Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Hò mái nhì (Bửu Biền)
Hò mái nhì (Bửu Biền) PDF In E-mail
Người viết: Bửu Biền   
19/09/2012

Hò mái nhì, hò mái đẩy

* Bửu Biền

Hò mái nhì là hò nhịp hai, ăn nhịp với mái chèo đưa tới đưa lui, đẩy nhẹ con thuyền thong-thả trôi trên giòng sông. Hò mái đẩy là điệu hò mái nhì nhịp điệu nhanh hơn, không cần theo nhịp chèo; thường hò trên những con thuyền chèo nhanh; chủ yếu là đẩy mạnh cho thuyền đi nhanh. Những đêm trời trong sáng, thường được nghe hò mái nhì trên sông Hương, trên đầm Hà-Trung, đầm Cầu Hai, phá Tam-Giang. Hò mái nhì nghe rất thanh-thoát, man-mác, chơi-vơi, tiếng ngân nhẹ nhàng bay bổng, rồi hạ thấp lan rộng trên mặt nước, như đưa tâm hồn cô lái đò đi xa, đi thật xa vào thôn xóm ven bờ; âm-điệu mơ-màng hòa-hợp với khung-cảnh thiên-nhiên sông nước.

Ý nghĩa trong câu hò phù-hợp với tâm-sự người chèo. Hò mái nhì thường là hò độc-diễn, nhưng đôi khi trở thành hò đối đáp. Chúng ta hãy nghe nhà văn Thanh-tịnh kể trong truyện ' Tình trong câu hò ' trên sông Hương:

“…. Đạt liệu bề không theo kịp liền cất

tiếng hát hỏi thăm:

Thuyền ai trôi trước,

Cho tôi lướt tới cùng,

Chiều đã về trời đất mung-lung,

Phải duyên thì xích lại cho đỡ não nùng tiếng sương.

…. Trên lái thuyền đi trước bỗng nổi bật bóng một thiêu-nữ mặc áo nối dài quay đầu nhìn phía sau một lát rồi đáp:

Trời một vùng đêm dài không hạn,

Mượn gió chiều hỏi bạn ngàn sông,

Thân em là gái chưa chồng,

Tơ duyên có chắc như dòng nước không?

Đat lưỡng- lự một chút nhưng bỗng đưa tay đẩy mạnh đòn bánh lái cho thuyền xuôi về

Đại-Lược Từ thuyền trước một câu hò chia biệt vang lên không:

Tình về Đại-Lược,

Duyên ngược Kim-Long,

Đến đây là chỗ rẽ của lòng,

Gặp nhau còn biết trên sông bến nào.

………………………………..”

(Quê Mẹ. Trang 145, 147. Thanh Tịnh. Bút Việt, ấn quán Tân Sanh, phát hành l0-4-1975)

Hò mái nhì là một loại dân ca. Vì được nhiều người ưa chuộng nên dần-dà trở thành nhạc thính phòng, nhạc trình-diễn trong những buổi sinh-hoạt văn-nghệ.

Lời văn trong câu hò mái nhì thường là loại văn trữ tình, nhưng đôi khi có ý-nghĩa bóng bẩy thúc giục lòng ái quốc trước hoàn cảnh ngả-nghiêng của đất nước:

l) Chiều chiều trước bến Văn Lâu,

Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm,

Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông?

Thuyền ai thấp thoáng bên sông,

Đưa câu mái đẩy chạnh lòng nước non!

Ưng Bình Thúc Gịa

Đây là câu hò nhắc nhở đến cụ Trần Cao Vân và vua Duy Tân mật hẹn tại bến Văn Lâu để mưu chuyện chống Pháp.

(Tiếng Hát sông Hương, trang 51, xuất bản năm 1972. Ưng Bình Thúc Giạ Thị)

2) Bên chợ Đông Ba tiếng gà gáy sáng,

Bên làng Thọ Lộc tiếng trống sang canh,

Giữa sông Hương, giợn sóng khuynh thành,

Đêm khuya một chiếc thuyền mành ngửa nghiêng.

