Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Lễ hội – Nguồn du lịch văn hóa vô tận (Nguyễn Diệp Mai)
Lễ hội – Nguồn du lịch văn hóa vô tận (Nguyễn Diệp Mai) PDF In E-mail
Người viết: Nguyễn Diệp Mai   
18/08/2012

1LỄ HỘI – NGUỒN LỢI DU LỊCH VĂN HÓA VÔ TẬN

* Nguyễn Diệp Mai

Phát triển kinh tế du lịch khai thác tài nguyên thiên nhiên thì chưa đủ, lễ hội văn hóa mới là nguồn lợi vô tận và luôn hấp dẫn vì đó là nhu cầu hưởng thụ tâm linh của mỗi con người. Kiên giang là vùng đất có bề dày về truyền thống văn hóa và có nhiều lễ hội đặc sắc mỗi năm thu hút hàng trăm ngàn lượt khách. Tận dụng và khai thác thế nào nguồn lợi đó là hướng đi mới của ngành du lịch Kiên Giang nói riêng và của Việt Nam nói chung.

Do những thăng trầm của xã hội và sự hòa nhập văn hóa của 3 dân tộc chính Kinh, Khmer và Hoa ở Kiên Giang đã tạo nên những lễ hội văn hóa, lịch sử đặc sắc như: lễ giỗ Anh hùng dân tộc (AHDT) Nguyễn Trung Trực, lễ hội Ok Ombok, lễ rước sắc Thành Hoàng Hà Tiên, lễ hội hái lộc Nguyên Tiêu, lễ kỷ niệm Tao đàn Chiêu Anh Các (CAC), lễ giỗ Mạc Cửu… Những lễ hội này đều có sinh hoạt văn hóa như nghi lễ cúng tế, biểu diễn văn nghệ, thi trò chơi dân gian… mang tính cộng đồng thu hút rất đông người dân tham gia. Những lễ hội đó chính là những nguồn lợi lớn du lịch văn hóa vì tính hấp dẫn lâu bền gắn với cầu sinh hoạt tâm linh. Du lịch văn hóa là một tiềm năng phát triển kinh tế du lịch bền vững, trong đó lễ hội dân gian là một nơi có sức thu hút đặc biệt người tham dự.

1. Lễ hội kỷ niệm ngày giỗ Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực tại Tp. Rạch Giá (gọi tắt là Lễ hội đình Nguyễn Trung Trực):

Lễ hội đình Nguyễn Trung Trực là một lễ hội lịch sử văn hóa truyền thống có sức ảnh hưởng to lớn đối với người dân cả ĐBSCL đã có từ hơn 100 năm nay diễn ra từ ngày 26 đến tháng 8 ÂL. Hàng năm, lễ hội là dịp để hàng trăm ngàn khách (năm 2007 hơn 550 ngàn người) từ khắp nơi về tham dự. Sức lan tỏa về mặt tâm linh không chỉ ở nơi đình thờ chính (đường Nguyễn Công Trứ) mà còn ở cả những địa phương có đình thờ và di tích liên quan đến thân thế sự nghiệp của Ông. Lợi thế của lễ hội là tính định kỳ của lượng khách tham dự. Số lượng khách ngày càng tăng vì tính chất lễ hội tín ngưỡng dần chuyển sang dạng lễ hội du lịch (festival). Người đến với lễ hội mang tính chất du lịch ngày càng nhiều. Đây là dịp mở rộng mối liên kết các tuyến du lịch gần, tour du lịch tổng hợp rất tiện lợi. Có thể nhìn trên tổng thể, khách đến dự Lễ hội đa phần là dân lao động thành thị và nông dân vùng nông thôn nhưng với sự đời sống kinh tế ngày càng cao như hiện nay thì việc làm tham dự lễ ở Tp.. Rạch Giá, mua sắm và tham quan hội chợ thì không mấy khó khăn. Ban tổ chức lễ hội đã dần đa dạng các hoạt động hội để vừa tạo được nhiều sân chơi cho du khách, vừa mở rộng được phạm vi qui mô của lễ hội. Các điểm hoạt động văn háa nghệ thuật trong Tp. Rạch Giá nối kết với hoạt động du lịch để du khách có thể đến với các điểm di tích tại Tp. Rạch Giá, tham gia các tour – tuyến trong và ngoài tỉnh.

