Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Nghệ thuật múa của người Khmer Trà Vinh (Hoàng Tuấn)
Nghệ thuật múa của người Khmer Trà Vinh (Hoàng Tuấn) PDF In E-mail
Người viết: Hoàng Tuấn   
02/07/2012

nullNGHỆ THUẬT MÚA KHMER Ở TRÀ VINH

* Hoàng Tuấn

          Nghệ thuật là món ăn tinh thần rất cần thiết trong cuộc sống của con người, mỗi dân tộc đều có những loại hình nghệ thuật đặc thù, phản ảnh được cuộc sống và những phong tục, tập quán. Người Khmer sinh tụ ở Trà Vinh nói riêng, Nam Bộ nói chung từ rất lâu đời, họ có tiếng nói và chữ viết riêng cùng với các lễ hội truyền thống đặc sắc nên đã kiến tạo một nền văn hóa rực rỡ. Người Khmer là một tộc người có cuộc sống tinh thần rất phong phú, nên sản sinh nhiều loại hình nghệ thuật rất độc đáo như: múa, âm nhạc, hội họa, điêu khắc, sân khấu, kiến trúc… Trong các loại hình nghệ thuật biểu diễn của người Khmer, múa là loại hình quan trọng và có thể coi là hàng đầu.

 

          Múa đối với dân tộc Khmer ở Trà Vinh là một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần. Múa gắn liền với các lễ hội cổ truyền của dân tộc như: Chol Chnam Thmây, Sen Dolta, Ok Om Bok hay trong các nghi lễ tín ngưỡng truyền thống của dân tộc. Đó là dịp để người Khmer thể hiện tinh thần đoàn kết của cộng đồng. Đi kèm với những điệu múa là những nhạc cụ đặc trưng của dân tộc như: trống Sadam, Chiêng, dàn nhạc Ngũ âm… Các điệu múa khmer hòa lẫn tiếng nhạc phản ánh được tính cách của người Khmer Trà Vinh nói riêng, Nam Bộ nói chung.

          Nghệ thuật múa của dân tộc Khmer chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, gắn liền với Phật giáo Nam Tông (Therevada) nhưng tiếp thu một cách có chọn lọc, mang đậm nét văn hóa dân tộc với những sáng tạo độc đáo góp phần vào vườn hoa  nghệ thuật nhiều màu sắc của các dân tộc Việt Nam. Đối với đồng bào Khmer, nghệ thuật múa là sản phẩm văn hóa tinh thần độc đáo vừa mang tính thiêng liêng, vừa là nhu cầu tinh thần sau những giờ lao động.

          Các động tác múa Khmer rất mềm mại, mỗi động tác hình thành nên từng điệu múa với những cái tên cụ thể, mang đặc trưng riêng. Một số động tác cơ bản như: động tác tay Chíp (Cheap), động tác tay Khuôn, phong cách tay Rồn (còn gọi là che), phong cách tay Chòn-Ol (còn gọi là động tác chỉ), phong cách tay Thồ Thuôl (còn gọi là nhận hay đón lấy), phong cách tay bông hoa.

          Trong kho tàng nghệ thuật múa Khmer hình thành hai hình thái rõ rệt, đó là hình thái múa hát cộng đồng (truyền thống dân gian) và hình thái múa cổ điển (múa cung đình).

1.                                         1.Múa hát cộng đồng (truyền thống dân gian):

Sở dĩ gọi tên như vậy vì trong khi múa đòi hỏi phải có tiếng hát lẫn âm nhạc cùng song hành. Loại hình múa sinh hoạt truyền thống dân gian hiện nay vẫn được phổ biến rộng rãi trong đời sống sinh hoạt của cộng đồng Phum, Sróc của người Khmer ở Trà Vinh.

Vào những dịp lễ tết truyền thống của dân tộc hay nghi thức mừng nhà mới, đám cưới, người Khmer Trà Vinh thường tổ chức múa hát tập thể, tạo nên không khí giao lưu phấn khởi, đoàn kết trong cộng đồng. Khi tiếng trống hoặc nhạn Ngũ âm vang lên, từng đôi trai gái, già trẻ cùng uyển chuyển hòa mình vào những điệu múa tập thể rất mềm mại. Múa hát cộng đồng có các điệu cơ bản sau:

Múa Rom Vong còn gọi là múa Lâm Thôn, có nghĩa là múa vòng tròn, từng đôi trai gái vừa múa, vừa quay lại nhìn nhau thật tình tứ, thể hiện sự quấn quýt. Trong các dịp lễ hội khi tiếng nhạc vang lên, người nam thường chủ động mời các bạn gái lên múa. Các động tác của nữ thường dịu dàng, nhẹ nhàng và kín đáo, trong khi đó các chàng trai với động tác múa khỏe, hai tay luôn dang rộng hơn để vừa múa, vừa bảo vệ bạn gái của mình. Ở điệu múa này, nếu lòng bàn tay trái ngửa thì lòng bàn tay phải úp và ngược lại theo quy luật âm dương, trong âm có dương, trong dương thì lại có âm.

Múa Rom Vong có 3 bước chính, người múa thường bắt đầu bằng cách bước chân phải lên một góc 450  và khi đó phải chuyển từ tư thế tay Chíp sang tư thế tay Thô Thuôl, tay trái trong tư thế tay Rồn. Kế tiếp là bước chân trái lên khi đó tay trái trong tư thế Rồn chuyển sang Chíp rồi buông ra thành tư thế Thô Thuôl, khi đó chân trái rút thấp ra phía sau. Quy luật chân nào phía trước thì tay đó ở dưới thấp và tư thế Rồn, tay đối diện trong tư thế Thô Thuôl và ngược lại cho đến khi  hết bài. Đặc điểm múa Rom Vong là múa nhấp chân ở phía sau.

