Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạc Liêu arrow Chiếu bóng Bạc Liêu trong những năm đầu thế kỷ XX (Ngô Tuấn)
Chiếu bóng Bạc Liêu trong những năm đầu thế kỷ XX (Ngô Tuấn) PDF In E-mail
Người viết: Ngô Tuấn   
05/03/2012

CHIẾU BÓNG BẠC LIÊU TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XX

* Ngô Tuấn

            Nhìn lại hoạt động chiếu bóng vào những năm đầu thế kỷ XX, cho thấy Bạc Liêu là một trong những tỉnh đầu tiên có rạp chiếu bóng và người Bạc Liêu đã biết đến chiếu bóng khá sớm. Việc các rạp chiếu bóng có mặt rất sớm ở Bạc Liêu đã phản ánh phần nào về đời sống văn hóa, xã hội, kinh tế của cư dân trên một vùng đất mới. Vào năm 1944, một nhà báo ngoài Bắc khi đến Bạc Liêu đã có dịp so sánh Bạc Liêu và Hà Nội (đăng trên báo Thanh Nghị): “…Dù sao đừng tưởng châu thành Bạc Liêu là buồn tẻ như những tỉnh nhỏ ngoài Bắc mình. Trái lại, Bạc Liêu là đất ăn chơi. Trong châu thành có tới 3 rạp chiếu bóng (rạp Nam Tinh, Trung Sơn, Majectics) và một rạp hát (rạp Chung Bá) lớn nguy nga hơn những rạp hát Hà Thành (Hà Nội) nhiều…”.  

            Sau ngày khai sinh điện ảnh thế giới (28/12/1895), chỉ 3 năm sau, chiếu bóng đã đến Việt Nam, báo chí thời ấy đã đăng tin trên trang quảng cáo những buổi chiếu bóng tại Chợ Lớn (Sài Gòn). Người Pháp đã lập ra một hệ thống chiếu bóng nhằm mục đích kinh doanh tại các nhà hàng, khách sạn lớn và các nơi công cộng trong những ngày hội, chợ phiên và trong quân đội viễn chinh nhằm mục đích tuyên truyền, cổ động cho nước Pháp. Năm 1916, Bộ chiến tranh Pháp cử đoàn điện ảnh quân đội sang Việt Nam quay và chiếu phim hỗ trợ cho chính quyền thuộc địa thực hiện nhiệm vụ trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 - 1918). Lúc ấy, ở Bạc Liêu chưa có rạp chiếu bóng nên các đoàn điện ảnh Pháp tổ chức chiếu phim tại khu vực chợ nhà lồng Bạc Liêu. Vào thời điểm này, chợ nhà lồng Bạc Liêu được xây dựng tương đối hoàn chỉnh, mái lợp ngói, nền tráng xi măng. Nội dung các phim câm chiếu thời ấy chủ yếu tuyên truyền về sức mạnh của nước Pháp, vận động người dân thuộc địa đi lính sang Pháp, mua công trái cho nước Pháp tiến hành chiến tranh. Một số người lớn tuổi ở Bạc Liêu được nghe kể lại là lúc ấy chiếu bóng còn rất mới lạ, người xem chiếu bóng rất hồi hộp, những hình ảnh trên phim như xe chạy, đá đổ… cũng làm cho người xem sợ hãi, né tránh. Qua giai đoạn ấy, người Pháp đặt ra hệ thống quản lý chiếu bóng và phát hành phim.  

Công việc làm phim ở thuộc địa lúc này được những nhà kinh doanh người Pháp xem như một loại công nghiệp khai thác, lấy nguyên liệu ở bản xứ đem về chính quốc chế biến, do đó họ không xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật và đào tạo cán bộ tại chỗ. Họ thành lập hai công ty để quản lý mạng lưới chiếu bóng là “Hãng phim và chiếu bóng Đông Dương” (năm 1923) và “Công ty chiếu bóng Đông Dương” (1930). Hai công ty này điều hành quản lý toàn bộ việc phát hành phim, xây dựng rạp chiếu bóng, độc quyền mạng lưới chiếu bóng ở 3 nước Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia). Ngoài ra, ở một số nơi, người Hoa cũng bỏ vốn xây dựng rạp chiếu bóng với sự thỏa thuận với các nhà kinh doanh chiếu bóng người Pháp. Ở Việt Nam, việc phát hành phim và chiếu bóng thời ấy cũng chỉ là hoạt động thương nghiệp với một hệ thống mạng lưới các rạp chiếu bóng tại các đô thị, thành phố lớn.Vào năm 1927, Việt Nam có 33 rạp chiếu bóng (theo Niên giám thống kê “Annuaire Economique de l’Indochine”), gồm: Hà Nội: 4 rạp, Lào Cai: 1, Cao Bằng: 1, Thái Nguyên: 1, Hải Phòng: 2, Nam Định: 1, Nghệ An: 1, Hà Tĩnh: 1, Huế: 2, Touran (Đà Nẵng): 2, Nha Trang: 1, Thượng Đồng Nai: 1, Chợ Lớn: 4, Sài Gòn: 4, Gia Định: 1, Mỹ Tho: 1, Cần Thơ: 2, Bến Tre: 1, Sóc Trăng:1, Bạc Liêu: 1 (rạp Kim Long).Rạp chiếu bóng đầu tiên ở Bạc Liêu mang tên Kim Long, hoạt động vào trước năm 1927, do ông Trần Kim Long làm chủ. Địa điểm rạp trước đó là một garage, ông Long đã mua lại và xây dựng, thiết kế theo tiêu chuẩn rạp chiếu bóng. Thời ấy, rạp thường chiếu những phim như: Charlot, Tề Thiên… hoặc những phim do Pháp hoặc Hồng Kông sản xuất.Mặc dù phim có tiếng ra đời từ năm 1928 (phim Ánh sáng Nữu Ước), nhưng vào những năm đầu của thập niên 30 (thế kỷ 20) rạp Kim Long vẫn thường xuyên chiếu phim câm. Thỉnh thoảng rạp có chiếu một số ít phim có tiếng. Những bộ phim này được thu tiếng riêng vào một đĩa hát và cho chạy song song theo phim để tiếng nói minh họa hình ảnh trên màn ảnh. Tuy nhiên, do cấu trúc hình và tiếng riêng lẻ nên hình ảnh và tiếng thường không được đồng bộ, đôi khi tiếng nói đi trước hình ảnh hoặc ngược lại. Hình ảnh trong phim thời ấy thường bị giật; cử chỉ, động tác của nhân vật nhanh hơn bình thường, đi như chạy (như những phim Chartlot)… do chưa tìm ra nguyên lý “lưu hình trên võng mạc” (tần số quay chậm hơn tần số chiếu: quay 16 hình/giây nhưng chiếu đến 24 hình/giây). Rạp Kim Long hoạt động khá lâu (khoảng 15 năm). Khi một số rạp chiếu bóng mới được xây dựng ở khu trung tâm thị xã, do vấn đề cạnh tranh, do địa điểm không thuận lợi trong việc thu hút khán giả… nên rạp Kim Long phải đóng cửa, và rạp được sang nhượng cho một chủ mới để kinh doanh, mua bán. Hiện nay, rạp Kim Long được sửa chữa để làm nhà ở (số nhà 78A-B, phường 1, đường Hoàng Diệu, TX. Bạc Liêu). Theo một số người lớn tuổi (ông Phùng Văn Hùng) kể lại thì mặt tiền trên lầu của rạp vẫn còn giữ lại những hoa văn trang trí, lối kiến trúc Pháp cho đến nay. Trước năm 1940, ông Chung Bá Vạn xây dựng rạp hát lấy tên Chung Bá, rạp được thiết kế sân khấu để diễn các vở cải lương (nay là rạp cao văn Lầu), đồng thời xây dựng rạp chiếu bóng Nam Tinh (kế cận Thư viện tỉnh). Rạp Nam Tinh chiếu khá nhiều phim Ấn Độ, Trung Quốc sản xuất. Vài năm sau, khi quân Nhật vào Đông Dương, rạp chủ yếu chiếu phim của Nhật và các nước đồng minh của Nhật. Những năm chiến tranh (1945), quân đội Pháp sử dụng rạp để làm nơi đóng quân. Sau khi Pháp rút quân, chủ rạp cho thuê làm nhà ở, buôn bán tạp hóa. Hiện phần mặt tiền rạp đã sang nhượng cho tư nhân làm chủ (số 43, đường Hai Bà Trưng, phường 3, TX. Bạc Liêu).Năm 1941, ông Dương Mộc xây dựng rạp Trung Sơn (nằm trên đường Hai Bà Trưng, cách rạp Nam Tinh khoảng 30 mét). Rạp hoạt động đến năm 1968 thì bị thiêu hủy do chiến tranh.Vào thời điểm trước năm 1945, ông Trần Kiệt đầu tư xây dựng một rạp chiếu bóng với tên Majectics (tọa lạc tạc góc đường Hai Bà Trưng - Hà Huy Tập, phường 3, TX. Bạc Liêu), sau đó đổi tên là rạp chiếu bóng Hòa Bình. Sau ngày đất nước thống nhất, rạp lại được đổi tên là rạp chiếu bóng 1 tháng 5 (đã ngưng hoạt động vì vắng khách).Sau năm 1954, Bạc Liêu lại được bổ sung thêm một rạp chiếu bóng mới là rạp Nam Tiến (nằm trên đường Hoàng Văn Thụ, phường 3, TX. Bạc Liêu). Sau năm 1975, rạp được đổi tên là rạp Hoa Lư (đã ngưng hoạt động từ nhiều năm nay).  

