Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Giọng hò Nam bộ (Nguyễn Hữu Hiệp)
Giọng hò Nam bộ (Nguyễn Hữu Hiệp) PDF In E-mail
Người viết: Nguyễn Hữu Hiệp   
03/01/2013

GIỌNG HÒ NAM BỘ

* Nguyễn Hữu Hiệp

Đồng hành với những nhát quốc, luốc cày, khai phá vùng hoang vu đồng bằng Nam Bộ, lưu dân ở đây cũng đã gieo sạ những khúc hát ca ngợi tình cảm quê hương, tình yêu đôi lứa… Đất trời phương Nam với cảnh quan đồng rộng sông dài, trên cơm dưới cá, tâm tính con người cũng theo đó mà phóng khoáng, thậm chí “ngang tàng”! Cánh đồng văn nghệ dân gian dần dần mọc lên dày đặc kỳ hoa dị thảo.

         Tiếng hô hò khoan, hè hụi trong sinh hoạt kéo lưới, kéo gỗ gian nan ngày nào của vùng núi rừng Trường Sơn chớn chở nơi chôn nhau cắt rún, tất nhiên không còn phù hợp trước một bình nguyên bát ngát ruộng đồng, cò bay mỏi cánh, cho nên dù khúc ca được biến bẻ từ lời cũ, hay mới sáng tác, bằng vào làn hơi và giọng điệu chơn chất đặc trưng của mình, các nghệ nhân dân gian đã thực sự làm dịu bớt hẳn tâm trạng tủi buồn/ tình cảnh bơ vơ người xa xứ.

Một khi cuộc sống được cải thiện, chỗ dựa tinh thần được củng cố, nâng lên, thì đồng thời, bao nỗi gian lao nhọc nhằn trong việc đương đầu từng ngày, từng giờ với sơn lam chướng khí, thú dữ lộng hành… cũng đương nhiên bị nhấn dần xuống. Ngọt ngào giữa khu vườn mênh mông dân ca Nam Bộ ngày ấy, bên cạnh những câu hò bình dân, những điệu lý trữ tình… là . Đó là điệu hát bình dân đồng quê, rất Nam Bộ, được thể hiện bởi âm tiết đơn giản, đều đều mà làn điệu thì dìu dặt, nhẹ nhàng, cực kỳ truyền cảm. Hò là một loại hình nghệ thuật, một món ăn tinh thần độc đáo. Nó góp phần không nhỏ trong việc di dưỡng tinh thần, giữ gìn giềng mối truyền thống đạo nghĩa, đồng thời cũng kích thích lưu dân hăng hái lao động, tăng gia sản xuất, nhanh chóng ổn định một “nếp sống sang trọng” trên vùng đất phương Nam.

Hò được diễn ra trong nhiều trường hợp. Nếu hò lẻ một mình gọi hò rơi. Đây không phải là cuộc hò (hò hội, hò kết) mà là một sự ngẫu hứng tự nhiên. Người ta hò lên cốt để vui miệng, vui tai, gọi là hò buông rơi. Câu hò rất “vô tư”, không có ý bỏ, gài, nên không chờ ai bắt, gỡ. Tuy nhiên, có khi ai đó nghe được, cảm thấy “trúng hệ”, họ không thể không cất tiếng hò nối theo. Cứ thế mà luân phiên suốt, y như một sự hàn huyên của những người bạn thân tâm đầu ý hợp lâu ngày mới gặp lại. Nếu họ hò đối đáp xung quanh một chủ đề, cũng có thể kể là cuộc hò, bất cần có hay không có “thành phần khán, thính giả”.

Dù sao, một cuộc hò có đông người dự, không khí vẫn hào hứng hơn. Ta thử dõi theo một cuộc hò khá gay cấn.

Mở đầu là những câu hò rao, hay hò dạo, nội dung chào mời, thăm hỏi, mừng bạn, phía đối tác tất nhiên lịch sự hò đáp. Họ rào đón rất từ tốn. Giọng điệu, lời lẽ cũng rất khiêm nhường nhằm ngầm tìm hiểu, dò dẫm tình ý, tài nghệ đối tác. Để không phải đợi chờ lâu, ai đó đã sốt sắng “mồi” bằng cách vừa “đưa ra thể lệ” mà cũng vừa như “tuyên bố lý do” và “giới thiệu có mặt” khá sáng tạo, bài bản:

“Hò ơ… Một đàn cò trắng bay chung.

