Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạc Liêu arrow Dạ cổ hoài lang chuẩn 2011 (ThS Lâm Thành Đắc)
Dạ cổ hoài lang chuẩn 2011 (ThS Lâm Thành Đắc) PDF In E-mail
Người viết: Th.S Lâm Thành Đắc   
17/05/2012

nullDạ cổ hoài lang chuẩn năm 2011

* Th.S Lâm Thành Đắc

Bạc Liêu là vùng đất nổi tiếng giàu truyền thống cách mạng và văn hóa nghệ thuật. Nơi đây từng là căn cứ cách mạng qua 2 thời kỳ kháng chiến đồng thời là nơi khai sinh của bản Dạ cổ hoài lang – bài ca bất hũ của cố nhạc sĩ tài hoa Cao Văn Lầu, tiền thân của bản vọng cổ ngày nay. Chúng ta hãy quay ngược thời gian cách đây gần 1 thế kỷ, hồi tưởng về 1 vùng quê hẻo lánh, đêm rằm tháng 8 năm 1919 tại ngôi nhà đầy ắp kỷ niệm ở làng Vĩnh Hương, tổng Thạnh Hòa, tỉnh Bạc Liêu (Gần chùa Vĩnh Phước An, nay là phường 2, thành phố Bạc Liêu), cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu đã mượn tiếng chuông chùa, nghe tiếng trống sang canh để mở lòng trắc ẩn khai sinh ra bản nhạc lòng bất hũ, bản Dạ cổ hoài lang.

Xuyên suốt 92 năm qua (1919 – 2011), bản Dạ cổ hoài lang đã lớn lên thật không ngờ, từ nhịp đôi được các thế hệ nghệ sĩ phát triển thành nhịp tư, nhịp 8, nhịp 16, nhịp 32 và nhịp 64; từ 20 câu rút lại còn 12 câu, 6 câu rồi 4 câu…và tiếp tục thay đổi cho đến tận ngày nay. Mỗi một giai đọan phát triển, bản Dạ cổ hoài lang lại tự hoàn thiện mình, không ngừng thâm nhập sâu rộng trong lòng khán thính giả và người hâm mộ. Chính bản Dạ cổ hoài lang – bản nhạc lòng của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu đã góp phần tạo danh cho nhiều thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ, danh ca, danh cầm, tác giả, sọan giả sân khấu cải lương đồng thời khơi nguồn cho dòng chảy vọng cổ xuyên suốt trong lịch sử âm nhạc nước nhà cho đến tận ngày nay.

Gần một thế kỷ đã trôi qua, bản Dạ cổ hoài lang vẫn tồn tại và tiếp tục phát triển, với một sức sống mãnh liệt, nhanh chóng lan rộng trong Nam, ngoài Bắc và lan tỏa ra tận nước ngoài, chinh phục biết bao trái tim người mộ điệu và đã trở thành biểu tượng của tình yêu quê hương, đất nước.

Song, cũng chính vì có sự lưu truyền và lan tỏa rộng rãi gần một thế kỷ qua, bản Dạ cổ hoài lang được phục hồi theo kí ức của nhiều người nên dẫn đến “tam sao thất bổn”; bên cạnh đó, vì muốn làm đẹp hơn cho bản Dạ cổ hoài lang khi biểu diễn, có những nghệ sĩ đã có ý sửa lời, sửa nhạc hoặc chế tác, thêm thắt cho phù hợp với bản đờn, chất giọng, phong cách thể hiện của mình .v.v. Vì những lẽ ấy mà đến nay Dạ cổ hoài lang  đã có nhiều dị bản. 

Hiện nay chúng tôi đã sưu tầm được 10 dị bản của Dạ cổ hoài lang:

1. Bản in trong sách “Ca nhạc cổ điển” của tác giả Trịnh Thiên Tư xuất bản năm 1962

2. Tập bản thảo bản Dạ cổ hoài lang bằng bút tích của nhạc sĩ Cao Văn Lầu viết năm 1973

3. Bản ca của cô Ba Vàm Lẽo, năm 1921

4. Bản của Nhà xuất bản Đĩa hát Việt Nam – Hà Nội, thập niên năm 1950

5. Bản in trong nguyệt san bách khoa, số 62 ngày 13 tháng 8 năm 1959 của tác giả Nguyễn Tử Quang

6. Bản in trong Đặc san Quý Dậu 1993 của Hội Ái Hữu Bạc Liêu bang california

7. Bản do Nghệ sĩ Hương Lan ca

8. Bản của GSTS Trần Văn Khê đưa ra tại cuộc Hội thảo “90 năm – Bản Dạ cổ hoài lang” ngày 29/7/2009

9. Bản của nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển chuyển thể thành tân nhạc

10. Bản của do Hà Thu ca, trích trong bài “Nhớ Dạ cổ hoài lang” viết ngày 12/10/2010 của Thạc sĩ Huỳnh Khải đăng trong WWW.huynhkhai.com

Hầu hết các dị bản của Dạ cổ hoài lang đều có 20 câu, nhịp đôi; riêng bản của Thạc sĩ Huỳnh Khải cung cấp có đến 24 câu, nhịp đôi.

