Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Bao giờ Việt Nam có 4001 năm văn hiến (TS Lê Đình Tư)
Bao giờ Việt Nam có 4001 năm văn hiến (TS Lê Đình Tư) PDF In E-mail
Người viết: TS Lê Đình Tư   
15/11/2012

BAO GIỜ VIỆT NAM CÓ 4001 NĂM VĂN HIẾN

* TS Lê Đình Tư

Khi đọc bài viết “Sông Cửu Long ở đâu?” (Tri thức trẻ số 75), có người băn khoăn nói với tôi rằng:

- Ông viết thế, có sợ làm tổn thương đến tình cảm của người Việt Nam mình đối với quê hương đất nước không?

Tôi cười mà rằng:

- Chuyện đâu vẫn có đó. Xưa nay, truyền thuyết và hiện thực vẫn cứ đan xen nhau mà tồn tại. Dẫu ta có biết mười mươi là nàng Tô Thị hay Hòn Vọng phu chỉ là những khối đá, thì cũng không vì thế mà những câu truyện  cổ tích, những truyền thuyết xung quanh những khối đá đó mất đi vẻ đẹp của chúng. Chúng vẫn sẽ cứ tồn tại để làm say lòng các thế hệ người Việt Nam ta.

         Vậy nên, không vì biết nàng Tô Thị chỉ là một khối đá mà nỡ đem nàng để nung thành vôi để xây nhà hay bón ruộng. Vấn đề là ta với ta thì không sao, nhưng khi hội nhập với thế giới mà cứ mơ màng lẫn lộn giữa truyền thuyết và hiện thực, giữa cái giả tưởng và cái khoa học thì không ổn chút nào. Người ta có thể chê cười mình vì sự lẫn lộn đó. Biết sự thật để có cách ứng xử tốt hơn khi giao lưu văn hóa thì đó là việc nên làm.

Tôi xin nêu thêm một câu chuyện sau đây:

Cô Takahashi Izumi, một sinh viên Nhật Bản đã từng học tiếng việt tại Việt Nam và có mối quan tâm đặc biệt đến văn hóa Việt Nam, có lần nêu với tôi một thắc mắt khá oái ăm: “Tại sao người Việt Nam luôn luôn nói rằng Việt Nam có bốn nghìn năm văn hiến ?”.

Thắc mắc này cô cũng đã nêu cho một giáo viên Tiếng Việt khác và đã được giáo viên ấy hết sức nhiệt tình giải thích với những dẫn chứng hùng hồn vầ sử học và khảo cổ học. Hiểu được niềm yêu nước sâu sắc và niềm tự hào chính đáng của thầy giáo mình, cô không muốn giải thích rõ thêm về thắc mắc của mình nhưng cô vẫn cứ canh cánh mang trong lòng cái điều thắc mắc đó. Giờ cô lại nêu vấn đề này với tôi. Thoạt đầu tôi cũng là là cô không tin vào cái khoảng thời gian tồn tại lâu dài của nền văn hiến Việt Nam, không tin vào sử liệu mà các nhà sử học, khảo cổ học Việt Nam đưa ra để chứng minh cách tồn tại lâu dài của nền văn hiến Việt Nam. Bởi thế, tôi cũng định tìm cách chứng minh cho cô ấy thấy và thuyết phục cô. Nhưng cô đã nói ngày:

-Ý em muốn biết, tại sao người Việt nam cứ nói mãi là Việt Nam có 4000 năm văn hiến mà không thay đổi gì? Nếu Việt Nam có 4000 ngàn năm văn hiến thì mỗi năm Việt nam phải cộng thêm vào con số đó một năm chứ!

Hóa ra là nhưn vậy. Điều thắc mắc của cô sinh viên Nhật này nằm ở chỗ khác. Có thể diễn đạt lại ý thắc mắc đó như sau: Bao giờ Việt nam có 4001 năm văn hiến?