Bên nam bên nữ ta đồng cất lên

Cất lên một tiếng linh đình

Cho loan sánh phụng, ơ…

Hò ơ… Cho loan sánh phụng, cho mình sánh ta, ơ…

Hò ơ… Cất lên một tiếng la đà.

Đàn ông hát trước đàn bà hát sau, ơ…”

Thấy đã “có không khí”, từ đám đông một anh chàng khá dễ thương cất cao giọng:

“Hò ơ… Tôi xin mở lời chào,

Chào hết nội gia

Bên hữu đàn bà bên tả đàn ông

Đông tây tôi chào hết một vòng

Tôi mời cô nào son rỗi, ờ…

Hò ơ… Cô nào son rỗi thì xông vô hò, ơ…”

Ngay lúc đó, một cô thôn nữ má đào hây hây được các bạn gái đẩy đẩy vào. Cô dạn dĩnh:

“Hò ơ… Tới đây không hát không hò thì cô bác cho là quê. Mà hò mà hát thì sợ cô bác cho là tôi mê người tình, ờ…”

Một bà cụ bỏm bẻm “khích tướng”:

“Hò ơ… Tới đây không hát thời hò,

Không phải con cò ngóng cổ mà nghe ơ…

Hò ơ… Con cò nó ở ngọn tre.

Mà nó còn xuống đất đặng chờ nghe cô hò đó cô ơi…”

Nàng đưa vội ánh mắt tình tứ về phía chàng rồi nũng nịu:

“Hò ơ… Áo đen tra nút cũng đen,

Tôi hò với người lạ chớ người quen tôi hổng hò, ờ…”

Phớt nhìn nhan sắc sắc sảo mặn mòi, và qua giọng hò, không biết sao chàng lại nghĩ ngay là gái Mỹ Hiệp! Vậy là cái chuyện “Văn kỳ thinh…” lâu nay, bây giờ ông trời đã đưa đẩy đến! Thấy cá đã chịu giỡn mồi, chàng không bỏ lỡ cơ hội bằng vàng, xắn ngay liền:

“Hò ơ… xứ không quen, người thời cũng lạ,

Muốn cất tiếng hò trong dạ hoài nghi,

Cô em có chồng chưa nói thiệt ra đi!

Bữa sau anh cậy mai đến nói, ờ…

Hò ơ… Anh cậy mai đến nói, sẵn biết đường đi khỏi tìm, ờ…”

Đâu đó có vài tiếng cười khúc khích… Nàng không vội gì “nói thiệt” theo yêu cầu của chàng, mà bẻn lẻn tránh né kiểu “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”, bằng cách ra chiều như đang rất quan tâm đến đối tượng, bèn cất tiếng “tìm hiểu” một cách khá… “ngây thơ”:

“Hò ơ… Áo trắng không vắn không dài, ờ…

Hò ơ… Sao anh không bận, bận hoài áo đen, ơ…”

 

 

Chàng hò đáp rất dễ thương:

”Hò ơ… Tui ở cho cô bác người ta khen, ơ…

Hò ơ… Áo trắng xếp cất, áo đen đi mần, ơ…

Nàng tiếp tục “tấn công”, nhưng cũng trong tinh thần “tìm hiểu”:

“Hò ơ… Gặp anh đây giữa đường giữa sá,

Em hỏi anh ở nhà ngói hay nhà lá,

Cửa khoá hay cửa gài,

Trâu anh được mấy đôi,

Ruộng anh thời mấy mẫu, ờ…

Hò ơ… Ruộng anh thời mấy mẫu, mà bạc anh dư xài hay tạm đỡ của ai?, ơ…”

Lại cũng những giọng cười khúc khích từ phía chị em, vừa như cợt đùa, vừa như cổ động, ủng hộ “phe nhà”, thật khó hiểu! Dù vậy, chàng vẫn rất tự tin “chỉnh nhẹ”:

“Hò ơ… Cô em ơi, cô em đừng có thấy người ta giàu mà bưng mà bợ,

Cô em đừng có tưởng anh đây ờ… ơ… ờ…

Ơ… ơ… Này cô em ơi. Nhà cột căm xe nền đúc, ơ…

Ờ… ơ… Cột căm xe nền đúc (mà) nhưng còn đứt chưn… nhãn ơ… ớ… tiền ờ… ơ…”

Rồi được trớn, hò luôn:

“Hò ơ… Phụ mẫu anh nghèo, dòng họ anh đông,

Mỗi người một đồng cũng cưới được em! ơ….”

