Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạc Liêu arrow Nhà văn PHAN TRUNG NGHĨA
Nhà văn PHAN TRUNG NGHĨA PDF In E-mail
Người viết: Trần Phước Thuận   
25/05/2015

Nhà văn PHAN TRUNG NGHĨA

* Trần Phước Thuận

 Tính tới thời điểm này (năm 2014), Nhà văn Phan Trung Nghĩa là hội viên duy nhất của Hội Nhà Văn Việt Nam tại tỉnh Bạc Liêu. Anh sinh ngày 3 tháng 1 năm 1961 tại ấp Bờ Sáng xã Vĩnh Trạch Tp Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu, xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo. Hiện nay Phan Trung Nghĩa là Phó Chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Bạc Liêu.

 

Từ thuở thiếu thời Phan Trung Nghĩa đã sống trong cảnh thiếu thốn, cơm không đủ no áo không đủ mặc, vì nhà nghèo nên anh phải phụ giúp cha mẹ làm những việc lao động nặng nề, đôi lúc còn phải làm thuê làm mướn, giữ trâu, mới tạm đủ cái ăn cái mặc cho gia đình trong những khi thắt ngặt. Cũng vì nhà nghèo, Phan Trung Nghĩa đã sớm tiếp cận với đời sống xã hội nên ngay lúc còn rất trẻ anh đã có một số vốn sống thật phong phú. Anh ít học hành nhưng do duyên may đưa đẩy anh đã trở thành phóng viên báo Minh Hải, báo của tỉnh nhà, từ những năm 1980.

Đây là dịp tốt cũng là phương tiện tốt để anh thi thố khả năng cùng sự hiểu biết của mình, anh đã minh họa cuộc sống thực sự của người dân, nhất là hình ảnh người nông dân ở những nơi hẻo lánh đuợc anh mô tả thật chân thực và sinh động, từ hình ảnh của bà mẹ già cần cù lao động một nắng hai sương không biết mệt mõi; những người vợ hiền tần tảo nuôi con để chồng đi theo tiếng gọi của quê hương; từ cậu bé chăn trâu ngây thơ nắn đất chọi trâu, thản nhiên đùa giỡn với những “chiếc thuyền tam tai” cho đến những người say mê gát cu ở tận đồng sâu… những hình ảnh đồng quê thật độc đáo.

Nhà văn Phan Trung Nghĩa viết nhiều thể loại: Truyện ngắn, Bút ký, Tiểu thuyết. Sách đã xuất bản của anh gồm có: Khóc hương cau (1993), Đạo gát cu miệt vườn (1999), Công tử Bạc Liêu sự thật và huyền thoại (2000), khách thương hồ (2009). Cao Triều Phát – Nghĩa khí Nam bộ - tập bút ký, Bạc Liêu trong mắt tôi, tập bút ký. Các kịch bản phim tài liệu: Văn minh lá dừa nước (2003), Bạc Liêu quê hương tôi (2004), Bạc Liêu tình đất tình người (2012), Gió chướng lại về (2013), Bạc Liêu một hành trình thấm đẫm nhân văn (2014), đang tiếp tục viết kịch bản cho 15 tập phim tài liệu về Bán đảo Cà Mau. Ngoài ra, anh còn cộng tác rất nhiều bài viết cho các báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Sài Gòn tiếp thị, nhân dân, Văn Nghệ, Bạc Liêu… nhiều tập san, tạp chí trong và ngoài tỉnh. Phan Trung Nghĩa viết nhiều loại, nhưng sở trường của anh chính là bút ký.

Có rất nhiều tác giả đã hướng ngòi bút của mình viết về bút kí Phan Trung Nghĩa, với những nội dung như: “Nhà báo Phan Trung Nghĩa - ngọn đuốc lá dừa miền cuối đất” (Huỳnh Thanh Diệu, Thanh niên, 1997); “Văn chương của chú Mục Đồng” (Võ Đắc Danh, 2004); hay “Nhà văn Phan Trung Nghĩa trong cuộc tìm kiếm chính mình” (Nguyễn Trọng Tín, 2008);… Tuy nhiên, nhìn chung có thể nhận thấy với một nhà văn hơn 30 năm cầm bút, Phan Trung Nghĩa đã có những tìm tòi đáng ghi nhận về sức truyền tải và biểu hiện của thể loại này.

