Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Phát hiện mới (Phan Trung)
Phát hiện mới (Phan Trung) PDF In E-mail
Người viết: Phan Trung   
13/02/2013

Phát hiện mới về mối liên hệ giữa ông vua phóng sự Vũ Trọng Phụng và Nhạc Khị, Cao Văn Lầu

* Phan Trung

Từ TP. Hồ Chí Minh, nhà văn Lê Văn Thảo - nguyên Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam điện thoại cho tôi, anh nói như reo: “Hay quá mày ơi! Nhà phê bình văn học Lại Nguyên Ân vừa phát hiện ra vào năm 1930, nhà văn Vũ Trọng Phụng có đặt lời cho hai bài hát theo điệu vọng cổ Hoài lang và Tây thi. Lại Nguyên Ân đã viết bài đăng trên tạp chí thơ số 10 của Hội Nhà văn Việt Nam. Trong đời làm lịch sử cho Hội Nhà văn Việt Nam của tao, tao chưa gặp chuyện nào hay như chuyện này”.

 

Lại Nguyên Ân - nhà phê bình văn học nổi tiếng, người nghiên cứu sâu về Vũ Trọng Phụng viết bài “Nhà văn Vũ Trọng Phụng làm thơ” đã rất thú vị khi phát hiện ra Vũ Trọng Phụng hiện diện như người soạn vở cho sân khấu ca nhạc. Nhà văn Lê Văn Thảo thì rất thú vị khi phát hiện Vũ Trọng Phụng dính líu đến văn nghệ miền Nam. Còn tôi, ngoài những điều trên, tôi cảm thấy cực kỳ thú vị khi Vũ Trọng Phụng liên quan đến hai con người của đất Bạc Liêu - quê hương tôi.

 

Trước tiên, hãy nói về Vũ Trọng Phụng. Ông sinh tại Hà Nội năm 1912, mất vì bệnh lao năm 1939. Trong 27 năm sống trên đời, Vũ Trọng Phụng dành ra 9 năm cho sáng tác văn nghệ với một khối lượng tác phẩm đồ sộ không thể tưởng tượng: 9 tiểu thuyết, 7 phóng sự dài, 2 vở kịch, cùng nhiều truyện ngắn, bút ký, tiểu luận… Các tác phẩm nổi tiếng của ông như: Cơm thầy cơm cô, Cạm bẫy người, Kỹ nghệ lấy Tây, Trúng số độc đắc, Số đỏ, Vỡ đê, Giông tố, Con người điêu trá, Bộ răng vàng… Dù ở tiểu thuyết, hay phóng sự, hoặc truyện ngắn… tác phẩm của Vũ Trọng Phụng khi xuất hiện đều gây nên một sự bùng nổ.

 

Dù đã hơn 70 năm trôi qua, tác phẩm của ông vẫn được nhiều thế hệ bạn đọc Việt Nam yêu mến. Các nhà phê bình văn học Việt Nam, các nhà nghiên cứu văn học và giới văn chương Việt Nam đã tôn vinh Vũ Trọng Phụng là ông vua phóng sự, là nhà văn trác tuyệt, là một tài năng hiếm có của văn học Việt Nam - nếu không muốn nói ông là nhà văn số 1 Việt Nam. Một điều nên nói thêm, với tư cách là ông vua phóng sự, Vũ Trọng Phụng còn là một nhà báo bậc thầy.

 

Trong bài viết “Vũ Trọng Phụng làm thơ” của Lại Nguyên Ân, nhà phê bình văn học này thật sự bị bất ngờ khi bắt gặp ở mục Văn uyển của tuần báo Phụ nữ tân văn, xuất bản tại Sài Gòn (số 62 ra ngày 24/7/1930) một chùm liền hai bài ca, một bài theo điệu “Vọng cổ hoài lang” nhan đề “Người đi”, một bài theo điệu Tây thi nhan đề “Kẻ ở”, ký tên tác giả Vũ Trọng Phụng… Và cũng trong bài viết trên, Lại Nguyên Ân nói rằng, từ năm 1960, giáo sư Vũ Đình Liên đã nói Vũ Trọng Phụng có bài vọng cổ đăng trên Phụ nữ tân văn.

 

Như vậy, Vũ Trọng Phụng đã đặt lời cho hai bài hát theo hai điệu nhạc do hai người Bạc Liêu sáng tác. Bài “Người đi” thì theo điệu “Vọng cổ hoài lang”. Mà điệu “Vọng cổ hoài lang” được nâng lên từ điệu “Dạ cổ hoài lang” của nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Về sau, nó trở thành bài ca vua của đờn ca tài tử và sân khấu cải lương Nam bộ. Còn bài “Kẻ ở” được viết trên cái nền nhạc của điệu thức Tây thi. Theo nhà nghiên cứu Trần Phước Thuận, đây là một điệu nhạc cổ, không rõ nguồn gốc, nhưng vào đầu thế kỷ 20 được ông Nhạc Khị - một con người được tôn vinh là Hậu tổ cổ nhạc Nam bộ cải biên, sửa chữa, nâng lên nằm trong 20 bản tổ cổ nhạc Nam bộ ngày nay. Và nó được sử dụng phổ biến như một trong những làn điệu chính của sân khấu cải lương Nam bộ và đờn ca tài tử.

 

Tôi xin đăng lại nguyên văn hai bài hát trên của nhà phê bình văn học Lại Nguyên Ân sưu tầm đăng trên tạp chí thơ số 10/2012 của Hội Nhà văn Việt Nam.

