chí Xưa & Nay số 296 tháng 11-2007, trang 32-33 bài Chùa Phù Dung hay Phù Cừ? Tác giả Nguyễn Đình Tư có góp ý về danh xưng của chùa Phù Dung – Hà Tiên. Rất tiếc, bài viết không đề cập một tình hình then chốt, là sự thay đổi vị trí của chùa Phù Dung xưa, khi nó được tạo dựng lại vào năm 1846. Việc này cho thấy tác giả không tiếp cận thực địa. Chỉ vì không đến nơi, tác giả nhầm lẫn chùa Phù Dung trong Gia Định Thành thông chí và chùa Phù Dung hiện nay.

 

Nếu đã tham cứu Gia Định Thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, tác giả đã thấy : chùa Phù Dung vào năm 1820 “tại hướng Tây Nam núi Phù Dung”; còn chùa Phù Dung hiện nay tại đầu bắc núi Bình San, cách chùa xưa trên 500m. Chúng tôi phân biệt giữa 2 ngôi chùa để quí độc giả cùng chia sẽ quan điểm: trong thực tế không hề có ngôi chùa Phù Cừ, cụ thể là từ năm 1846. Câu văn trong Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt là một điều sai lầm mà mọi người cần cảnh giác.

Thực chất của tên “Chùa Phù Cừ”

Trong bài, tác giả Nguyễn Đình Tư có nêu vấn đề quốc huý (chữ DUNG) là động cơ căn bản  làm thay đổi tên chùa Phù Dung thành Phù Cừ, dưới đời vua Thiệu Trị. Đây là điểm tương đồng duy nhât giữa tác giả Nguyễn Đình Tư và chúng tôi (X. nhận thức mới về đất Hà Tiên, sách được NGuyễn Đình Tư dẫn cứ. Tại các trang 166 và 205, chúng tôi có trình bày lệnh kiêng húy chữ Dung). Chúng tôi luôn quan niệm : tên Phù Cừ là một tên mới, chỉ nẩy sinh do lệ kiêng huý. Nó không phải là tên cố hữu của ngôi chùa tại núi Bình San hiện nay, nhất là cái tên ấy không phải do Mạc Thiên Tích đặt. Chúng tôi luôn coi mục “Chùa Phù Cừ” của Đại Nam Nhất Thống Chí – Lục tỉnh Nam Việt là một điểm sai lầm.

Chúng ta cần làm sáng tỏ vân đề này.

Khi tên Phù Cừ ra đời, ngôi chùa cổ không còn nữa. Vì sách Hoàn Vũ Ký (còn gọi là Hoàn Vũ Kỷ Văn – Thiên Nam Dư Địa Khảo) của Tỉnh Sơn Nguyễn Thu ra đời năm 1847 đời Thiệu Trị, tên chùa Phù Cừ nêu có trong sách, là của ngôi chùa cổ đã bị đổ nát trước đó hơn cả chục năm. Chúng tôi tiếp nhận sách này năm 2003, từ Thư viện Hán Nôm, Hà Nội. Có 2 cuốn, bản A.585 tên Hoàn Vũ Ký và bản VHv.1375, tên Hoàn Vũ kỷ văn – Thiên Nam dư địa khảo tương đối giống nhau về nội dung, đều là sách chép tay. Khi ấy quyển Nhận thưc mới về đất Hà Tiên của chúng tôi phát hành (2001) đã hết, nên lỗi về 2 chữ PHù Cừ và Phù Anh (lỗi tam sao thất bản) vẫn còn trong sách. Năm 2003, trong một bài viết đăng báo, chúng tôi có nhận khuyết điểm cùng quí vị độc giả. Có thể ông Nguyễn Đình Tư chưa biết, nay xin tiên sinh thông cảm.

Nhưng khẳng định sách Hoàn Vũ Ký (HVK) của Nguyễn Thu chép hai chữ Phù Cừ (thay vì Phù Dung) là tư liệu chứng cứ, thế mà tại sao chúng tôi tin điều sách Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt chép tên này ?

Tôi giải tỏa thắc mắc : Xin hãy bắt đầu từ khởi điểm : chỗ tương đồng của hai cuốn địa lý đời Minh Mệnh và Thiệu Trị, tuần tự viết về quả núi và ngôi chùa (Phù Dung = Phù Cừ)

1. Trịnh Hoài Đức (1820) chép “Núi PHù Dung cách tấn thự về phía tây bắt hơn 1 dăm, hang động xanh rì, chùa Phù Dung ở phía Tây nam núi . . .” (Gia Định thành thông chí – Nxb Giáo dục TP. HCM.1998, tra. 65)

2. Hoàn Vũ Ký  của Nguyễn Thu (1847) chép “Núi Phù Cừ cách tỉnh về phía tây bắc hơn một dặm, hang động xanh rì, chân núi có chùa Phù Cừ, do đó tên núi là núi Phù Cừ”.

