Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Vua Hàm Nghi – một tâm hồn Việt chốn lưu đài (Nguyễn Đắc Xuân)
Vua Hàm Nghi – một tâm hồn Việt chốn lưu đài (Nguyễn Đắc Xuân) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
30/04/2012

nullVUA HÀM NGHI – MỘT TÂM HỒN VIỆT Ở CHỐN LƯU ĐÀY

* Nguyễn Đắc Xuân

Phần I: Đi Corrèze (Pháp) tìm dấu tích vua Hàm Nghi

Người hướng dẫn cho tôi là dược sĩ Nguyễn Duy Thản. Ông Thản chưa bao giờ nghe nói đến công chúa Như Lý con vua Hàm Nghi cả. Nhưng ông nhận lời hướng dẫn cho tôi vì ông nghĩ: Công chúa Như Lý là một quý tộc, mà bà xã ông là một quý tộc Pháp họ hàng với bà xã ông ở Corrèze tìm hộ công chúa Như Lý cho tôi. Tôi rất tin vào sự giúp đỡ của dược sĩ Thản. Đây là một chuyến đi “điền dã” lịch sử nên tôi còn nhờ ông Huỳnh Văn Tươi – thư ký của GS Trần Văn Khê ở Paris – cùng đi để giúp quay  phim cho tôi.

Sáng 24 – 1 – 1999, chúng tôi ra ga Austerlitz (Paris) mua vé tàu lửa về ga Uzerche – một thị trấn của quận Tulle (tỉnh lỵ của Corrèze), cách phía Tây nam Paris trên 450 km. Vùng nầy nghèo, đất đai phần lớn của giám mục (Evêque) và của các gia đình quý tộc cũ dùng để chăn nuôi ngựa đua cho trường đua ngựa quốc tế Pompadour. Paris – Tulle chưa có tàu cao tốc (   TGV). Chúng tôi phải đi tàu tốc hành từ sáng đến mãi quá trưa mới đến. Ông bà Corbier – một gia đình quý tộc thân thuộc của bà xã ông Thản ở Corrèze – đưa ô tô ra ga Uzerche đón chúng tôi về lâu đài Saint Martin Sépert cách ga chứng nửa giờ ô tô. Trong lúc chờ ăn trưa, ông Corbier điện thoại cho các quý tộc trong vùng nhờ tìm hộ địa chỉ công chúa Như Lý cho tôi, còn bà Corbier thì tranh thủ giới thiệu với tôi – một người cùng họ với các vua Nguyễn – về lâu đài rộng lớn hàng mấy chục gian nằm giữa một vùng đồi trang trại trồng nho rộng hàng trăm hécta. Gia đình hết sức nhiệt tình, họ nói tới hoàng tộc Pháp và những liên lụy trong Cách mạng Pháp 1989.

Cuộc đi thăm thú thật tuyệt vời nhưng mục đích của chuyến đi chưa đạt được nên tôi không thưởng thức được những gì gia đình quý tộc Pháp nầy muốn đem đến cho tôi.

Ăn trưa xong, xe chúng tôi phải chạy quanh co đồi dốc với nhiều con đường dành ưu tiên cho ngựa. Hỏi dân chúng địa phương không ai biết công chúa Như Lý là ai cả. Chúng tôi chạy tới chạy lui không biết bao nhiêu vòng trong vùng quê hẻo lánh nầy mà vẫn không sao tìm được nhà công chúa Như Lý. Chúng tôi định quay về lâu đài Saint Martin Sépert rồi sáng mai sẽ đi tìm tiếp. Nhưng may sao gặp được một nông dân lớn tuổi cho biết ở Vigeois có bà Comtesse de la Besses lai châu Á – chủ lâu đài De la Nauche, có lẽ bà ấy là công chúa Như Lý. Nhờ thế mà chúng tôi không phải trở về điểm xuất phát.

Lâu đài De la Nauche nằm giữa một trang trại rộng lớn, có hai tầng, mỗi tầng có năm gian, lợp ngói đá xám đen rất uy nghi. Xe vừa chạy vào sân thấy đèn trong nhà bật sáng. Tôi vừa mở cửa bước xuống thì có một người đàn ông trạc tuổi tôi và một phụ nữ mặc áo len màu nghệ ra đón đưa chúng tôi vào lâu đài. Một bà già cao ráo nghiêm nghị mặc đầm, bên ngoài khoác một chiếc áo len cùng một màu đà nhạt ngồi ở bộ bàn ghế cổ đừng dậy đưa tay cho chúng tôi bắt và trách chúng tôi:

-“Tại sao đến chậm vậy?”.