Điều đặc biệt của lễ hội đình Nguyễn Trung Trực là thực phẩm, vật dụng tiền bạc, công lao động phục vụ lễ… đều là do dân chúng tự nguyện đóng góp và tham gia. Trước lễ người dân trong và ngoài tỉnh mang đến dâng cúng cho đình hàng chục tấn gạo, rau củ các loại, hàng trăm mét khối củi đốt, tiền bạc (năm 20007 tiền quyên góp trên 1,3 tỉ VNĐ). Lễ giỗ năm 2007 có 3.000 người tự nguyện đến đình làm công quả, cơm nước phục vụ khách tại đình. Tất cả mọi người đều tự giác và tích cực làm công việc trong suốt những ngày chuẩn bị, trong lễ và sau lễ. Trong những ngày lễ, tất cả khách thập phương đến đình cúng Ông đều được tiếp đãi cơm nước miễn phí tất cả các bữa ăn.

Lễ hội là một trong những hoạt động văn hóa mang tính truyền thống lâu đời, gắn bó chặt chẽ với đời sống tâm linh. Lễ hội đình Nguyễn Trung Trực từ lâu đã có sức thu hút rất lớn đối với đồng bào các tỉnh vùng ĐBSCL và một số tỉnh miền Đông Nam bộ. Người đến tham dự không phải để tưởng nhớ công ơn tiền nhân, chiêm bái AHDT Nguyễn Trung Trực mà còn để thưởng thức các hoạt động văn hóa khác. Đến tham dự lễ hội là dịp để những người chưa biết vùng đất Kiên Giang – nơi thờ cúng vị anh hùng mà họ ngưỡng mộ đến tham quan, tìm hiểu về lễ hội, nếp sống, cảnh quang một vùng đất mới. Đối với người đến tham dự lễ hội định kỳ ngoài việc thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng của bản thân còn có sự mong muốn hưởng thụ hoạt động văn hóa lớn của cộng đồng.

Nhằm đáp ứng nhu cầu thành kính và sự chiêm bái tiền nhân, nhu cầu hưởng thụ văn hóa tín ngưỡng chính đáng của nhân dân, tỉnh Kiên Giang đã đưa kế hoạch tổ chức các hoạt động hội để phục vụ nhân dân, thi cộ hoa, múa lân – sư rồng, hội chợ, triễn lãm, hoạt động văn hóa nghệ thuật một số trò chơi dân gian với qui mô lớn như: thi múa lân rồng, thi đấu cờ tướng, biểu diễn thư pháp, đố thai… được tổ chức ở một số nơi sẽ là nơi thu hút đông người tham dự. Qui mô tổ chức các hoạt động đang dần đực nâng lên hàng năm để đưa lễ hội đình Nguyễn Trung Trực trở thành một sự kiện văn hóa của của khu vực ĐBSCL. Sức lan tỏa của Lễ hội đình Nguyễn Trung Trực rất lớn và bền bỉ đó là nguyên nhân vì sao mỗi năm số lượng khách đến tham dự mỗi người một phong cách tự phát chính là tiềm năng lớn để ngành du lịch Kiên Giang khai thác về du lịch văn hóa.

Với qui mô lễ hội và người tham dự như vậy đòi hỏi phải có một hệ thống dịch vụ phục vụ nhu cầu thiết yếu rất lớn. Đây chính là dịp để người dân Rạch Giá tham gia hoạt động dịch vụ thương mại xung quanh hoạt động của lễ hội (Theo báo cáo của UBND Tp. Rạch Giá chỉ tính trong 3 ngày lễ chính tổng thu trên địa bàn đạt gần 9 tỉ VNĐ). Nếu so với lễ hội Vía Bà của Châu Đốc (An Giang), lễ hội Linh Sơn Thánh Mẫu (núi Bà Đen, Tây Ninh) thì lễ hội đình Nguyễn Trung Trực thu hút một lượng khách đông và đa dạng không kém. Từ lễ hội tại Rạch Giá các tổ chức dịch vụ du lịch có thể tuyên truyền giới thiệu khách đến với các vùng du lịch khác trong tỉnh một cách thuận lợi. Chính là cơ hội để ngành du lịch tuyên truyền quảng bá, tổ chức các tour du lịch liên kết như: tour tham quan đình thờ Nguyễn Trung Trực tại Tà Niên và tại Phú Quốc, kết hợp du lịch tham quan di tích lịch sử - văn hóa tại Rạch Giá, tham quan thắng cảnh Hà Tiên – Kiên Lương, sinh thái U Minh Thượng…