Theo đó, núi + chùa Phù Dung của Gia Định thành thông chí đời Minh Mệnh sang đời Thiệu Trị đã đổi tên núi + chùaPhù Cừ. Lời văn có khác nhau, nhưng phương hướng và cự ly không thay đổi. Ngôi chùa Phù Cừ tọa lạc trên triền núi Phù Cừ tức núi Phù Dung cũ. Câu văn trong sách Hoàn Vũ Ký đương nhiên tồn tại mặc dù có sự thay đổi chùa vào năm 1846 tại địa phương Hà Tiên. Ta có thể thừa nhận việc này vì tác giả ở tận ngoài Huế.

Nhưng trong thực tế, trên núi Phù Dung, ngôi chùa Phù Dung cổ tự đã không còn kể từ năm 1833.

Đương nhiên, khi sách Hoàn Vũ Ký ra đời năm 1841 – 1847, trên núi Phù Cừ cũng không còn ngôi chùa Phù Cừ ấy. Chúng ta coi như chùa Phù Cừ đã mất.

Sách có ghi, nhưng hữu danh vô thực. thực tế không hề tồn tại ngôi chùa mang tên Phù Cừ. Mặc khác khi sách Hoàn Vũ Ký khởi chép (1841) tại đầu bắc núi Bình San chưa có ngôi chùa nào.

Sự xuất hiện ngôi chùa mới ở núi Bình San

Sách Đại Nam nhất thống chí đời TựĐức (1865 – 1882) ghi nhận việc tạo dựng ngôi chùa Phù Anh như sau “Chùa Phù Anh, ở địa phận xã Mỹ Đức, huyện Hà Châu, dưới chân núi PHù Anh . . . năm Triệu Trị thứ sáu, nhân dân trong tỉnh xây gạch lợp ngói, có tiếng là thắng cảnh”

Đây cần nói rõ : Núi Phù Anh ở sách Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức không phải là núi Phù Dung hay núi Phù Cừ. Bằng cớ là khi viết về núi Phù Anh, sách ghi : “Núi Phù Anh ở cách huyện Hà Châu  1 dặm về phía Bắc . . .”. đồng thời, trong cùng trang sách, khi chép về núi Bình San, sách cũng ghi : “Núi Bình San, ở cách huyện Hà Châu 1 dặm về phía Bắc . .” Rõ ràng Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức chỉ định ngay : Núi Bình San là núi Phù Anh. Sách cũng phản ánh chính xác thời điểm tạo dựng ngôi chùa ở núi Bình San là năm Thiệu Trị thứ 6 (1946)

Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức do Phạm Trọng Điềm dịch và Đào Duy Anh hiệu đính. Trần Văn Giáp nghiên cứu rất kỹ. Sách khởi thảo từ năm 1965 đến 1882 mới xong. Khi trình lên vua Tự Đức xem, vua sai Quốc Sử Quán phải tu bổ cho thật hoàn chỉnh rồi mới khắc in và phải làm thêm tập bổ biên. Nhưng tập bổ biên chưa làm xon thì xảy đến biến cố năm 1885, quân Pháp tấn công kinh thành Huế. Tập bổ biên lạc mất, bộ sách Đại Nam nhất thống chí bị trộn lộn xộn, thành bộ sách tàn khuyết.

Còn bộ Đại Nam nhất thống chí đời Duy Tân thì đến năm Thành Thái thứ 18 (1906) sách được làm lại. Ngày 8/1/1910 năm Duy Tân thứ 3, Cao Xuân Dục  làm biểu tâu xin đem in. Nhưng sách chỉ hạn chế ở các tỉnh Trung kỳ, không nói tới các tỉnh Nam Kỳ.

Không rõ ông Nguyễn Đình Tư căn cứ vào đâu để khẳng định Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt là sách của đời Duy Tân soạn ? Ông viết “Nhưng sách Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt soạn dưới triều Duy Tân lại ghi núi Phù Anh mà chùa Phù Cừ” hoặc “vậy tại sao trong sách Đại Nam nhất thống chí soạn dưới triều Duy tân lại ghi chùa Phù Cừ mà không là chùa Phù Dung hay là chùa Phù Anh ? (Xưa và Nay số 296, tr. 32. 33).

Chúng tôi có 3 quyển sách xác nhận : Đại Nam nhất thống chí in đời Duy tân chỉ gồm các tỉnh Trung bộ, không có các tỉnh Nam bộ.