Có rất nhiều ý kiến của nghệ nhân, nghệ sĩ và người mộ điệu đề xuất cần thống nhất và xác định một bản Dạ cổ hoài lang chuẩn, từ đó làm cơ sở cho việc duy trì và phát huy giá trị của bản Dạ cổ hoài lang. Theo GSTS Trần Văn Khê phát biểu tham luận tại Hội thảo 90 năm bản Dạ cổ hoài lang “ …muốn bảo tồn, phát huy bản Dạ cổ hoài lang trở thành di sản văn hóa thế giới thì cần có một bản Dạ cổ hoài lang chuẩn, từ đó dịch ra nhiều thứ tiếng để giới thiệu rộng rãi.”

UBND tỉnh, Sở VHTTDL Bạc Liêu đã có văn bản gửi đến nhiều nhà học giả, tác giả, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ trong và ngoài tỉnh để xin ý kiến về việc xác định bản chuẩn Dạ cổ hoài lang này.

Hầu hết các ý kiến đều cho rằng các dị bản Dạ cổ hoài lang cơ bản giống nhau về nội dung, hình tượng nhân vật, giai điệu âm nhạc nhưng có một số di bản lại khác nhau về ca từ, nhịp nội, nhịp ngoại hay chữ nhạc thậm chí khác nhau cả về số câu…

Nguyên nhân của sự khác nhau thì có rất nhiều, từ việc truyền miệng, chép tay nên dẫn đến sự tam sao thất bổn, hoặc do các nghệ sĩ, nghệ nhân chế tác, thêm thắt để phù hợp với bản đờn hay chất giọng của mình …

Hầu hết các ý kiến đều cho rằng việc xác định bản chuẩn Dạ cổ hoài lang là hết sức cần thiết. Để thực hiện được việc này cần tìm ra các căn cứ như dựa vào  quyền tác giả, sự thật lịch sử, căn cứ vào bút tích, chữ ký, sự xác nhận của tác giả, mức độ sử dụng hoặc sự ảnh hưởng của tác phẩm đối với công chúng…

Chúng tôi cũng nêu ra một vài quan điểm của một số nhà nghiên cứu,  nghệ nhân, nghệ sĩ nhận định về sự khác biệt của các di bản:

1. Đối với bản Dạ cổ hoài lang in trong tập sách “Ca nhạc cổ điển” của tác giả Trịnh Thiên Tư xuất bản năm 1962.

Sách này được xuất bản chính thức và phát hành rộng rãi từ năm 1962.Trong sách có lời giới thiệu của nhạc sĩ Cao Văn Lầu và lời xác nhận của Ông là tác giả của bản Dạ cổ hoài lang, bên cạnh có chân dung của Ông với lời ghi chú về quyền tác giả. Bản Dạ cổ hoài lang này đã ăn sâu vào lòng nhiều thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ và được nhiều người hâm mộ ưa thích

2. Đối với bản thảo bằng bút tích của nhạc sĩ Cao Văn Lầu được viết lại từ năm 1973 nhưng không công bố, chỉ được tìm thấy và công bố vào dịp kỷ niệm 90 năm ngày ra đời của bản Dạ cổ hoài lang (do nhà nghiên cứu Trần Phước Thuận cung cấp). Đây là bản chép tay, chỉ có lời chứ không có nhạc

3. Đối với các di bản khác: di bản của cô Ba Vàm Lẽo năm 1921; di bản của Nhà xuất bản Đĩa hát Việt Nam – Hà Nội, phát hành năm 1950; di bản in trong nguyệt san bách khoa, số 62 ngày 13 tháng 8 năm 1959 của tác giả Nguyễn Tử Quang; bản in trong Đặc san Quý Dậu 1993 của Hội Ái Hữu Bạc Liêu bang california; bản do nghệ sĩ Hương Lan ca; bản của nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển phổ nhạc và bản của GSTS Trần Văn Khê đưa ra tại cuộc Hội thảo “90 năm – Bản Dạ cổ hoài lang” … đều là những bản chép tay, đánh máy lại, in lại hoặc ghi lại mà chỉ có lời chứ không có nhạc, không có các căn cứ pháp lý về quyền tác giả, không được công bố chính thức, không có người chịu trách nhiệm hay xác định là bản của chính tác giả

4. Đối với bản do Hà Thu ca trong Website: Huynhkhai.com của Thạc sĩ Huỳnh Khải – Trưởng Khoa âm nhạc dân tộc Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh, tuy có đơn vị phát hành nhưng lời có quá nhiều khác biệt so với nội dung của các dị bản khác thậm chí có đến 24 câu.