2. Lễ hội kỷ niệm ngày thành lập Tao đàn Chiêu Anh Các tại Hà Tiên (lễ hội tết Nguyên Tiêu):

Biết Hà Tiên là thế nhưng ít người biết nơi đây còn có một ngày lễ mang tính văn hóa lịch sử truyền thống, đó là kỷ niệm ngày thành lập Tao đàn CAC. Tao đàn được thành lập vào ngày rằm tháng giêng năm 1736, do nhà thơ Mạc Thiên Tích (con Mạc Cửu) làm chủ súy. Tao đàn qui tụ 36 thi nhân (có sách nói 72 thi nhân). Vào ngày rằng tháng Giêng âm lịch hàng năm, văn nghệ sĩ Kiên Giang, Hà Tiên, các tỉnh lân cận đứng ra tổ chức đêm thơ nhạc để tưởng nhớ đến một tao đàn nổi tiếng từ khi thành lập cho đến bây giờ làm rạng danh vùng đất vừa đẹp, vừa “thơ” với sự tham gia đông đảo của người dân địa phương. Đây cũng là dịp du khách khắp nơi đổ về Hà Tiên tham quan vì đây là dịp tết Nguyên Tiêu – một lễ hội dân tộc truyền thống. Ở Hà Tiên có rất nhiều người Việt gốc Hoa sinh sống từ lâu đời nên tết Nguyên Tiêu trở thành lễ hội chung của cả vùng. Chính vì sự kiện nổi bật là ngày thành lập Tao đàn CAC nên lễ hội tết Nguyên Tiêu tại Hà Tiên càng về sau được biết tới dưới tên gọi lễ hội Tao đàn CAC nhưng tính chất của một ngày lễ tết theo phong tục vẫn là nền tảng.

Tết Nguyên Tiêu là ngày dân chúng đi chùa cầu an cầu phước, hái lộc đầu năm. Hà Tiên được mệnh danh là “Đất Phật người hiền” bởi vì nơi đây có nhiều chùa chiềng, đình miếu lâu đời gắn với lịch sử 300 năm của trấn Hà Tiên, bởi người dân Hà Tiên tính tình ôn hòa mến khách. Những di tích nổi tiếng gắn liền với những câu truyện truyền thuyết đi vào lòng người như: chùa Tam Bảo, chùa Phù Dung, lăng Mạc Cửu, mộ Cô Năm, chùa Năm Ông, chùa Lò Gạch, đình Thành Hoàng… càng thu hút du khách đến với Hà Tiên vào dịp lễ tết. Chùa Tam Bảo ở gần phố chợ, là một ngôi chùa đẹp và to lớn, có tượng Phật nghìn mắt ngìn tay. Nơi đây còn vết tích hai bức tường thành cổ bằng đá ong, mạch vữa bằng ô dước cao ước 4m, dài 10m và dày khoảng 0,6m. Chùa Phù Dung nằm trên triền núi Bình San là nơi dân chúng thường đến lễ Phật. Trên triền đông của núi Bình San còn vết tích của ghác Chiêu Anh – nơi sinh hoạt văn nghệ của các nhà thơ trong Tao đàn Chiêu Anh Các ngày xưa. Lễ Phật xong, nam niên nam nữ hái lộc ở chùa trao nhau như trao tặng điều may mắn, tốt lành cho bạn mình trong ngày đầu năm mới. Còn bậc trung niên, người cao tuổi mỗi người hái một cành lộc cầm tay như cầm niềm hạnh phúc đầu năm của bản thân và gia đình mình.