Chưa nghe giới thiệu tôi cũng đoán biết đó là Bá tước de la Besse – tức công chúa Như Lý. Chúng tôi giải thích là đi lạc đường và xin lỗi bà. Tôi hết sức xúc động. Bà công chúa Như Lý là gạch nối giữa thời Cần Vương với thế hệ chúng tôi. Thật là một vinh dự hiếm có cho cuộc đời cầm bút nghiên cứu triều Nguyễn và Huế xưa của tôi.

Sau khi nghe tôi giới thiệu là nhà sử học từ Huế sang, bà nói:

-“Từ khi vua Hàm Nghi đặt chân lên cảng Alger vào tháng 1 – 1889, cho đến nay (1 – 1999) vừa tròn 110 năm. Các ông là những nhà sử học Việt Nam đầu tiên từ bên nước sang đến nhà người thân của vua Hàm Nghi. Trước đây ông Trần Văn Chương làm đại sứ ở Alger có đến thăm chúng tôi một lần, nhưng ông ấy đến thăm với tư cách là cháu rễ đến thăm gia đình cậu chứ không phải là nhà sử học đến hỏi chuyện vua Hàm Nghi”.

Chúng tôi được công chúa Như Lý tiếp trong phòng khách rộng với vô vàn đồ cổ phương Đông và phương Tây. Cùng tiếp với bà có vợ chồng cô Anne Dabat – con gái út của bà – những người đầu tiên đã ra đón chúng tôi ở sân lâu đài Bà cho biết thêm:

-“Có vợ chồng Philippe – con trai của tôi – cùng đến đón các ông nhưng chờ lâu quá, nhà họ ở chỗ khác nên cáo lỗi. Rất tiếc không gặp được các ông”.

Công chúa Như Lý năm ấy (1999) đã 91 tuổi nhưng vẫn còn khỏe mạnh. Nét mặt nghiêm nghị - cái nghiêm nghị của các bà công chúa Việt Nam lớn tuổi cộng với nếp sống của các bà quý tộc Pháp. Người con gái và người con rễ đứng chấp tay khúm núm bên bà. Chứng tỏ tôn ti chật tự lễ nghi trong cái lâu đài nầy vẫn còn giữ nguyên. Thấy thế tôi cũng đâm ra rụt rè kính cẩn trước bà.

Bà không nói được tiếng Việt. Không có dịp tiếp xúc với người Việt Nam nên bà rất thiếu thông tin về đất nước. Những thông tin bà biết điều đã cũ và hoàn toàn không làm cho bà yên tâm. Bà hỏi:

-“Ông là nhà sử học ở Huế, ông cho tôi biết những người con của cụ Tôn Thất Huyết đã bảo vệ vua Hàm Nghi như thế nào?”.

Tôi trình bày với bà về sự hy sinh cho đại nghĩa của ông Tôn Thất Thiệp và Tôn Thất Đạm.

Bà lại hỏi:

-“Mấy người Pháp đi du lịch Việt Nam về cho tôi xem ảnh một cái bàn thờ có ảnh vua Hàm Nghi ở lăng Minh Mạng. Tại sao người ta đem ảnh của cha tôi thờ ở lăng Minh Mạng?”.

Tôi hết sức ngạc nhiên. Tôi giải thích với bà:

-“Cháu thường lên thăm lăng vua Minh Mạng, nhưng chưa bao giờ thấy ở đấy có thờ ảnh vua Hàm Nghi cả. Cháu xin cam đoan với bà không bao giờ có việc ấy”.

Nghe tôi nói cương quyết như thế bà hơi nghi ngờ tôi. Bà nhắc lại:

-“Chính mắt tôi thấy mấy chiếc ảnh ấy. Trước tấm ảnh có nhiều hoa. Mắt tôi nhìn không nhầm, tai tôi nghe rõ những gì các người Pháp đi du lịch Việt Nam về kể lại!”.

