Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow DI TÍCH NHÀ DÂY THÉP
DI TÍCH NHÀ DÂY THÉP PDF In E-mail
Người viết: Huỳnh Thăng   
05/11/2014

DI TÍCH NHÀ DÂY THÉP

* Huỳnh Thăng

Nằm ở vị trí trung tâm thành phố Cà Mau, cách UBND tỉnh 700m về hướng Đông, là Nhà Dây Thép - một di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu của tỉnh Cà Mau. Di tích Nhà Dây Thép đã được UBND tỉnh Cà Mau công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh từ năm 1999, hiện nay toạ lạc tại góc đường Lê Lợi - Phường 2 - Tp. Cà Mau, phía bên phải là trường tiểu học Nguyễn Tạo[1], phía bên trái là khu vực chùa Bà Thiên Hậu, có điện thờ bà, có Kim Hoa Viên nằm ở ngã ba sông trên bến dưới thuyền, tấp nập xuồng ghe thương hồ qua lại.

 

Nhà Dây Thép vốn là nhà bưu điện được thực dân Pháp xây dựng vào khoảng năm 1910 để thực hiện chức năng thông tin liên lạc phục vụ cho bộ máy cai trị và khai thác thuộc địa của chúng. Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, Nhà Dây Thép đã trở thành địa điểm liên lạc thường xuyên của các chiến sĩ cách mạng Việt Nam, nơi đây đã chứng kiến nhiều cuộc đấu tranh anh dũng của đồng bào, chiến sĩ Cà Mau nhằm đánh đuổi bọn thực dân cướp nước và bè lũ tay sai bán nước.

Những năm 1930, khi Đảng ta vừa mới ra đời, chi bộ đảng đầu tiên được thành lập tại thị trấn Cà Mau, lấy địa điểm quán cơm "Tâm Đồng" và hiệu sách "Hồng Anh Thư Quán" làm nơi hoạt động, các địa điểm này là cơ sở của Chi hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng thị trấn Cà Mau được mở từ đầu năm 1929. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau ghi lại : "Ở Cà Mau, tháng 1/1930, Đặc uỷ Hậu Giang[2] do đồng chí Ung Văn Khiêm làm bí thư, đã trực tiếp làm thủ tục kết nạp 4 hội viên ưu tú của Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng : Lâm Thạnh Mậu, Nguyễn Văn Chính, Tăng Văn Hai, Phạm Ngọc Cừ[3] vào An Nam Cộng sản Đảng và thành lập chi bộ thị trấn Cà Mau, do đồng chí Lâm Thạnh Mậu làm bí thư. Đây là tổ chức Đảng đầu tiên ở thị trấn Cà Mau của tỉnh Bạc Liêu lúc bấy giờ"[4]. Thời gian này, công tác thông tin liên lạc còn khó khăn, đường dây liên lạc giữa chi bộ đảng tại thị trấn Cà Mau với xứ uỷ Nam Kỳ vẫn chưa thông suốt nên những chủ trương, nghị quyết và các tài liệu tuyên truyền của Đảng đến với quần chúng nhân dân chưa kịp thời gây nhiều trở ngại cho hành động cách mạng, hơn nữa với cách hoạt động độc lập tại địa phương dễ xảy ra những tổn thất không cần thiết.

Tháng 5/1936, chi bộ đảng ở thị trấn Cà Mau đã cử đồng chí Nguyễn Văn Tiễn và đồng chí Văn Trung Thành đi Sài Gòn thăm dò và tìm cách bắt liên lạc với xứ uỷ Nam Kỳ thông qua việc đặt mua báo Đảng[5]. Trước đó, vào tháng 6/1932, đồng chí Văn Trung Thành về thị trấn Cà Mau mở tiệm thợ bạc đặt tên hiệu là "Thuận Thành" để làm liên lạc và bảo vệ những cán bộ của Đảng bị địch khủng bố từ các địa phương chạy về, như các đồng chí : Kiều, Huỳnh Đề Thám, Quản Trọng Linh… tiếp tục công tác tuyên truyền vận động xây dựng cơ sở quần chúng ở thị trấn Cà Mau[6].

Sau chuyến đi của hai đồng chí Nguyễn Văn Tiễn và Văn Trung Thành, xứ uỷ Nam Kỳ đã cử đồng chí Võ Văn Tần và đồng chí Dương Chí Phủ[7] đến Cà Mau để bắt liên lạc với chi bộ thị trấn Cà Mau qua đầu mối là đồng chí Lê Tồn Khuyên, lúc này đang làm việc tại Nhà Dây Thép. Hai đồng chí đã mang ý kiến của Xứ uỷ Nam Kỳ chấp nhận chi bộ thị trấn Cà Mau là cơ sở đảng. Đồng thời, Xứ uỷ giới thiệu cơ sở với Đặc uỷ Hậu Giang, sau đó Đặc uỷ thường xuyên cử các đồng chí Tạ Uyên, Phan Văn Bảy, Nhật Quang đến chỉ đạo cho hoạt động cách mạng ở Cà Mau. Có thể thấy rằng, trong suốt những năm tháng đầu tiên của phong trào cách mạng ở Cà Mau, thời kỳ thông tin liên lạc còn gặp nhiều khó khăn, thì Nhà Dây Thép là địa điểm quan trọng để tiếp nhận những chỉ thị, nghị quyết của Đảng, là đầu mối liên lạc giữa cơ sở đảng ở Cà Mau và cấp trên. Các chiến sĩ cách mạng đã vận dụng sáng tạo, biến nơi làm việc của thực dân Pháp thành địa điểm liên lạc cho cách mạng, mà trong đó có vai trò rất lớn của đồng chí Lê Tồn Khuyên - lúc này đang là nhân viên của Nhà Dây Thép.

Nhờ có đầu mối liên lạc ở Nhà Dây Thép, các chỉ thị của cấp trên kịp thời đến với cán bộ, đảng viên và nhân dân, làm cho các chủ trương của đảng được thông suốt đến đại bộ phận quần chúng nhân dân. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển phong trào cách mạng ở địa phương. Nhờ sự lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Đặc uỷ Hậu Giang và Xứ uỷ Nam Kỳ nên cơ sở đảng ở Cà Mau có thêm nhiều kinh nghiệm trong hoạt động, thuận lợi để xây dựng lực lượng cách mạng. Đến giữa năm 1937, tại khu vực Cà Mau đã phát triển thêm 10 chi bộ ở các xã : Thới Bình, Tân Phú, Thạnh Phú, Phong Lạc, Tân Ân, Tân Hưng, Tân Thành, Khánh Bình, Hoà Thành, Tân Hưng Tây. Đến tháng 10/1938, cơ sở đảng đã được xây dựng nhiều nơi, riêng quận Cà Mau đã có 15 chi bộ gồm hơn 80 đảng viên[8]. Ngoài ra, còn xây dựng thêm các tổ chức cách mạng như : Đoàn thanh niên Tân Tiến[9], Hội Phụ nữ Dân chủ và một số tổ tập đoàn thợ may, thợ hớt tóc, thợ bạc… Công tác vận động quần chúng đấu tranh cũng giành được nhiều thắng lợi, có những cuộc đấu tranh biểu tình với quy mô lớn và có tiếng vang xa, như cuộc đấu tranh của gần 2000 dân ở các xã bị bắt xây đắp đường từ Cà Mau đi Năm Căn vào tháng 4/1937 đòi bọn chủ thầu phải tăng tiền công, cho uống nước sạch và phải có thuốc trị bệnh[10]; cuộc đấu tranh đòi địa chủ trả lại đất cho nông dân vào tháng 10/1936, kết quả có 1878 ha đất được giao lại cho hơn 200 nông dân để canh tác; cuộc đấu tranh đòi lại đất của nông dân xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời vào tháng 10/1937 buộc địa chủ Nguyễn Cao Hoài phải trả lại 500 ha đất cho dân; cuộc biểu tình ngày 04/10/1938 của hơn 800 nông dân người Việt, Kh'mer, Hoa Kiều ở thị trấn Cà Mau và các xã lân cận đòi giải quyết việc làm và bãi bỏ thuế thân làm chấn động dư luận trong nước… Nhờ có sự lãnh đạo đúng đắn của các tổ chức cơ sở đảng, những phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân bước đầu đã thu được nhiều thắng lợi.

Từ khi nhận nhiệm vụ làm đầu mối liên lạc tại Nhà Dây Thép, đồng chí Lê Tồn Khuyên đã có nhiều đóng góp quan trọng cho cách mạng, đồng chí đảm bảo liên lạc giữa các cơ sở đảng ở Cà Mau với Đặc uỷ Hậu Giang, Xứ uỷ Nam Kỳ được được liên tục, kịp thời chuyển giao những chỉ thị của cấp trên xuống, đảm bảo an toàn cho nhiều hoạt động, góp phần củng cố và phát triển lực lượng cách mạng. Ngày 02/02/1939, Tỉnh uỷ lâm thời Bạc Liêu đã triệu tập Đại hội đại biểu Tỉnh đảng bộ bầu Tỉnh uỷ chính thức, khi đó đoàn đại biểu của Quận uỷ Cà Mau có 6 đồng chí đi dự thì cả 6 đồng chí đều đắc cử vào Tỉnh uỷ, cho thấy sự phát triển lớn mạnh của cơ sở đảng ở Cà Mau, khẳng định vị trí và vai trò hạt nhân trong phong trào cách mạng của tỉnh. Kể từ năm 1936 - 1939, các cơ sở đảng ở Cà Mau đã phát triển hoạt động, nhân rộng ảnh hưởng chính trị, gây được tiếng vang trong dư luận, làm tiền đề cho những phong trào cách mạng lớn sau này như: Khởi nghĩa Nam Kỳ 1940, Cách mạng Tháng Tám 1945.

Trong bối cảnh cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, sau Hội nghị Tỉnh uỷ mở rộng ngày 26 và 27/11/1940 tại Lung Lá Nhà Thể[11], Tỉnh uỷ đã triệu tập đại diện của các chi bộ khu vực Năm Căn vào ngày 05/12/1940 cũng tại Lung Lá Nhà Thể để quyết định thời gian và kế hoạch khởi nghĩa. Hội nghị nhất trí khởi nghĩa ở Hòn Khoai lúc 21 giờ đêm 13/12/1940[12]. Sau đó, đồng chí Lê Tồn Khuyên được phân công mang lệnh khởi nghĩa tới Rạch Gốc giao cho đồng chí Bông Văn Dĩa để mang ra Hòn Khoai cho đồng chí Phan Ngọc Hiển lãnh đạo khởi nghĩa. Cuộc Khởi nghĩa Hòn Khoai giành thắng lợi và gây tiếng vang lớn ở nhiều nơi, trong đó có vai trò thông tin liên lạc của đồng chí Lê Tồn Khuyên.

Di tích Nhà Dây Thép không những là di tích lịch sử cách mạng của tỉnh, mà còn là công trình ghi nhận dấu ấn lịch sử phát triển của ngành giao thông liên lạc[13] ở Cà Mau. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò của thông tin liên lạc đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc : "Việc liên lạc và việc quan trọng bậc nhất trong công tác cách mệnh, vì chính nó quyết định sự thống nhất chỉ huy, sự phối hợp lực lượng và do đó đảm bảo thắng lợi"[14].

Di tích Nhà Dây Thép hiện nay đã được trùng tu, tôn tạo trở thành địa điểm tham quan học tập, giao lưu văn hoá và giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau hiểu sâu sắc hơn về cuộc đấu tranh của nhân dân Cà Mau trong những năm kháng chiến chống Pháp.



[1] Trước đây là trường tư thục Dục Tài, dạy tiếng phổ thông Trung Quốc cho con em đồng bào người Hoa.

[2] Đặc uỷ Hậu Giang là tên gọi tắt của Cơ quan Đặc uỷ An Nam Cộng sản Đảng Hậu Giang (9/1929 - 4/1930), trụ sở tại xã Long Tuyền thuộc Tổng Định Thới, quận Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay là số 34/7, tổ 7 khu vực 2 đường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thuỷ, thành phố Cần Thơ). Sau khi thống nhất ba tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam, Đặc uỷ Hậu Giang trực thuộc Xứ uỷ Nam Kỳ.

[3] Có ý kiến cho rằng người thứ 4 là Trần Hải Thoại chứ không phải Phạm Ngọc Cừ. (theo : Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau)

[4] Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau : tập 1 (1930 - 1975), Nxb Mũi Cà Mau, 2004.

[5] Một số tư liệu ghi là báo "Dân Chúng", thực ra thời gian này báo "Dân Chúng" chưa ra đời. (Báo "Dân Chúng" ra số đầu tiên ngày 22/7/1938, do đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Tổng Bí thư Trung ương Đảng, trực tiếp làm Tổng biên tập, trụ sở đặt tại số 43 đường Lê Thị Hồng Gấm, quận 1, Tp. Hồ Chí Minh, thời Pháp thuộc là đường Hamelin. Tờ báo này hoạt động được hơn một năm, ra được 81 số thì bị thực dân Pháp ra lệnh đóng cửa ngày 7/9/1939). Theo chúng tôi thì có thể là báo "Tranh đấu", ra đời ngày 15/8/1930 do đồng chí Trần Phú làm Tổng biên tập. Trước đó, tờ báo Đảng đầu tiên là tờ "Thanh niên" do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và làm Tổng biên tập, ra số đầu tiên ngày 21/6/1925 (sau này được lấy làm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam) nhưng chỉ hoạt động được gần 2 năm, đến tháng 4/1927 thì đình bản.

[6] Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau, Sđd.

[7] Có thể là đ/c Dương Trí Phú, được phân công quản lý tờ "Dân Chúng" ở Sài Gòn (từ số 1 đến số 43), sau đó thì chuyển giao cho đ/c Trần Văn Kiết. (theo : Trang tin điện tử của Bộ VHTT&DL).

[8] Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau, Sđd.

[9] Sau này đổi tên thành Đoàn Thanh niên Dân Chủ (theo : Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau)

[10] Nguyễn Hoe chủ biên, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Minh Hải : sơ thảo (1930 - 1975), Nxb Mũi Cà Mau, 1995.

[11]Ấp Rạch Muỗi, làng Tân Hưng (nay là xã Lương Thế Trân, huyện Cái Nước)

[12] Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau, Sđd.

[13] Sau này gọi là ngành Giao bưu - Thông tin liên lạc.

[14] Câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào năm 1941, tại căn cứ địa cách mạng ở Pác Bó (Cao Bằng). Lời dạy này, về sau được Đại tướng Võ Nguyên Giáp công bố lần đầu tiên trong cuốn sách “Khu giải phóng” do Nhà xuất bản Cứu quốc in vào năm 1946. (theo : báo Bưu điện Việt Nam) 

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online