Một là “Thay lời tựa” của Viện Sử học Việt Nam, sách Đại Nam nhất thống chí – Tập I – Nxb, Khoa học xã hội, hà Nội 1969, tr. 6) đoạn “Năm 1909 Quốc sử Quán soạn lại bộ Đại Nam nhất thống chí . . . chỉ nói về các tỉnh thuộc Trung kỳ, còn đất Nam kỳ bị coi là thuộc địa Pháp, đất Bắc kỳ là đất bảo hộ của Pháp không hề được nói đến”. Hai là Tìm hiểu kho sách Hán Nôm của Trần Văn Giáp, tập I. tr. 368 viết : Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức là một bộ địa lý Việt Nam hoàn toàn có đủ Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ. . . Từ lạng Sơn đến Hà Tiên xưa. Còn sách Đại Nam nhất thống chí in năm Duy tân th2i chỉ thu hẹp trong phạm vi một xứ Trung kỳ mà thôi.

Theo đó, ta phân biệt rõ Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức và Đại Nam nhất thống chí đời Duy Tân. Cũng nhờ vậy chúng ta hiểu hơn về bộ ĐNNTC – LTVN do Nguyễn Tạo dịch. Nha Văn hoá Phủ Quốc Vụ Khanh  Đặc Trách Văn Hóa Sài Gòn xuất bản, lần đầu năm 1959, tái bản năm 1973. Sách do Hội Nghiên cứu Đông Dương của Pháp sưu tầm, lưu tr74 trong thư viện của hội tạiSài Gòn, không ai biết tên tác giả. Nguyên là một bản chép tay. Lần in năm 1959 không kèm bản chữ Hán. Chỉ lần tái bản năm 1973 mới có bản chữ Hán, nguyên là bản chép tay không phải khắc gỗ. Bộ sách này không phải đời Duy tân soạn lại, đem khắc in.

Ba là: Vài cảm tưởng sau khi đọc sách Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt của nhà sử họ Lê Thọ Xuân, in kèm tập Hạ, bộ Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt, tái bản năm 1973.

Chúng tôi nghĩ : ông Nguyễn Đình Tư có thể tìm đọc kỹ bài viết này của học giả họ Lê. Nhưng theo chú  thích số 8, cuối bài viết ông (NĐT) nêu tên Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt, mà là bản in năm 1959 cũng hơi phiền. Kính mời ông xem chí thích số 1 của tác giả họ Lê, trong sách  Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt in 1973, tr. 109

“Đại Nam nhất thống chí của Học bộ Thượng thơ Cao Xuân Dục soạn vào thời Duy Tân, gồm 17 quyển riêng cho 12 tỉnh và 1 đạo ở Trung Việt (không nói tới Nam Việt).

Trong bài, ông Lê Thọ Xuân, có thổ lộ nỗi lòng “Tôi chỉ than phiền tác giả, người đã soạn ra Lục Tỉnh Nam Việt trong bộ Đại Nam Nhất thống chí. Tác giả cứ chép theo sách của Lê Quang Định và Trịnh Hoài Đức, rồi thêm chút ít điều nào xảy ra sau thời họ Lê họ Trịnh . . . còn được người đời cảm ơn mến đức. Trái lại tác giả đã khiến cho người hiếu học . . . phải lầm lạc khó sửa chữa”.

Điển hình là danh xưng Phù Cừ. Danh xưng này dùng thay thế tên núi và chùa Phù dung của Gia Định thành thông chí. Nhưng năm 1833, chùa Phù Dung đã  bị hư hoại. Từ năm 1833 đến năm 1842, nhân dân Hà Tiên chưa biết tên Phù Cừ. Đến năm 1842 mới có lệnh kiêng củ chữ Dung. Nhu 7vậy, từ khi tên Phù Cừ phổ biến đến Hà Tiên, nếu có thì chỉ là tên quả núi. Còn ngôi chùa cũa Lão hoà thượng Ấn Đàm đã sụp đỗ từ năm 1833, túc là hơn mười năm trước. Đâu còn chùa để gọi là Phù Cừ Tự nữa?

Khi ngôi chùa được nhân dân Hà Tiên xây cất lại thì phải đổi chỗ và đổi tên.

Đổi chổ vì vào năm 1846, cấp trên muốn người dân không còn gọi tên Phù Dung, do kiêng quốc húy.

Đổi tên vì ngôi chùa mới cất trên nền Chiêu Anh Các (di tích Chiêu Anh Các vẫn còn tồn tại đến thời ấy).

Kể từ năm 1846 đời Thiệu Trị thư 6, ngôi chùa mới được đặt tên Phù Anh.