Tôi đâm ra nghi ngờ chính tôi. Để khỏi mất thiện cảm của bà, tôi và các bạn cùng đi nói qua chuyện khác. Tuy thế, tôi vẫn ám ảnh trước thái độ khó chịu của bà. Một tiếng đồng hồ sau tôi chợt nhớ ra một điều gì đó. Tôi đứng dậy nhoài người đến phía bà để mượn cuốn sách Huế - Thành phố vương giả Việt Nam (Hué – cité Impériale du Viet Nam) của ông bà Ann Hélen  và Walte Unger để dưới tay bà. Tôi hy cọng trong sách nầy có ảnh nội thất Thế Miếu. Quả nhiên ở trang 98 có chiếc ảnh mà tôi hy vọng. Tôi trân trọng đặt chiếc ảnh trước mặt bà và hỏi:

-“Thưa công chúa, chiếc ảnh mấy người bạn Pháp đưa cho bà xem có giống chiếc ảnh dãy bàn thờ nầy không?”.

Bà nhìn kỹ rồi đáp:

-“Giống như thế!”.

Thế là tôi phát hiện được những sai lạc của người đem thông tin đến cho bà. Tôi thưa:

-“Kính bà, đây là ảnh nội thất Thế Miếu do vua Minh Mạng làm vào năm 1821, để thờ các vua nhà Nguyễn. Trong dãy bàn thờ nầy có áng thờ vua Hàm Nghi và trên áng thờ có ảnh hoàng phụ của bà! Thê1 Miếu do minh Mạng xây dựng chứ không phải lăng Minh Mạng”.

Nhìn kỹ tấm ảnh và nhớ lại, bà vui mừng bảo tôi:

-“Đúng rồi! Ông là nhà sử học Huế, tôi tin ông”.

Khi những ngộ nhận của bà được giải đáp, bà vui lòng cho tôi biết nhiều thông tin mới về một nửa đời sau của vua Hàm Nghi, về công chúa Như Mai và hoàng tử Minh Đức. Bà đưa tôi đến trước bàn thờ vua Hàm Nghi vái xin hương hồn nhà vua cho tôi được thỉnh di ảnh đang thờ để chụp lại cùng một số ảnh cũ, tranh nghệ thuật của vua ông.

Vua Hàm Nghi lúc về già rất đẹp, đầu chít khăn đen, râu dài, mặt phương phi như một lão tướng.

Đáp ứng nguyện vọng tha thiết của tôi, công chúa Như Lý ngồi chăm chú ghi lại một số sự kiện, những năm tháng lịch sử bằng bút tích của chính bà để cho tôi “làm tư liệu đầu tay” trong bộ hồ sơ về vua Hàm nghi của tôi.

Trước khi chia tay, cô Anne Dabat – con gái út của bà – bảo tôi: “Nếu ông qua chậm một vài năm nữa chưa chắc mẹ tôi còn sống và nếu vẫn sống chưa chắc bà còn minh mẫn để kể chuyện với ông”.

Sau đó về Huế, thấy còn có những vấn đề chưa rõ tôi viết thư hỏi bà, rồi nhờ con gái tôi học ở Paris điện thoại hỏi tiếp bà và các con bà để ghi lai cho thật cụ thể. Năm 2002 bà xã tôi sang Pháp lại xuống Corrèze thăm bà ở Viện dưỡng lão và thăm lâu đài De la Nauche ở Vigeois. Trong dịp nầy bà xã tôi hỏi ý kiến của bà về chủ trương của tổ chức Lê Dương Pháp (la Le1gion Etrangère) muốn tôn vinh hoàng tử Minh Đức như thế nào.

Nhờ những cuộc tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp tôi đã có được những thông tin lấp đầy khoảng trống Những năm tháng vua Hàm Nghi bị lưu đày và mất ở nước ngoài trong bộ hồ sơ “Hàm Nghi – nhà vua yêu nước” mà tôi đã sưu tập mấy chục năm qua. Từ năm 1999 tôi đã thông tin trên báo chí (báo Lao Động, Kiến Thức Ngày Nay, báo Ảnh Việt Nam, sách Qua Pháp Tím Huế Xưa…) về công chúa Như Lý ở Vigeois, lăng mộ vua Hàm Nghi ở làng Thoac (Dordogne)… nhiều vị hoàng tộc ở Pháp, nhiều nhà du lịch, nhà báo Pháp và Việt Nam tìm về Corrèze, Dordogne, họ phát hiện thêm nhiều thông tin về công chúa Như Mai, về cuộc sống các con cháu vua Hàm Nghi rất thú vị./.

Cập nhật ( 30/04/2012 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online