Lễ kỷ niệm Tao đàn CAC là sự kiện văn hóa có thể xem là “độc nhất vô nhị” ở Việt Nam vì vẫn được tổ chức đều đặng hàng năm, được đông đảo người dân địa phương và giới văn nghệ sĩ các tỉnh ĐBSCL tham gia. Lễ diễn ra trên địa phương nổi tiếng về thắng cảnh, di tích lịch sử đậm tính nhân văn “trấn biên Hà Tiên” là điều kiện “địa lợi” khó có sự kiện nào có được. Từ Mùng 2 tết Nguyên Đán đến ngày 15 tháng Giêng là thời điểm người dân vẫn đang vui xuân, nghỉ ngơi đi du lịch. Những ngày đầu năm mới là dịp người dân vui chơi, tiêu tiền cho sở thích của mình sau một năm lao động. Đó chính là “thiên thời” của lễ. Thị xã Hà Tiên là nơi được xem có ý thức về truyền thống văn hóa, sớm phát triển tư duy làm kinh tế du lịch. Lực lượng người dân địa phương đóng vai trò rất quan trọng trong việc giữ gìn, quản bá và khai thác “của báu ông cha để lại”. Với định hướng phát triển Hà Tiên trở thành đô thị du lịch tạo điều kiện thuận lợi dễs dàng đưa lễ kỷ niệm trở thành sự kiện du lịch nổi bật, hấp dẫn du khách trong ngoài nước. Hiện nay việc tuyến du lịch nối trong Kiên Giang – các tỉnh ĐBSCL, Kiên Giang – Campuchia – Thái Lan càng giúp cho Hà Tiên là điểm dừng quan trọng. Càng có nhiều sự kiện, sản phẩm du lịch hấp dẫn đặc trưng, khách càng muốn đến với Hà Tiên và ở lại lâu hơn. Mở hội chợ xuân, tổ chức nhiều khu vui chơi, tạo thêm nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, thi đấu thể thao và trò chơi dân gian, mở tour du lịch mới lạ (du thuyền Đông Hồ, tham quan quần đảo Hải Tặc, thám hiểm núi Đá Dựng…) Nếu được xây dựng là khai thác đúng tầm thì lễ hội Tao đàn CAC có thể trở thành sản phẩm du lịch “độc quyền” của Kiên Giang. Yếu tố “nhân hòa” này càng khiến cho Lễ hội càng có điều kiện để trở thành một điểm hẹn du lịch đầy tiềm năng của Kiên Giang.

Lễ hội tết Nguyên Tiêu ở Hà Tiên là tập quán tốt đẹp đó của nhân dân ta. Thế nhưng ở Hà Tiên lễ hội mang đậm sắc thái tôn giáo và văn hóa đặc thù mà đa phần các địa phương khác ở Nam bộ không có. Từ khi du lịch phát triển, giao thông dễ dàng, cứ từ Tết Nguyên Đán đến kết thúc nguyên Tiêu, Hà Tiên tiếp đón hàng trăm ngàn du khách. Các cơ sở dịch vụ nhà hàng, khách sạn và khu du lịch Mũi Nai thường bị quá tải trong suốt 20 ngày đầu năm mơi (ÂL).