Theo ông Thái Van Kiểm, câu hò này nhắc đến một cuộc họp lịch-sử của 773 bô lão, vào năm 1847, nhân ngày lễ tứ tuần của vua Thiệu-trị.

(Cố đô Huế, trang 5, Nha Văn-hóa Bộ Quốc-gia Giáo-dục, năm 1960, Thái-văn-Kiểm biên soạn)

3) Thái Bình Dương gió thổi,

Chiếc thuyền em trôi nổi khác thể cánh bèo.

Ý làm sao anh không ra giúp chống đỡ chèo,

Anh hùng sao lại nằm queo trong thuyền.

4) Tiếng hát ngư ông giữa sông Bành-Lệ,

Tiếng kêu đàn nhạn trên áng Hoành-dương.

Một mình em ngồi giữa sông Hương,

Tiếng ca du-nữ đoạn-trường ai nghe!

5) Một vũng nước trong, mười dòng nước đục

Một trăm người tục, một chục người thanh.

Biết ai gan ruột gởi mình,

Mua tơ thêu lấy tượng Bình Nguyên Quân (*).

Ưng Bình Thúc Gịa

*Cadao.org GT: (Bình Nguyên quân (平原君;? - 253 TCN) tên thật là Triệu Thắng (赵胜), là một trong Tứ Công Tử nước Triệu thời Chiến Quốc, ông được coi là người hiền hơn cả. Ông nuôi tân khách trong phủ đến mấy nghìn người. Ông làm tể tướng cho nước Triệu dưới 3 đời vua. Bình Nguyên Quân mất năm 253 TCN , con cháu ông nối dõi đời đời mãi khi Tần diệt Triệu mới hết.)

6) Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá,

Đò về Vỹ Dạ, thẳng ngã ba Sình.

Là đà bóng ngả trăng chênh,

Giọng hò xa vọng, nặng tình nước non.

7) Chợ Đông Ba đem ra ngoài giại (l),

Cầu Trường Tiền đúc lại xi-mon.

Ôi người lỡ hội chồng con,

Về đây gá nghĩa vuông tròn với ta.

Hò trữ tình:

8) Nước đầu cầu, khúc sâu khúc cạn,

Chèo qua Ngọc Trản đến vạn Kim Long.

Sương sa, gió thổi lạnh-lùng

Sóng xao, trăng lặn chạnh lòng nhớ thương.

9) Biết ở đâu là cầu ô-thước,

Mênh-mông nguyện ước, dưới nước trên trời

Đêm khuya ngất tạnh mù khói,

Khúc sông quạnh vắng, có người sầu riêng.

Ưng Bình Thúc Giạ

10) Con chuồn-chuồn nhởn nhơ trên mặt nước,

Tiếng ve ve vang dậy cả phương trời.

Con còng-còng dại lắm ai ơi,

Cong lưng xe cát, sóng dồi lại tan.

Ưng Bình Thúc Giạ

11) Uớt áo xanh , lụy tình Tư-mã,

Khách Thiên-nhai vẫn lạ mà quen.

Nước non ai kẻ bạn hiền,

Biết ai ly phụ giữa miền sông Hương.

12) Nước chảy xuôi, con cá buôi lội ngược,

Nước chảy ngược, con cá vượt lội ngang.

Thuyền em xuống bến Thuận-an,

Thuyền anh lại trẩy lên ngàn anh ơi!

13) Đục với trong mười hai bến nước,

Gió xuôi rồi ngược, chèo chẳng đến nơi.

Động Đào cũng muốn vô chơi,

Biết đâu cho gặp ông chài hỏi thăm.

14) Thương thói thường, chẳng thương thôi chớ

Làm chi lở-dở, như hẹn nợ thêm buồn.

Bên chùa đã dộng tiếng chuông,

Gà Thượng-thôn đã gáy, chim nguồn đã kêu.