Múa Lăm Leo còn gọi là múa Lào. Đây là điệu múa do quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa với các dân tộc anh em Lào nhưng đã được Khmer hóa. Điệu múa này có phần sôi động, rộn rã về tốc độ và các động tác trong khi múa. Các bước của điệu múa này giống như Rom Vong, về động tác một tay Chíp, một tay Rồn và cứ hoán chuyển tư thế đó giữa hai tay trong các bước chân thể hiện sự kết hợp hài hòa và đầy tài năng của người biểu diễn.

Múa Saravan là điệu múa sôi động. Động tác múa chủ đạo là nhấn cổ tay theo từng phách nhạc, đặc điểm thường múa theo vòng, múa hàng, múa đôi hay múa đối mặt nhau theo đội hình hàng ngang đuổi nhau theo lối lên xuống hay trái phải. Vị trí hay tay có lúc dang rộng ngang vai, lúc thả buông xuôi theo thân người, có lúc hay tay chéo nhau trước bụng và hai cổ tay nhấn đều như chim én vỗ cánh. Đặc điểm của động tác này là thường nhấp gót. Tổng cộng điệu múa nỳ có 4 bước lên và bốn bước lùi xuống, khi lùi thì nhẹ.

Múa Ram Cbach còn gọi là múa kiểu, là điệu múa mang tính ước lệ trầm tỉnh, chủ yếu sử dụng phong cách tay Chíp, tay Rồn và Thô Thuôl là nhiều. Nhịp nhạc của điệu múa này là rất chậm. Đặc điểm của điệu múa này phải giữ mông và vai cho vững, mắt luôn nhìn thẳng phía trước hoặc hai bên.

Ngoài các điệu múa cơ bản trên, trong nghệ thuật múa dân gian còn các điệu khác như: múa xúc tép – xà niêng (Chniêng), múa gáo dừa (Khôs Trolôt), múa gặt lúa (Casêko), múa giã gạo (Bộc Srâu), múa trống Sadăm, múa Hanoman, múa Yặk (múa Chằn), múa mở rào trong nghi lễ cưới của người Khmer…

2.                                         2.Múa cổ điển (múa cung đình):

Nghệ thuật múa cung đình đòi hỏi ở người biểu diễn sự khổ luyện rất cao, Từ thể hình, tay, chân, đến nụ cười, ánh mắt đề phải tập theo khuôn mẫu, chuẩn mựa cổ điển. Các kỹ năng này để đánh giá đẳng cấp của nghệ sĩ.

Múa cung đình phần lớn là nữ, các vai diễn nam cũng do nữ đóng. Múa cung đình có tiết tấu chậm rãi, chủ yếu dùng hình tượng cơ thể để khắc họa tâm trạng nhân vật như: các vở diễn múa Rô Băm, Riềm Kê hay sự tích Chol Chnam Thmây, Ratanavông…

Hiện nay, ở Trà Vinh do sự giao lưu văn hóa cùng cộng cư sinh sống với dân tộc Kinh, dân tộc Hoa nên nghệ thuật múa Khmer cũng được sự đón nhận của cả cộng đồng. Trong các các đám cưới hay lễ hội truyền thống của dân tộc Khmer cũng có sự tham gia của người Việt, người Hoa với những điệu múa Khmer rất đặc sắc, tạo nên tinh thần đoàn kết cao.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước có nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, Nghị định, Thông tư… về xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao. Đặc biệt là Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ngày 18/4/2005 của Chính phủ “Về đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao”. Từ đó, Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở VHTTDL tỉnh Trà Vinh đã xây dựng kế hoạch, chương trình hành động và triển khai về đề án công tác xã hội hóa hoạt động văn hóa trên địa bàn tỉnh Trà Vinh – trong đó có xã hội hóa lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật đến các ngành, các cấp và nhân dân trong tỉnh. Ở Trà Vinh hiện có hai đoàn nghệ thuật Khmer phục vụ chuyên nghiệp như: Đoàn nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh và Đoàn nghệ thuật Khmer Triều An. Bên cạnh đó, cũng có những đội tuyên truyền Khmer lưu động thuộc trung tâm văn hóa các huyện, thành phố trong tỉnh. Do đặc thù của địa phương nên trường Đại học Trà Vinh đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép mở ngành Văn hóa Khmer Nam Bộ, trong chương trình học có môn Nghệ thuật diễn xướng Khmer Nam Bộ. Môn này do nghệ sỹ ưu tú Thạch Thị Thane – Đoàn nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh hướng dẫn các động tác và những điệu múa truyền thống và cổ điển của dân tộc Khmer. Qua đó cũng góp phần vào việc đào tạo thế hệ trẻ nghệ thuật múa của dân tộc.

Nhìn chung, nghệ thuật múa Khmer ở Trà Vinh là một trong những giá trị văn hóa, là một bộ phận độc đáo trong di sản văn hóa dân tộc. Thời gian qua, nó được bảo tồn và phát huy đúng mực, phần nào thỏa mãn được nhu cầu sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật của đồng bào dân tộc Khmer. Với sự quan tâm, giúp đỡ của các Bộ, ngành điệu múa Khmer ngày càng phát triển theo hướng lành mạnh. Các đoàn nghệ thuật múa hát trước đây vốn phải chật vật duy trì sự tồn tại của mình đã tìm được con đường riêng để có thể đứng vững được trong thời đại kinh tế thị trường. Tuy nhiên,để phát huy hơn nữa kho tàng múa độc đáo này, chúng ta cần phải có những định hướng phù hợp để nghệ thuật múa Khmer phát triển bền vững.

Cập nhật ( 02/07/2012 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online