Theo tác giả Nguyễn Đình Tư, chùa Phù Anh bị chép lầm và tác động bởi lệ kiêng húy nên sách Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt tự động đổi tên Phù Anh ra Phù Cừ. Việc tự động đổi tên của Đại Nam nhất thống chí Lục tỉnh Nam việt có đúng chăng ?

Tôi cho rằng đất là cách làm tùy tiện. Sự tùy tiện biểu hiện trên hai mặt

a. Nếu người soạn thấy Đại Nam nhất thống chí (đời Tự Đức) chép “Núi Phù Anh, chân núi có chùa” thì ngôi chùa ấy là chùa nào?

b. Bây giờ Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt tự ý đặt tên “Chùa Phù Cừ, ở chân núi Phù Cừ” mà phần Sơn Xuyên không có núi Phù Cừ, thì chùa và núi ấy từ đâu ra? Sách ngầm dẫn dắt người đọc đoán thêm rằng núi Bình San là núi Phù Cừ thì lại càng sai

Đối với người cần học, thì việc sách đem râu ông cắm cằm bà khi tác giả chưa nắm rõ tình hình, chính là cách làm tùy tiện. Cho rằng người soạn bộ Đại Nam nhất thống chí – Lục tỉnh Nam Việt “có ý thức rõ ràng chứ không phải viết nhầm”, bộc lộ tính bất cập. “theo tôi nghĩ, khi đọc đến tên núi tên chùa trong sách viết dưới triều Tự Đức, người viết sách dưới triều Duy Tân . . . nghĩ rằng người viết sách dưới triều Tự Đức đã viết lầm chùa Phù Dung thành chùa Phù Anh . . . mà chữ Dung thì phạm húy, nên đổi thành Phù Cừ . . Như vậy khi viết chùa Phù Dung thành chùa Phù Cừ, mà không thành Phù Anh, người viết có ý thức rõ ràng, chứ không phải viết nhầm”

Điều khẳng định của ông Nguyễn Đình Tư về tên Phù Cừ cũng giống như những gì ông đã nghĩ về sách Nam kỳ lục tỉnh địa dư chí của Duy Minh Thị.

Sau đây là ý kiến của Nguyễn Đình Tư “Cuốn sách Nam Kỳ lục tỉnh địa dư chí của Duy Minh Thị soạn năm 1872 được Trương Tân Thị dịch ra quốc ngữ công bố trên Đại diệt tạp chí, chỉ có núi Phù Duy và chùa Phù Duy mà không có núi Phù Dung và chùa Phù Dung. Có thể ông TrươngMinh Đạt đã đọc lầm hay có một bản nào khác. Không biết tác giả Duy Minh Thiệt viết chữ Duy theo chữ Hán như thế nào mà ông Thượng Tân Thị lại viết là phù Duy. Nếu Duy Minh Thị viết Duy thì khẳng định rằng từ năm 1846 trở lại, tại Hà Tiên không có một văn kiện nào viết Phù Dung nữa. Có thể dân chúng vẫn có người dùng, nhưng chỉ bằng lời nói mà không bằng chữ viết.

1. ông NĐT chỉ có trong tay mỗi một quyền Nam kỳ lục tỉnh địa dư chí do Thượng Tân Thị dịch, in sai Núi Phù Duy và chùa Phù Duy. Ông vội cho rằng tôi đọc lầm.

2. Do không biết nguyên văn chữ Hán viết như thế nào, Nguyễn Đình Tư nêu giả thuyết rồi kết luận ngay : “Nếu Duy Minh Thị viết chữ Duy thì khẳng định rằng từ 1846 trở đi . .. không có một văn kiện nào viết Phù Dung nữa”.

- Xin hỏi : Nếu sau 1846 vẫn có sách chép tên Phù Dung thì ông nghĩ sao? Thự c tế là có rất nhiều sách mà ông Nguyễn Đình Tư không biết.

3. Ông cho rằng “trong dân chúng vẫn có người dùng, nhưng chỉ bằng lời nói”

Tôi trộm nghĩ : ông Nguyễn Đình Tư thực sự quá can đảm khi khẳng định những điều mà chính ông chưa biết rõ. Để kết luận, chùa Phù Dung ngày nay không hề mang tên Phù Cừ. Ngôi chùa này trước sau vẫn là tên Phù Dung. Ngoại trừ sự kiện vào thời Thiệu Trị, khi nó được cất mới năm 1846, tên chùa là Phù Anh, như sách Đại Nam nhất thống chí đời Tự Đức đã chép : Duyên cách Đại Nam nhất thống chí không được phổ biến đến Hà Tiên nên người địa phương biết đến tên Phù Anh.

Cập nhật ( 30/11/2008 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online