15) Kim Long dãy dọc tòa ngang,

Em chèo một chiếc đò ngang về Sình.

Đôi đứa mình lỗi hẹn ba-sinh,

Có mần răng đi nữa cũng trọn tình với nhau.

16) Trời một vùng sông dài vô hạn,

Muộn gió chiều hỏi bạn ngàn sông.

Thân em như sợi chỉ hồng,

Tơ duyên có chắc như dòng nước không?

17) Tỉnh Thừa-thiên dân hiền cảnh lịch,

Non xanh nước biếc, điện ngọc đền rồng.

Tháp bảy tầng, Thánh miếu, Chùa ông,

Chuông khua Diệu Đế, trống rung Tam Tòa.

Cầu Trường Tiền sáu nhịp bắc qua,

Tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ, đợi khách âu ca thái-bình.

18) Thiên sánh nhơn, hà nhơn vô lộc,

Địa sanh thảo, hà thảo vô căn.

Một mình em ngồi giữa lòng thuyền, dưới nước trên trăng,

Biết cùng ai trao duyên gởi phận cho bằng thế gian?

19) Tiền tài như phấn thổ

Nghĩa trọng tựa thiên-kim.

Le le mấy thuở chết chìm,

Người ân nhan ở bạc thôi cũng nỏ kiếm tìm làm chi?

20) Sen xa hồ, sen khô hồ cạn,

Lựu xa đào lựu ngả đào nghiêng.

Vàng cầm trên tay rớt xuống không phiền

Phiền người bội nghĩa, biết mấy niên cho hết sầu?

21) Con chim phượng hoàng bay ngang biển Bắc,

Con cá ngư ông móng nước ngoài khơi.

Gặp nhau đây xin phân tỏ một đôi lời,

  Kẻo mai kia con cá về sông Vịnh,

Con chim nọ đổi dời non Nam.

22) Hồ Tịnh Tâm giàu sen bách diệp,

Đất Hương Cần ngọt quít, thơm cam.

Ai về cầu ngói Thanh Toàn,

Đợi đây về với một đoàn cho vui.

23) Trúc xa mai thì hoài lứa trúc,

Anh hỏi mai rằng đã có nơi mô nương tựa hay chưa?

Có nơi mô nương tựa khi nắng khi mưa,

Hay còn ôm duyên đi sớm về trưa một mình?

24) Nước trong xanh bên thành con én trắng,

Thẳng cánh bay muôn dặm xa xăm.

Anh đi mô không bóng không tăm,

Năm canh em đợi ruột tằm héo hon.

25) Núi Ngự Bình mơ màng trăng gió,

Niềm tâm-sự ai thấu rõ cho mình.

Đoái nhìn sông Hương nước chảy xinh xinh.

Sông bao nhiêu nước dạ em si tình bấy nhiêu.

26) Núi Ngự Bình trước tròn sau méo,

Sông An Cựu nắng đục mưa trong.

Mặc ai một dạ hai lòng,

Em ôm duyên thủ tiết loan phòng đợi anh.

27) Sóng sầm sịch ì ầm ngoài biển Bắc,

Hạt mưa tình rỉ rắc chốn hàng hiên.

Muốn làm lơ đi mà ngủ cho yên,

Sợ mưa già nước ngập, biết dựa con thuyền vào đâu?

27a) Sấm sầm sịch lưng chừng ngoài biển Bắc (2),

Giọt mưa tình tăng rỉ rắc chốn hàng hiên.

Em muốn làm ngơ đi mà ngủ, ngủ cũng không yên,

Sợ mưa già nước ngập, biết tựa con đò vô mô?

28) Trăm năm trót lỡ hẹn hò

Cây đa bến cộ con đò khác đưa.

Cây đa bến cộ còn lưa,

Con đò đã thác năm xưa tê rồi!

Còn lưa: Còn lại; Bến cô: Bến cũ

28a) Trăm năm dầu lỗi hẹn hò,

Cây đa bến cũ con đò khác đưa.