3. Lễ hội ok Ombok - Lễ Cúng Mặt trăng (Gò Quao):

Gò Quao một rẻo đất vùng sâu của vùng U Minh Thượng khai phá từ bao đời nay với chằng chịt kinh rạch, sông ngòi tự nhiên cũng như nhân tạo. Dòng sông lớn nhất nơi đây là sông Cái Lớn. Có lẽ ông bà xưa gọi như vậy là dựa vào độ rộng gần 800m của sông để phân biệt với dòng Cái Bé nhỏ hơn ở bên kia. Thị trấn Gò Quao nằm ngay nơi giao nhau giữa kinh Gò Quao và cửa sông cái Lớn đổ ra vịnh Thái Lan. Đây là nơi triều đình nhà Nguyễn gọi là Áp Lục Thôn với một phần tư là người Khmer. Ba tộc người từ bao đời nay sinh ra đã gắn liền với sông nước, lớn lên và mất đi cũng về lại sông nước. Do sự hòa đồng về văn hóa giữa ba dân tộc nên những tập tục cổ xưa của dân tộc Khmer dần trở thành những sinh hoạt mang tính chung của cả cộng đồng như lễ -Đôn-ta, lễ Chol Thnam Thmây, lễ Ok Ombok. Do đặc tính đời sống văn hóa gắn liền với sông nước nên lễ đưa Ok Ombok có một vị trí rất quan trọng sinh hoạt tinh thần của người dân vùng sông nước không kể là người Việt hay người Khmer. Lễ hội Ok Ombok được tổ chức vào ngày 15 tháng 10 Âl, ngoài việc lên chùa để được các vị sư ban phúc còn có hoạt động vui chơi mang tính truyền thống khác như đua ghe ngo, đút cóm dẹp, hát đối đáp… Theo tín ngưỡng truyền thống của người Khmer mỗi năm khi xong mùa lúa phải làm lễ đưa rước, tạ ơn nước, vì nhờ nước mà lúa được xanh tươi, người được ấm no hạnh phúc và thể hiện bằng cuộc đua ghe ngo giữa các sóc, các cụm dân cư có người Khmer sống tập trung. Trước ngày hội đua ghe ngo, các chùa, các sóc chuẩn bị nhộn nhịp quyết dành thắng lợi. Vì nếu ghe nào thắng cuộc là niềm vinh hạnh cho cả sóc, sẽ được mùa, ấm no ngược lại sóc sẽ mất mùa, đời sống gặp khó khăn. Chính vì có những hoạt động hội hè này đã tạo nên không khí hội hè, thu hút rất đông người dân vùng bán đảo Cà Mau đến tham dự.

Ghe ngo là một loại ghe có hình dáng khá dài, mũi và lái ngẩng lên cong cong, thực chất nó là kiểu thuyền độc mộc làm bằng cây sao – một loại cây vừa rắn chắc vừa dẻo dai. Thân ghe có chiều dài bằng hai thân gỗ nối liền nhau. Chiều ngang vừa đủ chỗ cho hai người ngồi cặp kè. Loại ghe lớn có sức chở khoảng 20 – 60 người ngồi bơi. Những thủy thủ dự thi, từng đội mặc đồng phục xanh, đỏ khác nhau. Trên một chiếc ghe có một người cầm chèo kềm lái, một người chỉ huy cầm dầm ngồi trước mũi múa may, la hét điều khiển, giữa ghe có một người cầm một cái chiêng nhỏ đánh nhịp và một người hóa trang làm hề chọc cho tay chèo cười vui. Ở mũi và lái ghe có treo cờ phước, cắm bùa, cắm nhang để cúng cô hồn trước khi tranh tài. Ghe được sơn phết bóng lộn, nước không thấm vào được. Thành ghe được vẽ những hoa văn màu sắc sặc sở. Chiếc ghe ngo trong ngày hội thật lộng lẫy, sang trọng. Ở mũi ghe và lái có hình rồng hoặc con rắn thần uốn lượn, đều chồm về phía trước, sẵn sàng phóng tới. Phía trước mũi là cây lộng sặc sỡ che một tượng Phật uy nghiêm. Tại Kiên Giang, mỗi năm hội đua thường được tổ chức tại hai hoặc ba điểm thuận tiện cho các chùa đưa ghe đến tham dự. Địa điểm được tổ chức thường xuyên nhất là sông Cái lớn đoạn ngang vàm rạch Gò Quao. Hội đua ghe là một ngày hội cổ truyền của dân tộc Khmer, là một hình thức thể thao hấp dẫn, sinh hoạt văn hóa lành mạnh của người lao động mang đậm tính dân tộc.