Đó thật sự là một câu hỏi bất ngờ và khá hóc búa. Nó không chỉ liên quan đến tính khoa học của các kết luận sử học hay khảo  cổ học mà còn liên quan đến cả cách sử dụng các con số toán học thuần túy của người Việt Nam chúng ta. Bởi vì, dẫu chúng ta có viện ra hàng núi cứ liệu sử học hay khảo cổ học để chứng minh cho lịch sử 4000 năm của dân tộc thì xét về mặt tư duy toán học, con số đó vẫn không thể tin được đối với nhiều người trên thế giới, vì nó được sử dụng không theo quy tắc toán học. Nếu là con số toán học thì theo thời gian một năm, nó phải thay đổi. Đó là cách sử dụng các con số toán học của nhiều dân tộc trên thế giới. Theo cách nhìn của nhiều dân tộc, con số phản ánh đong đếm chính xác các sự vật hay hiện tượng. Bởi thế, khi nói về một đại lượng thời gian lịch sử, nếu họ đưa ra một con số mà không có chữ “khoảng” ở phía trước thì đó là một con số chính xác. Và dĩ nhiên con số đó sẽ phải thay đổi theo sự chuyển vần của năm tháng. Chẳng hạn, nếu họ nói lịch sử của họ là 1000 năm thì sang năm, con số đó sẽ là 1001 năm. Đó là cách nhìn hoàn toàn theo kiểu toán học.

Trong khi đó thì theo cách nhìn của người Việt, con số không phải bao giờ cũng phản ánh sự đong đếm chính xác của các sự vật hay hiện tượng. Thắc mắc của cô sinh viên nọ cho ta thấy một điều: “Ngoài cách sử dụng các con số theo kiểu toán học, người Việt còn có một cách nhìn khác đối với một con số. Người Việt chúng ta quả thực đã dùng con số này hằng bao nhiêu năm nay mà không ai có thắc mắc gì theo kiểu của cô sinh viên Nhật. Dường như đối với người Việt chúng ta, cái con số 4000 năm kia luôn luôn đúng và không cần thay đổi, cho dù đó là một con số toán học rất chính xác.

Sự thật là, con số chính xác trong văn hóa Việt Nam còn có thể được dùng để chỉ những đại lượng ánh chừng, hay để thay cho một đặc trưng hay tính chất nào đó của sự vật, sự việc. Chẳng hạn, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong bản di chúc của Người:

“Còn non, còn nước, còn người

Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay”.

Thì số “mười” không phải là một đại lượng chính xác, nó chỉ có nghĩa là “rất nhiều” mà thôi. Cũng như Nguyễn Du viết: “Trăm năm trong cõi người ta” thì “Trăm năm” chỉ là giới hạn của một đời người chứ không có nghĩa là đúng một trăm năm. Do vậy, nếu ta dịch con số “một năm” đó sang một thứ tiếng nước ngoài như tiếng Anh chẳng hạn, thì nó không phản ánh được các tư duy con số của người Việt. Hay như khi người Việt chúng ta nói: “Cuộc đời ba chìm bảy nổi” thì chỉ có nghĩa là cuộc đời có nhiều gian truân, vất vả, còn khi chúng ta nói “Ba bảy hay một ngày: (3x7=21) thì điều đó có nghĩa là khoảng thời gian rất ngắn ngủi.

Có thể dẫn ra vô số các trường hợp sử dụng con xố chính xác theo kiểu như vậy trong tiếng Việt. Song, điều đáng nói ở đây là: Cách tư duy con số theo kiểu hoán dụ này đã gây ra cho chúng ta một sự nhầm lẫn trong cách tư duy con số theo kiểu toán học thuần túy: vô hình trung, chúng ta đã biến một con số vốn chỉ là một đại lượng ánh chừng thành một đại lượng chính xác trong trường hợp nio1 về lịch sử văn hóa Việt Nam.

Theo cách sử dụng các con số đã nêu ở trên trong tiếng Việt thì cái lý của chúng ta lẽ ra phải là: ở thời hiện nay, con số 4000 năm là một đại lượng áng chừng, là cái giới hạn thời gian của lịch sử văn hóa Việt nam. Đó là một con số được dùng theo kiểu hoán dụ chứ không phải là con số được dùng trong kiểu toán học. Với cách hiểu đó, chúng ta vẫn vừa có thể nghiên cứu để làm rõ móc giới văn hóa Việt Nam, vừa vẫn có thể yên tâm sử dụng con số đó mà chẳng sợ ai bắt bẻ.

Như vậy, chúng ta hoàn toàn có thể yên tâm chấp nhận tính bất biến của cái con số 4000 năm đó, bởi vì đó là con số giới hạn mà có thể phải rất nhiều năm sau chúng ta mới thay đổi.

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online