Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Năm trăm năm về trước… (Vũ Quốc Hùng)
Năm trăm năm về trước… (Vũ Quốc Hùng) PDF In E-mail
Người viết: Vũ Quốc Hùng   
12/04/2014

NĂM TRĂM NĂM VỀ TRƯỚC NƯỚC TA ĐÃ CÓ LUẬT THI XẾP NGẠCH VIÊN CHỨC.

* Vũ Quốc Hùng

Đại Việt sử toàn thư (t.III, q, XII, XIII, Kỷ nhà Lê) viết về việc định kỳ Thi và khảo các quan nha môn, các cấp có học vị từ tiến sĩ trở lên; trên cơ sở kết quả thi, Khảo mà xét phong, giáng chức, tước. Phải chăng việc Thi, Khảo đó là một cách Thi xếp ngạch viên chức như chính phủ ta ngày nay bắt đầu làm.

 

Sử được phép như sau:

- “Thi khoa Hoành từ. Điểm họp các quan vào thi cộng 30 người”. (1) Sau khi đỗ khoa hoành từ” Cho Lang Trung và Nguyễn Tường, Lê Đình Huân; tri huyện là Nguyễn Nhân Thiếp. Đào Thuấn Cừ, Viên ngoại lang là Phạm Như Lam, Tấu sứ là Trần Quý Huyên đều vào làm Bí thứ giám đọc sách”.

“Cho đòi các quan vào thi là bọn Phạm Nại 20 người vào Phượng nghi đường, Vua tự ra đầu đề bài để thi”.

Chế độ Thi gọi là Khảo thi. Sau khi trúng Thi phải qua Khóa gọi là Khảo khóa. Khảo thi một năm một lần, Khảo khóa 3 năm một lần, mỗi người phải qua ba lần Khảo khóa cộng là 9 năm.

Khảo thi bắt đầu thực hiện từ năm Đinh Hợi 1467, Khảo khóa bắt đầu từ năm Mậu Thân 1488.

Các đối tượng phải qua Khảo thi, Khảo là các quan: nha môn, giáo chức và thầy thuốc.

“Phép thi: Kỳ đệ nhất, tứ Thư mỗi sách một đề, ngũ kinh mỗi kinh một đề. Kỳ đệ nhị, một đều phú, dùng để phú, Lý Bạch. Kỳ đệ tam, chiêu, biểu mỗi thể một đề.” Giống như thi Hội.

Riêng “Thi thầy thuốc ra đề bốn môn. (?)”

Sau khi qua ba kỳ khảo thi trúng tuyển gọi là Hợp cách và có thể được tạm trao chức vụ mới, hoặc vẫn giữ chức vụ cũ chờ Khảo khóa xong mới quyết định chính thức.

“Phép khảo khóa: 3 năm Kkhaor đầu, 6 năm Khảo lại, 9 năm Khảo suốt, rồi mới làm việc thăng giáng.

“Quan các nha môn tại chức đủ ba lần Khảo, thì khi đủ những công việc đã làm qua trong nhiệm kỳ có phạm lỗi hay không? Trình lên cho quan trưởng nha môn theo công bằng xét lại, tính bắt đầu từ ngày bổ nhiệm:… Trong khi tại chức mà có phạm lỗi không được Khảo khóa…, rồi gửi cho bộ Lại giữ để xét, đợi đủ chín (9) năm Khảo suốt. Trưởng quan nha môn gửi lên đem tất cả công việc trước sau của viên ấy đã làm qua trong nhiệm kỳ về mỗi lần Khảo và lời lẽ xét. Tùy theo quan chức lớn nhỏ, hoặc gửi lên để tâu lên, hoặc gửi đề lưu lại; bộ Lại tham xét các lần Khảo trước sau, tại nơi phiên hay giản, theo đúng như lệ làm bảng tâu lên để thi hành. Nha môn nào có kẻ gian dối tự biên công nặng ẩn dấu tội phạm, quan phụ trách không biết kiểm xét ra, hay che giấu cho nhau, bộ Lại tra kỹ để tự xét hỏi. Nếu có người tài năng kỳ dị được chỉ đặc cách thăng bổ không câu nệ lệ này”.

-Trong việc thực hiện chế độ Khảo thi có hai chuyện ghi trong lịch - sử:

1- Ngày mồng một tháng sáu, năm Đinh  Hợi (1467), tại Phượng Nghi Đường vua Lê Thánh Tông ra đề thi kiểm tra Vũ Nguyên Tiềm và Tạ Bưu là Đông cung thị giảng (thầy giáo dạy hoàng tử). Bài làm gồm ba bài; chế, chiêu, biểu “bon tiềm đều quên lối làm, cả ba bài đều bất thành văn. Vua xem xong phán rằng: “Đáng tởm” và quở trách thượng thư bộ Lại Nguyễn Như Đỗ, Đông cung quan Trần Phong và Đô ngự sử đài Trần Xác về tội bảo cử người bậy”. Và sa thải Tiềm và Bưu.

2- “Ngày 13 tháng mười một năm Đinh Hợi (1467) cho đòi các quan nha môn là bọn Tiến sĩ Lê Đình Tuấn và đồng Bí thư giám Lương Thế Vinhh, 30 người vào Phượng nghi đường, vua ra đầu bài cho thi”.

“Thưởng cho quan Bí thư giám 10 quan tiền mà chở trách bọn Lương Thế Vinh, Đỗ Hân về tội học nghiệp không tấn tới”.

Phải chăng việc Thi viên chức xếp ngạch xưa kia ông cha ta đã làm, đã thành chế dộ, thành thật rất chặt chẽ, nghiêm minh. Nhờ chế độ Khảo thi, Khảo khóa mà lịch sử phong kiến thời nhà Lê dưới triều Lê thánh Tông đã có một thời ở đỉnh cao thịnh trị.

(1) Trong ngoặc kép là trích nguyên văn Đại Việt sử ký toàn thư. 

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online