 

VŨ TRỌNG PHỤNG

“Người đi”

Bài ca điệu “Vọng cổ hoài lang”

 

Tiếng đàn canh khuya thánh thót,

Khiến cho khách phiêu lưu xúc cảm bao tình!...

Từ khi cách biệt chốn gia đình,

Trải bao phen vượt thác trèo ghềnh,

Mà nay danh phận vẫn chưa chút thành,

Luống thẹn cho mình chốn quê người deo neo…

Tất lòng tha hương, cố quốc!...

Nghe tiếng đàn như gọi khúc bi ai!...

Bước gian nan, phận mày râu ta dám đâu quản ngại,

Âu cũng là thiên địa chí cao,

Bắt phong trần phải lao đao phong trần,

Vinh hoa là cái bả nợ nần.

Phương xa lựa chiều sóng vỗ mây reo,

Thân nhạn xa đàn, tìm đặng núi non cao.

Nếu như ai, theo nữ nhi e ngại hiểm nghèo,

Ôi, thân thế đến tầm thường lắm thay!

Hạnh phước, vinh hoa, an nhàn,

Đã không phần kiếm đặng thấy chăng?

Phận dở hay, trời đã có câu định rằng:

“Cho thanh cao mới được phần thanh cao”.

 

“Kẻ ở”

Bài ca điệu “Tây thi”

Năm canh với ngọn đèn thâm u,

Một mối tương tư nát tan tâm đoạn,

Thêm bận lòng dạ cho ai,

Đa mang chìm nổi mấy lần,

Mối sầu tình như đong…

Đêm phong võ lạnh lùng thay!

Cửa châu hắt hiu gió lọt,

Sương treo bọc rèm ngà…

Thảm thiết cái giọng dế kêu,

ánh trăng bạc vằng vặc.

Soi tỏ tường cỏ hoa vườn xuân,

Thướt tha nhành liễu cành đào.

Phòng loan bóng dương tịch mịch,

Gối chăn giá lạnh ngắt hơi đồng.

Lẻ bạn cô phòng lòng ta thiết tha…

Đòi khi bão táp, lúc phong ba…

Còn mất, nỗi khách phương xa,

Linh đinh biển hoạn,

Cùng lỗi nhịp đàn,

Đôi đàng cách biệt.

Thà như én kia kết bạn,

Gió mưa chẳng có đành lìa đôi.

Cùng chắp cánh ngày tháng.

Vì ai chia rẽ thúy loan.

Mải miết nước biếc non xanh,

Anh vui nơi khách địa,

Mong cuộc hội ngộ mai sau,

Em xin tạo một chữ đồng,

Nào nỡ lòng phụ nhau đành sao.

Thấu chăng nầy hỡi cố nhân!...

Đào non tiết xuân đang độ.

Tơ duyên sao nỡ để lơi là?

Ngày tháng thoi đưa,

Càng lúc giục lòng hận.

Nhưng đã nguyền cùng nhau tóc sương,

Dầu cho vật đổi sao dời…

Làm trai nước non danh phận,

Tung mây gắng đạt chí anh hùng.

Ước cuộc tương phùng, em ướm hỏi bóng trăng.

Xiết bao tình nhớ bạn một đêm!...

Phòng loan xe đôi giải đồng,

Má hồng khi tóc bạc.

Lai sanh cánh uyên chắp lại.

Cao bay chớ dễ cho lọc lừa.

Trằn trọc canh dài lụy tuôn khó ngăn.

(Nguồn: Phụ nữ tân văn, Sài Gòn, s. 62 --24. 7. 1930)

 

Cuối cùng, tôi nhận định đây là một phát hiện rất quan trọng đối với văn hóa, văn học - nghệ thuật tỉnh Bạc Liêu. Chúng ta không biết mối liên hệ giữa hai làn điệu nêu trên với Vũ Trọng Phụng thế nào, nhưng có một điều chúng ta có thể suy đoán được, ngay vào những năm 1930, hai làn điệu ấy đã nổi tiếng, đã hay, đã đi vào lòng người nên nó mới cảm được ông vua phóng sự, một nhà văn trác tuyệt ở tận xứ Bắc… như Vũ Trọng Phụng.

 

Đây không chỉ là một tài liệu đắt giá của lịch sử cổ nhạc Bạc Liêu, mà còn là một niềm vinh dự. Nó sẽ góp phần làm lớn hơn Cao Văn Lầu và Nhạc Khị. Đồng thời làm sâu sắc hơn vùng đất được mệnh danh chiếc nôi đờn ca tài tử và sân khấu cải lương Nam bộ. Thế nên, tôi xin kiến nghị:

 

Một là, thiết nghĩ, đoàn cải lương Cao Văn Lầu cần hát hai bài hát này để phục vụ du lịch và khách đến Bạc Liêu. Ta nói rõ đây là bài hát của ông vua phóng sự Vũ Trọng Phụng, một nhà văn lớn của Việt Nam sáng tác theo điệu nhạc của người Bạc Liêu là Cao Văn Lầu và Nhạc Khị, chắc chắn nó rất hấp dẫn du khách và đặc sản văn nghệ Bạc Liêu sẽ được bổ sung.

 

Hai là, nên có một gian trưng bày tại nhà lưu niệm Cao Văn Lầu về thân thế, sự nghiệp Vũ Trọng Phụng và hai bài hát của ông… Qua đó, sẽ góp phần làm phong phú thêm khu lưu niệm, làm sâu sắc hơn cổ nhạc Bạc Liêu.

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online