Đa số các nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ tại cuộc Tọa đàm “Xác định bản Dạ cổ hoài lang chuẩn” tại cơ quan Văn phòng Bộ số 170, Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3, TP. Hồ Chí Minh ngày 16 tháng 8 năm 2010 đều cho rằng nền tảng bản Dạ cổ hoài lang chuẩn cần được căn cứ vào 2 bản Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Bản thứ nhất là bản in trong sách Ca nhạc cổ điển của tác giả Trịnh Thiên Tư xuất bản năm 1962 có sự xác nhận và chữ ký của nhạc sĩ Cao Văn Lầu; bản thứ 2 là bản thảo viết tay có bút tích của nhạc sĩ cao Văn Lầu viết lại năm 1973. Cả hai bản này đều có nguồn gốc và có bằng chứng được xem là của tác giả Cao Văn Lầu, còn các dị bản khác do nhiều người khác đưa ra không có căn cứ nguồn gốc của tác giả Cao Văn Lầu hoặc do “tam sao thất bổn” mà có nên không được chọn lấy tư liệu đưa vào bản chuẩn.

Xét về ca từ: xem xét và đối chiếu các ca từ của 2 bản Dạ cổ hoài lang in trong sách Ca nhạc cổ điển của tác giả Trinh Thiên Tư  xuất bản  năm 1962 và bản thảo viết tay có bút tích của cố nhạc sĩ cao Văn Lầu viết năm 1973. Những ca từ nào giống nhau thì giữ nguyên, những ca từ nào khác nhau thì chọn ca từ hay hơn từ trong 2 bản trên để đưa vào bản chuẩn.

Xét về âm nhạc: bản Dạ cổ hoài lang chuẩn phải có 20 câu, nhịp đôi. Giai điệu của bản Dạ cổ hoài lang chuẩn thì căn cứ vào bản Dạ cổ hoài lang in trong sách Ca nhạc cổ điển của tác giả Trinh Thiên Tư làm nền tảng.

Đại biểu Tọa đàm đã giao cho Ban Tổ chức và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bạc Liêu phối hợp, tham vấn với nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ để đúc kết, xác định bản Dạ cổ hoài lang chuẩn cả nhạc lẫn lời theo đóng góp của đại biểu. Sở Văn hóa, Thể Thao và Du lịch tỉnh Bạc Liêu đã tham vấn GSTS Trần văn Khê và nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ tiền bối khác. Trên tinh thần đó, UBND tỉnh Bạc Liêu ban hành Quyết định số 2257/QĐ-UBND ngày 17 tháng 9 năm 2010 công bố chính thức bản Dạ cổ hoài lang chuẩn. Vào dịp Lễ hội Dạ cổ hoài lang năm 2011 ngày 15/08/2011 âm lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bạc Liêu đã cho in ấn và phát hành rộng rãi bản nhạc này, phổ biến trong giới văn nghệ sĩ, giới học sinh sinh viên của tỉnh và khách du lịch.

Sau đây là nhạc và lời của bản Dạ cổ hoài lang chuẩn:

Phần nhạc:

1. là xang xê cống

2. Ú liu cổng liu cổng xê xang

3. Hò líu cống xê xang là

4. Xê xang xang là

5. Liu xáng u liu xàng

6. Liu xáng xàng xề liu“ú liu

7. là xang xê cống

8. Xê líu xừ cống xê líu xừ xang

9. Hò cống xê xang xự

10. Xê líu xừ cống xê xừ xang

11. Xự - xang xự cống xê xang là

12. Xề xang xề là hò “xề là

13. Cống xê xàng hò xang cống

14. Xê líu xừ cống xê líu xừ xang

15. Ú liu cộng liu cộng xề xàng

16. Liu xáng xàng xề phạn liu “ú liu

17. Hò xự cống xê xang là

18. Xê líu xừ cống xê líu xừ xang

19. Ú liu cộng liu cộng xê xàng

20. Liu xáng xàng xề phạn liu “ú liu        

Phần lời:

1. Từ là - từ phu tướng

2. Báu kiếm sắc phán lên đàng

3. Vào ra luống trông tin nhạn

4. Năm canh mơ màng

5. Em luống trông tin chàng

6. Ôi !Gan vàng thêm đau

7. Đường dầu xa, ong bướm

8. Xin đó đừng phụ nghĩa tào khang

9. Đêm luống trông tin bạn

10. Ngày mỏi mòn như đá vọng phu

11. Vọng - phu vọng luống trông tin chàng

12. Lòng xin chớ phụ phàng

13. Chàng là chàng có hay

14. Đêm thiếp nằm luống những sầu tây

15. Bao thuở đó đây sum vầy?

16. Duyên sắt cầm đừng lợt phai

17. Là nguyện cho chàng

18. Hai chữ an – bình an

19. Trở lại gia đàng

20. Cho én nhạn hiệp đôi.

          Đây là bản Dạ cổ hoài lang chuẩn chính thức được UBND tỉnh Bạc Liêu công bố. Mong rằng các nghệ nhân, nghệ sĩ và  người mộ điệu trong tỉnh, ngoài tỉnh, căn cứ vào bản nhạc này để sử dụng và dịch thuật thành nhiều thứ tiếng để quảng bá rộng rãi.

Cập nhật ( 27/09/2014 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !