Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow CÂU ĐỐI NGÀY XUÂN
CÂU ĐỐI NGÀY XUÂN PDF In E-mail
Người viết: Hoài Anh   
06/03/2015

CÂU ĐỐI NGÀY XUÂN

* Hoài Anh

Trong các thú chơi xuân, ta có thú chơi câu đối. Theo sách xưa, câu đối gọi là “doanh thiếp” hoặc “doanh liên” (doanh là cột, thiếp là mảnh giấy có chữ, liên là hai vế đối nhau; tiếng liễn là do liên đọc chệch ra). Câu đối sau đây đã ghi lại phong vị ngày Tết:

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ

Nêu cao, pháo nổ, bánh chưng xanh

Nhưng có người muốn phân biệt: câu đối là một thú chơi chữ thanh tao, còn nêu chỉ là một tục lệ mê tín do truyền thuyết: ngày xưa Quỷ lên trần gian giành đất của con người. Người cầu xin Phật giúp đỡ. Phật đấu phép với Quỷ thắng, buộc Quỷ phải trả lại đất cho người. Do đó Phật bảo người trồng nên đánh dấu khoảnh đất đã được Phật bảo hộ, để Quỷ khỏi xâm phạm. Vì vậy có câu đối:

Duyên với văn chương nên dáng chữ

Nợ trời đất phải trồng nêu.

Ngoài những câu đối mang tính chất chúc tụng phổ thông, các nhà văn nhà thơ nướ ta xưa đã có những câu đối tức cảnh sinh tình rất hay. Hồ Xuân Hương có câu:

Tối ba mươi khép cánh biền khôn, ních chặt lại kẻo Ma vương đưa quỷ tới,

Sáng mồng một lỏng then tạo hóa, mở toang ra cho thiếu nữ rước xuân vào.

Câu đối vừa nghịch ngợm ỡm ờ, thanh mà tục, vừa chứa đựng một khí phách ngang trời dọc đất của bà chúa thơ Nôm.

Nguyễn Công Trứ khi còn hàn vi, làm đôi câu đối cầu mong hạnh phúc, ở đây là thi đỗ, lo tròn công danh sự nghiệp:

Chiều ba mươi, nợ hỏi tít mù, co cẳng đạp thằng Bần ra cửa,

Sáng mùng một, rượu say túy túy, giơ tay bồng ông phúc vào nhà.

Nguyễn Quý Tân làm câu đối tết cho một anh mù, ngụ ý ngạo đời:

Tối ba mươi giơ cẳng đụng cây nêu, ủa Tết!

Sáng mồng một lắng tai nghe tiếng pháo, à xuân!

Nguyễn Khuyến khi Pháp sang cáo quan về nhà, nhìn cảnh lố lăng của buổi giao thừa bằng con mắt châm biếm:

Thiên hạ dại vô cùng, pháo nổ đì đùng thêm mất chó,

Ông này khôn bất trị, rượu say túy túy lại nằm mèo.

Những chú chó, mèo đã cực tả cái nhố nhăng của một thời mà “chó nhảy bàn độc”, kẻ tiểu nhân dựa thế Tây lên mặt vênh vang, còn người yêu nước muốn chống Pháp nhưng bất lực đành phải “nằm mèo”.

Tú Xương cũng mỉa mai chua chát xã hội lúc bấy giờ:

Thiên hạ xác rồi còn đốt pháo,

Nhân tình bạc thế vẫn bôi vôi!

Dân chúng xơ xác vì ách bóc lột của thực dân phong kiến, còn cái xã hội chạy theo đồng tiền thì đen bạc, vừa nói đến thế thái, vừa nói đến nhân tình.

Nhà chí sĩ yêu nước Ngô Đức Kế lên án những kẻ theo Tây ham bả phù hoa mà quên đất nước, nhưng vẫn ôm mối hy vọng vào tiền đồ của Tổ Quốc, năm 1923 làm đôi câu đối:

Ba chục triệu đồng bào, híp mắt no say ba bửa tết,

Bốn ngàn năm tổ quốc, ôm lòng chờ đợi một ngày xuân.

Một nhà chí sĩ khác lại có câu đối cổ vũ tinh thần yêu nước, hô hào đoàn kết đấu tranh chống Pháp:

Đốt lò quyết chí rèn gang thép,

Mừng tết nguyên ai thắt dải đồng!

Dải đồng là giải đồng tâm đối với gang thép rất tài tình.

Bên cạnh đó, cũng có những đôi câu đối chế giễu cái xã hội thực dân đương thời như:

Hành niên qua đến cùn xương, nào tiền nhà, nào tiền học, nào tiền thế, nào tiền ăn, nghĩ đời sống lắm phen chớ phở.

Mùi tết mới tha hồ béo mỡ, này chén rượu, này chén chè, này chén anh, này chén chú, gặp ngày xuân thỏa sức đá gà.

Câu đối dùng toàn chữ chỉ món ăn: xương, mỡ, phở, gà, nhưng đi liền với chữ khác thì lại có ý nghĩa khác rất sâu sắc.

Xuân đến tiền vào, con kiến khó bò ra miệng cốc.

Tết còn lễ biếu, củ khoai làm tọi cái thân cò.

Câu đối vận dụng tục ngữ: “Kiến bò miệng chén, con kiến kiện củ khoai”, nhưng đổi chén là cốc (một loài chim) để đối với cò, quả là tuyệt.

Xuân thì xuân, không hoàn hồ dễ thành quan lục,

Tết thì tết, kém bạc nên chi hóa tốt đen.

Quan lục vừa nghĩ là màu xanh quan lục vừa hàm nghĩa quan lớn, đối với tối đen là tính trơn rất chọi.

Cũng có những câu không chua chát hằn học, mà mát mẻ sâu cay:

Tối ba mươi nần nợ rối canh tân, những ước mười năm dồn lại một

Sáng mồng một rượu chè say quý tị, muốn cho ba bửa hóa ra mười.

Tiệc xuân vui nở, mồng một, mồng hai, mồng ba tết.

Chúc tụng phát tài, mà trăm, mà nghìn, mà vạn may.

Ở miền Nam trong thời kỳ Mỹ - Ngụy, cũng có những đôi câu đối đả kích xã hội thực dân mới:

Dưới biệt thự nguy nga, là ô tô bóng lộn, là váy cụt ngởn nhơ cảnh tượng hiện hành Xuân phá sản.

Ngoài vỉa hè ngơ ngác, nào đói rách bơ vơ, nào tật nguyền côi cút, não nùng chào đón tết tang thương.

Trong bom nổ súng gầm, đĩ điếm cao bồi phè phỡn huyên hoang vui nhộn tết,

Dưới xương máu chảy, cần cù lương thiện, bùi ngùi mếu máo khóc chào xuân.

Có người làm câu đối chúc các ông bà Nghị (tức dân biểu):

Ngũ phúc tống con heo, nhớ phải to mồm hơn lão liệt.

Tam đường khai chú chuột, sao cho đáng mặt vẻ quan hòn.

Nghị viện người ta thường gọi giễu là nghi hòn, nên tác giả mới dùng chữ quan hòn. Người đã liệt rồi thì còn to mồm làm sao được. Ở đây đã xỏ những “nghị cừu, nghị gật” tham như heo, nhát như chuột một vố chua cay, và vạch trần cái chế đội dân chủ giả hiệu của Mỹ - Ngụy.

Trong cao trào chống Mỹ cứu nước của cả 2 miền Nam - Bắc có câu đối:

Đánh Mỹ ngụy tan tành, không để hai miền hai cảnh Tết.

Để Bắc Nam sum họp một nhà xuân.

Kháng chiến chống Mỹ thắng lợi, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện mơ ước từ bao đời của nhân dân ta, có đôi câu đối:

Toàn thắng ngoại xâm, năm chục triệu đồng bào chung nhiệt quốc chói hào quang.

Câu đối chào mừng Đảng:

Sao sáng giữa đêm đen, mấy chục năm liền một dạ sắc đinh, đoàn kết toàn dân xoay vận nước.

Vàng ròng trong lửa đỏ, nửa thế kỷ trải trăm phen sóng gió, kiên cường đội ngũ vững tay chèo.

Câu đối chúc mừng các tầng lớp nhân dân:

Tay bút, tay cày, giọt mựt, giọt mồ hôi, xanh rờn sức sống

Ý Dân, ý Đảng, tình Người, tình Đất nước, sáng rực niềm tin.

Khi đất nước đi vào công cuộc đổi mới, có câu đối:

Chống bao cấp quan liêu, dẹp tiêu cực đầu cơ, quyết chí bước vào thời đổi mới.

Khơi tiềm năng lao động, luôn cần cù sáng tạo, nhiệt tình bừng dậy sóng thi đua.

Những câu đối tết qua tháng năm đã biến thành “biên niên sử” của cuộc sống Việt Nam, ghi lại những bước thăng trầm của đất nước và ánh lên tâm hồn, tình cảm của dân tộc ta, tươi thắm mãi một mùa xuân.

 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online