Nói nghèo mà khoe dòng họ đông, theo quan niệm xưa, rõ ràng chàng gián tiếp để lộ phần nào đặc điểm còn nhà gia thế.

Nàng hò đáp:

“Hò ơ… Anh về tìm vảy con cá trê,

Tìm gan con tôm sú, tìm mề con lươn, ơ…

Ơ ơ… Anh tìm con bướm có xương ơ… ơ…

Ờ ơ… Dây tơ hồng có rễ (mà) đạo cang thường, ờ…

Hò ơ… Đạo cang thường chịu anh, ơ…”

Đến lúc này anh chàng mới té ngửa ra rằng hoa kia đã có chủ! Hèn nào nãy giờ vẫn cứ văng vẳng giọng cười tinh nghịch! Cụt hứng, chàng vừa lẩn nhanh vào đám đông, riết xuống bến vừa nhổ sào vừa lịch sự hò kiếu một câu làm nức lòng người dự khán:

“Hò ơ… Anh đi anh nhớ Tháp Mười,

Nhớ câu hò Mỹ Hiệp, ờ…

Hò ơ… Nhớ câu hò Mỹ Hiệp, nhớ giọng cười Mỹ Long, ơ…”

Theo dõi cuộc hò, tuy ý đồ gá nghĩa se duyên của chàng không thành, nhưng diễn biến thì vô cùng hấp dẫn, thậm chí gay cấn. Kẻ tám lượng người nửa cân, không dễ phân định được việc thắng thua. Hoà, nhưng rõ ràng rất đạt về mặt nghệ thuật. Nghe đâu khi về lại quê nhà, miệt Cù lao Ông Chưởng, một thời gian sau có chút danh phận chi đó, để kỷ niệm một cuộc hò ấn tượng năm xưa, của riêng mình, “chàng trai Hai Huyện” đã tranh thủ đề nghị với các hương chức (và được chấp thuận) đặt tên, hai làng quê đẹp ở xứ mình là Mỹ Hiệp và Mỹ Long (sau trại là Luông) như bên ấy.

Như trên đã nói, cuộc hò sôi nổi hào hứng nhất là ở những câu bỏ, câu bắt của người gài, người bẻ. Thí dụ:

Nàng hò “câu bỏ”:

“Hò ơ… Chim chìa vôi bay ngang đám thuốc,

Cá bả trầu lội tuốt mương cau,

Anh ơi đối thử cho mau,

Em đây chịu khó, ờ…

Hò ơ… Em đây chịu khó đứng hầu lóng nghe, ơ…”

Chàng đã tỏ ra khá tài khi tức thời nghĩ ra được liền câu “hò bắt”.

“Hò ơ… Nước chanh giấy rưới vào mắm mực,

Rau mũi viết trộn lẫn dấm son,

Bốn mùi hiệp lại càng ngon,

Cũng như qua gần bậu, ờ…

Hò ơ… Cũng như qua gần bậu chẳng còn nhớ trông, ơ…”

Tất nhiên, nếu không “bắt” được, cứ ấm a ấm ớ thì coi như thua cuộc – câu hò “bị đứt”.

Tóm lại, ngoại trừ hò đưa linh, kỳ dư các loại hò khác cho dù hò lẻ hay hò kết; hò môi (hò mép hay hò bắt quàng), hò văn (hay hò sách), hò thơ, hò truyện (truyện Tàu), hò tuồng, hò tiểu thuyết, hò thầy chùa, hò quốc sự… hầu như bao giờ cấu trúc của một giọng (điệu) hò luôn chia làm 3 giai đoạn. Trước hết là cất cao giọng lấy hơi (Hò ơ… – dài hay ngắn, liên tục hay đứt khúc là do trình độ biểu diễn của nghệ nhân). Kế đó là là lời kể (trình bày nội dung, nêu lên một hay nhiều vấn đề, tuỳ ý. Nếu dài thì tự phân ngắt để nghỉ hơi ơ, ờ…; thường thì lúc hò tiếp, người ta lặp lại câu khi nghỉ lúc nãy để người nghe dễ dàng cảm nhận được tính liên tục). Sau hết là giọng ngân (ngân dài ra theo âm của tiếng cuối câu chót, như lúc nghỉ hơi, nhưng ngân dài hơn), nếu hụt hơi thì coi như thua, “đứt” về mặt nghệ thuật.

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online