Nhìn lại hoạt động chiếu bóng vào những năm đầu thế kỷ 20, cho thấy Bạc Liêu là một trong những tỉnh đầu tiên có rạp chiếu bóng và người Bạc Liêu đã biết đến chiếu bóng khá sớm (vào những năm 1912 - 1916, phim chiếu tại chợ nhà lồng Bạc Liêu). Chiếu bóng thời ấy rất hiếm hoi, lượng phim ít và ngắn, chiếu bóng chỉ tập trung vào khu vực thành thị, nơi đông dân cư nên hầu hết người dân nông thôn không biết đến chiếu bóng. Theo một nhà nghiên cứu người Pháp, vào những năm 1920, Việt Nam với dân số khoảng 20 triệu người nhưng bình quân mỗi người dân phải đến 10 năm mới được xem chiếu bóng một lần.Vào năm 1943, 1944, bộ mặt chiếu bóng ở Bạc Liêu đã khởi sắc, 3 rạp chiếu bóng và một rạp hát nằm gần kề nhau đã gây sự chú ý cho những người từ nơi khác đến. Ngoài ra, tính cách con người Bạc Liêu (như hiếu khách, hào phóng…) đã để lại những ấn tượng đẹp và tạo nên sự cảm mến của những người khách đến Bạc Liêu. Năm 1943,  Bạc Liêu có 316.000 dân (theo “Nghiên cứu địa bạ triều Nguyễn” - Nguyễn Đình Đầu), nếu ước tính mỗi rạp có 150 ghế (3 rạp có 450 ghế) và mỗi năm bình quân mỗi rạp chiếu khoảng 300 suất chiếu thì phục vụ khoảng 135.000 lượt người xem (vào thời điểm này do phim ngắn nên rạp chiếu nhiều suất trong ngày). Như vậy,tính bình quân, mỗi người dân Bạc Liêu được xem phim 0,4 lần/năm.Việc các rạp chiếu bóng có mặt rất sớm ở Bạc Liêu đã phản ánh phần nào về đời sống văn hóa, xã hội, kinh tế của cư dân trên một vùng đất mới đậm chất trữ  tình, nhân văn. Bài viết “Đây Bạc Liêu” của Tạ Như Khuê đăng trên báo Thanh Nghị (số 37, ngày 11/3/1944) đã diễn tả: “… Chính tỉnh lỵ không có gì là lớn, vỏn vẹn chỉ có các dãy phố quanh chợ và bến sông là vui vẻ, tấp nập (...). Dù sao đừng tưởng châu thành Bạc Liêu là buồn tẻ như những tỉnh nhỏ ngoài Bắc mình. Trái lại, Bạc Liêu là đất ăn chơi. Trong châu thành có tới 3 rạp chiếu bóng (rạp Nam Tinh, Trung Sơn, Majectics) và một rạp hát (rạp Chung Bá) lớn nguy nga hơn những rạp hát Hà Thành (Hà Nội) nhiều…”.Mặc dù người Pháp đưa điện ảnh sang nước ta với mục đích kinh doanh, tuyên truyền với chính sách ngu dân, nhưng một bộ phận trí thức bản xứ khi có điều kiện tiếp xúc với điện ảnh đã nhanh chóng chủ động nghiên cứu, tìm hiểu điện ảnh như một thành quả mới của nền văn minh thế giới, để từ đó xây dựng những bộ phim bằng bàn tay, khối óc của con người Việt Nam; đồng thời phản ảnh tình cảm, tâm tư, nguyện vọng và tâm hồn con người, dân tộc Việt qua loại hình nghệ thuật thứ bảy mới mẻ này và đầy quyến rũ này.  

Cập nhật ( 27/09/2014 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !