Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạn đọc viết arrow NHỚ TU - Thơ xuân tặng một bài
NHỚ TU - Thơ xuân tặng một bài PDF In E-mail
Người viết: Lê Xuân Đức   
06/03/2015

NHỚ TU - Thơ xuân tặng một bài

* Lê Xuân Đức

Làm thơ tặng, thơ chúc, thơ xướng họa và đọc thơ, bình thơ những ngày xuân, ngày tết, hoặc những khi có điều mừng vui đã trở thành một sinh hoạt văn hóa quen thuộc của nhân dân ta. Tết này, xuân này chúng ta cùng nhau đọc lại một bài thơ tặng của Bác Hồ

Khán thư sơn điểu thê song hãn,

Phê trát xuân hoa chiếu nghiễn trì;

Tiệp báo tần lai lao dịch mã,

Tư công tức cảnh tặng tân thi.

 

Đây là bài thơ Cụ Hồ tặng Cụ Bùi năm 1948, hai cụ đều làm việc ở chiến khu Việt Bắc. Cụ Bùi - Bùi Bằng Đoàn là một bậc túc nho, một quan chức đã từng giữ chức Thượng thư Bộ Tư pháp dưới triều Bảo Đại. Với nhiệt tâm vì nước và hướng tới chân lý, nhân sĩ họ Bùi đã tự nguyện tham gia kháng chiến và chống gậy lên đường đi chiến khu, cụ được quốc dân đồng bào bầu làm Đại biểu Quốc hội và có thời gian được giao trọng trách Trưởng ban Thường trực Quốc hội khóa I.

Nhận được thơ tặng, Cụ Bùi cảm kích trước tấm lòng của Cụ Hồ đối với mình đã sốt sắng dịch ngay bài thơ ra tiếng Việt:

Ngồi xem sách bên song cửa sổ

Kìa chim rừng đến đố ngoài song

Công văn phê xếp từng chồng,

Hoa xuân nhấp nhoáng bóng lồng đáy nghiêng

Ngoài mặt trận ngựa liền phi tới,

Đưa tin mừng thắng trận nhiều nơi.

Lòng riêng, riêng những nhớ ai,      

Mấy cây tức cảnh tặng đồng tâm.

Đồng thời Cụ Bùi cũng đã họa lại bài thơ chữ Hán:

Thiết thạch nhất tâm phù chủng tộc,

Giang sơn vạn lý thủ thành trì;

Tri công quốc sự vô dư hạ,

Thao bút nhưng thành thoái lỗ thi.

Theo đề nghị của Cụ Bùi, Cụ Hồ dịch bài thơ này ra tiếng Việt:

Một lòng son sắt bên nòi giống,

Muôn dặm non sông giữ cõi bờ;

Biết người việc nước không chút rảnh,

Trong khi đuổi giặc vẫn làm thơ (1)

Như thế đủ biết, tình bằng hữu giữa hai cụ thắm thiết biết chừng nào. Trên đời này, bạn văn chương như Nguyễn Khuyến - Dương Khuê - Xuân Diệu - Huy Cận không nhiều, đáng quý lắm. Bạn văn chương Cụ Hồ - Cụ Bùi, và cao hơn thế nữa còn là bạn đồng tâm, đồng chí hướng  đuổi giặc cứu nước, cứu dân là một mẫu mực muôn đời cho con cháu về tình bằng hữu, đuổi giặc - làm thơ.

Về bài thơ tặng Bùi Công, Nhà xuất bản Văn học, năm 1967 cho xuất bản tập thơ Hồ Chí Minh với bản dịch sau:

Xem sách chim rừng vào cửa đậu,

Phê văn hoa núi chiếu nghiên soi;

Tin vui thắng trận dồn chân ngựa,

Nhớ cụ thơ xuân tặng một bài.

Đây là một bản dịch hay, chỉ tiếc hai chữ tức cảnh không có trong lời dịch, mất đi một phần cái ý chủ đạo của bài thơ.

Thật không ngờ cảnh chim rừng, hoa núi thường chỉ xuất hiện trong cổ thi, lại xuất hiện trong thơ kháng chiến của Bác Hồ ở giữa chiến khu Việt Bắc này:

Khán thư sơn điểu thê song hãn

Phê trát xuân hoa chiếu nghiễn trì

(Xem sách chim rừng vào đậu cửa,

Phê văn hoa núi chiếu nghiên soi;)

Hai câu thơ đối ý, đối thanh, hình ảnh hòa hợp. Đã có nhiều lời bình hay, xác đáng. Nhà thơ Lưu Trọng Lư viết: “Ngồi xem sách mà chim rừng vào tận cửa đậu, ngồi phê văn mà hoa núi ghé soi vào nghiên mực thì quả là nhà thơ đã thu cuộc đời náo động vào một cái gương sáng lung linh”. (2)

Chim ấy, hoa ấy hồn nhiên ý tứ giữ nguyên cái khung cảnh yên lặng, trang nghiêm chiêm ngưỡng Người vì Người đang làm việc chăm chú, khẩn trương lắm mà vẫn ung dung thanh thản lạ thường. Và, cũng chính cái cảnh chim đậu cửa, hoa soi bóng ấy mà khiến người tức cảnh. Rồi tin vui thắng trận lại dồn dập đến “Tiệp báo tầng lai” càng phấn chấn tinh thần. Cái vui được nhân lên. Tứ thơ hình thành. Đọc câu thứ ba.

Tiệp báo tầng lai lao dịch mã

(Tin vui thắng trận dồn chân ngựa) như bắt gặp câu thơ của Trần Nhân Tông làm trong khí thế thắng trận 700 năm về trước:

Xã tắc lưỡng hồi mao thạch mã,

(Xã tắc hai phen bon ngựa đá).

Những tấm lòng vì nước vì dân gặp nhau. Những câu thơ ghi dấu ấn một thời, tô thắm rực rỡ hào khí Việt Nam.

Tin vui thắng trận là niềm vui lớn của mọi người, của toàn dân tộc. Niềm vui có nhu cầu được chia sẻ. Bác nghĩ ngay đến Cụ Bùi “Lòng riêng, riêng những nhớ ai” làm bài thơ chiến thắng tặng cụ.

Tư công tức cảnh tặng tân thi

(Nhớ cụ thơ xuân tặng một bài)

Tức cảnh thành thơ và bài thơ hoàn thành lại từ cái tình bằng hữu thắm thiết, sâu nặng: “Tư công tức cảnh tặng tân thi” (Nhớ cụ, mới tức cảnh làm bài thơ tặng cụ).

Hai yếu tố chủ đạo tạo nên bài thơ là “Tư công” (Nhớ cụ) Tức cảnh trong mạch vui chiến thắng dồn dập. Cái vui này khiến Người tức cảnh và cái vui này muốn được chia sẻ cùng Cụ.

Cụ Hồ vui, Cụ Bùi vui, vui lắm nên Cụ đã có thơ dịch   thơ họa đáp lại ngay. Sau này có thêm bản dịch thơ họa của Cụ Bùi gửi Cụ Hồ do Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 1967 cũng là một bản dịch hay:

Sắt đá một lòng vì chủng tộc,

Non sông muôn dặm giữ cơ đồ;

Biết người việc nước không hề rảnh,

Vung bút thành thơ đuổi giặc thù.

Tương đắc, tri kỷ tri âm đến thế là cùng, sâu nặng và đẹp như hai bài thơ của hai Cụ.

(1) Xem bút tích Bác Hồ dịch bài thơ của Cụ Bùi lưu trữ tại Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh.

(2) Nghiên cứu, học tập thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh - Nhà xuất bản Khoa học xã hội  - Hà Nội 1979 - tr 286.

 
< Trước   Tiếp >
TRANG WEB GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM TỈNH BẠC LIÊU Số 166 Bản ra thường kỳ năm 01/02/2017 - Phật lịch 2560

Các danh mục khác

Thăm dò ý kiến

Google đánh giá

Google Page Rank
Powered by: Viet IT

Alexa xếp hạng

Statistics

OS: Linux v
PHP: 5.4.45
MySQL: 5.5.47
Thời gian: 20:54
Caching: Enabled
GZIP: Disabled
Thành viên: 5
Tin tức: 4014
Liên kết web: 0

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online