Con đò đã thác năm xưa,

Cây đa bến cũ còn lưa đến chừ.

(Còn lưa đến chừ: Còn lại đến bây giờ)

29) Gió đưa cành trúc là đà,

Tiếng chuông Thiên Mụ canh gà Thọ Xương

Thuyền về xuôi mái sông Hương,

Có nghe tâm-sự đôi đường đắng cay.

30) Thở với than, nghe càng thêm bận,

Không than không thở, thêm giận thêm phiền.

Con còng còng xe cát làm viên,

Anh thương em lắm có tuyền đặng không?

31) Đêm khuya anh nghe con nhạn kêu sương,

Anh buồn, anh thương, anh trông, anh giận,

Anh vơ vơ vẩn vẩn dưới ngọn đèn tàn,

Từ đây tâm dạ anh hoang mang,

Biết cùng ai kết nghĩa vuông tròn được chăng!

32) Tâm sự chát chua, biết ai mua mà bán,

Rao khắp chợ đời, không thấy dạng người mua!

Bán buôn là chuyện bông đùa,

Đành đem tâm-sự chát chua ra về.

Nghệ-sĩ Bửu Lộc

33) Đi mô cũng nhớ quê mình,

Nhờ sông Hương gió mát, nhớ non Bình trăng thanh.

Bốn bề núi phủ mây phong,

Mảnh trăng thiên cổ, bóng tùng Vạn Niên.

34) Núi Truồi ai đắp nên cao,

Sông Dinh ai bới ai đào mà sâu.

Nong tằm ao cá nương dâu,

Đò xưa bến cũ nhớ câu hẹn hò.

35) Cầu Trường Tiền mười hai vài sáu nhịp,

Em qua không kịp tội lắm anh ơi.

Đêm nằm tấm tức lụy nhỏ tuôn rơi,

Dẫu có xa nhau đi nữa cũng tại ông trời mà ra.

36) Anh nói với em như rìu chém xuống đá,

Như rạ chém xuống đất, như mật rót vào tai.

Nay chừ, chừ anh đã nghe ai,

Bỏ em giữa chốn non đoài thảm chưa!

37) Đêm năm canh mơ màng bóng ngọc,

Ngày sáu khắc nhớ dạng thương thầm.

Nào ai nhắc tới người bạn tri âm,

Lá gan em khô từng chặng, ruột đau ngầm từng khi.

38) Núi Ngự Bình trước tròn sau méo,

Sông An Cựu nắng đục mưa trong.

Bởi vì thầy với mẹ lánh đục tìm trong,

Nên chi duyên chàng nợ thiếp long đong mãi hoài.

 

* *

Hò Huế có khá nhiều điệu hò rất có giá-trị văn học, nghệ-thuật như hò hụi là điệu hò tập-thể

lúc nện đất; hò Ô là điệu hò trong đêm khuya khi đạp nước, cày bừa, tiếng hò Ô có âm điệu thiết-tha, tiếng ngân kéo dài, hò rất chậm, dùng nhiều tiếng đệm: ô. . . ô, hay ô . . . à . . . ô; hò lơ là hò khi cấy lúa; v.v... Trải qua bao nhiêu cuộc chiến, bom đạn đã xóa hẳn tiếng hò thanh-bình, thơ mộng của đồng quê. Ngày nay chúng ta chỉ còn nghe được một vài điệu hò điêu luyện, chuyên-nghiệp trình diễn trên sân-khấu; khách du-lịch nghe lạ tai, nhưng thiếu hẳn hương vị hồn quê xứ Huế.

****

(1) Giại là bãi đất thường dùng làm nghĩa địa. Chợ Đông Ba nguyên có tên là Đông Gia ở ngoài cửa Đông của Thành Ngoại, đến đời Thành Thái (1899) dời đến bờ sông Hương gần cầu Trường Tiền.

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online