Năm 2007, lễ hội Ok Ombok ở Gò Quao được nâng lên thành lễ hội cấp tỉnh, qui mô tổ chức lớn hơn và có nhiều hoạt động thu hút khách tham dự như hội chợ triễn lãm, hoạt động văn nghệ, thi đấu thể thao, đua ghe ngo và vỏ máy… Với lợi thế sẵn có từ nguồn du khách truyền thống của địa phương, hoạt động lễ hội tín ngưỡng truyền thống và sự hỗ trợ của địa phương, hoạt động lễ hội tín ngưỡng truyền thống và sự hỗ trợ của địa phương, lễ hội Ok Ombok của Gò Quao trong tương lai sẽ trở thành một tour du lịch văn hóa đầy tiềm năng.

Ba lễ hội tiêu biểu trên đây là nguồn tài nguyên du lịch văn hóa sẵn có và đầy tiềm năng của tỉnh Kiên Giang. Nguồn gốc cơ bản tạo nên tiềm năng của lễ hội đó chính là sự thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của du khách. Ngành du lịch phải khai thác nguồn tài nguyên này để tạo nên sức hấp dẫn lâu bền thu hút du khách đến với Kiên Giang. Đó là vấn đề cần có chiến lược phát triển lâu dài, đúng hướng và đặc biệt là phải có sự tham gia của cộng đồng dân cư địa phương.

Song song với việc khai thác tài nguyên tự nhiên phát triển kinh tế du lịch việc khai thác tiềm năng văn hóa có thể thực hiện ngay và mang lại hiệu quả tức thời. Với nền tảng sẵn có là: những sinh hoạt văn hóa tinh thần truyền thống, lượng khách truyền thống, đời sống kinh tế ngày càng cao, lễ hội có đủ điều kiện để trở thành sự kiện du lịch và kinh phí đầu tư cũng ít tốn kém hơn so với các dự án du lịch sinh thái. Trước mắt có 3 lễ hội tiêu biểu, tương đối đặc trưng nếu được quan tâm khai thác sẽ trở thành sản phẩm du lịch văn hóa riêng của Kiên Giang: lễ giỗ AHDT Nguyễn Trung Trực và lễ kỷ niệm Tao đàn CAC, lễ hội Ok Ombok.

Nếu khách du lịch chỉ đơn thuần đi tham quan thắng cảnh, nghỉ dưỡng khám phá thiên nhiên thì mỗi điểm du lịch họ hầu như ít có nhu cầu quay trở lại. Lễ hội từ xưa đã là nhu cầu sinh hoạt tâm linh của con người. Sự thu hút của nó đối với người hưởng thụ không chỉ một lần mà là rất nhiều lần và nhiều năm dài, nếu muốn cứu phối hợp chặt chẽ của các ngành du lịch, văn hóa và thương mại. Một sự kiện du lịch văn hóa không thể thiếu được một trong 3 yếu tố: lễ, hội và mua sắm.

Thực hiện theo Chương trình hành động Quốc gia 2005 - 2010, ngành du lịch Kiên Giang đang xây dựng Chương trình phát triển sản phẩm du lịch trong đó nâng các lễ hội tiêu biểu thành sản phẩm du lịch đặc thù của Kiên Giang. Lợi thế và tiềm năng của lễ hội văn hóa trong định hướng phát triển du lịch của Kiên Giang chưa được quan tâm khai thác đúng mức sẽ là một sự lãng phí. Hiện nay ngoài lễ hội đình Nguyễn Trung Trực, Kiên Giang còn có một số lễ hội dân gian truyền thống thu hút đông đảo người tham dự như: lễ kỷ niệm Tao đàn CAC (Hà Tiên), Lễ hội Ok Ombok đua ghe ngo trên sông Cái Lớ (Gò Quao). Lễ hội văn hóa dân gian truyền thống của tỉnh là tiềm năng khai thác du lịch văn hóa rất lớn đang chờ được đánh thức. Sản phẩm du lịch là sản phẩm do con người tạo ra, để thay đổi mới lạ theo nhu cầu xã hội. Nguồn lợi từ du lịch là nguồn lợi sẵn có, dễ khai thác, ít tốn kém đầu tư và góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc. Lễ hội lịch sử văn hóa đặc sắc của Kiên Giang đã sẵn có, chỉ đợi được; khai thác giá trị đúng tầm để mang lại lợi ích cho xã hội./.

Cập nhật ( 22/08/2012 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online