Ý thức đúng đắn rằng: “Khi một nhà văn viết truyện ngắn, đó là công việc từ một tảng đá thô kệch anh tạc thành pho tượng; còn viết bút kí là công việc anh phải lượm lặt những hòn đá để tạo thành pho tượng mới”. Nhà văn tận tâm và trách nhiệm hết mức khi tìm đến thể loại bút kí để khẳng định hướng đi riêng cho mình.

Bằng sự nâng niu đối với quá khứ đầy những kí ức tươi nguyên, chân thật đến không thể hoài nghi, nhà văn phát huy tối đa giá trị nhận thức của bút kí trong tác phẩm được viết nên. Vì thế, không khó để độc giả bắt gặp hình ảnh con người và hiện thực của người dân miền Tây trong trang viết của anh.

Bút kí Phan Trung Nghĩa có rất nhiều những bức chân dung về người nông dân lam lũ, nghèo khó, bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Những số phận nặng gánh lo toan vì cuộc sống cơm áo gạo tiền đeo đẳng, ghì chặt họ đến độ khiến bạn cảm thấy xót xa, quặn thắt cho cái nghèo, cái khổ tột cùng. Và cùng lúc, cũng làm cho con người ta phải mỉm cười tít mắt vì thán phục, vì ngợi khen nghị lực phi thường của họ. Bởi, cho dù cuộc sống có khéo triêu ngươi, đùa cợt trong sự bần hàn cơ cực thì trong sâu thẳm tâm hồn những con người đó, ngọn lửa niềm tin chưa bao giờ thôi cháy bỏng. Mà càng lúc càng bừng cháy cao hơn, đúng như câu nói “lửa thử vàng, gian nan thử sức”.

Nghèo bạc tiền nhưng giàu nhân nghĩa - đó là đức quí của con người Nam Bộ mà nhà văn luôn trân quý, nâng niu như máu thịt trong tác phẩm của mình. Bằng giọng điệu của người con chịu ơn quê mẹ, trân trọng quá khứ, Phan Trung Nghĩa lưu giữ tất cả dưới những ngôn từ hết sức giản dị, đời thường, không triết lí, không trầm mặc suy tư, duy chỉ tôn thờ một thứ là sự thật, tất cả những điều đó đã tạo nên bề sâu, bề xa và sức nặng trong bút kí Phan Trung Nghĩa - làm nên  những thứ tưởng chừng như bình thường đến tầm thường trở nên đẹp lạ thường.

Và khi đặt bút viết về hiện thực cuộc sống, bút kí của anh đã vẻ nên một bức tranh thiên nhiên sông nước miền Tây rất riêng tư, không khoát lên mình nét hùng vĩ của núi đồi phương Bắc, không kêu sa như mảnh đất cố đô miền Trung hay như vùng đất Tây Nguyên hoang dại… mà thiên nhiên ở đây chinh phục người thưởng cảnh bằng lối rẽ đặc thù trù phú, đợm chút hoang sơ mà tình tứ đến lạ lùng. Cuộc sống hiện ra với sự tồn tại song phương giữ hai mảng sáng - tối tương phản: Cái dung dị, thanh bình trong quá khứ và cái ngổn ngang, nhọc nhằn ở hiện tại. Giữa sự hòa lẫn của cái hiện còn với cái đã mất đi trong cuộc sống. Vì lẽ đó, không khó để lí giải cho giọng điệu rưng rưng hiển hiện trong suốt chiều sâu khi cầm bút của một con người phải chứng kiến những đổi thay, xáo trộn, hổn tạp và xô bồ của xã hội xưa và nay.

Suy cho cùng, trong cái chuỗi miên man về đề tài đất và người miền đồng đất của quê hương, mà nhà văn Phan Trung Nghĩa đã mang đến cho bạn đọc, những điều để chúng ta suy ngẫm và thấu hiểu: xét về nội dung, bút kí của anh nhắc cho chúng ta về đạo làm người, về cách hành xử với bà mẹ thiên nhiên. Tái hiện cho người đời một thực tế. Về những mâu thuẫn luôn diễn ra với bốn kiểu nhân vật chính:  

1. Kiểu con người luôn âm ỉ những ước mơ rất đỗi đời thường và mang đậm tính cách dân Nam Bộ.

2. Kiểu con người thầm lặng, sống với những gì đã thuộc về quá khứ.

3. Kiểu những kiếp người là kiếp sống nhỏ nhoi, lênh đênh trong khách thương hồ, Nỗi niềm Vàm Lẽo, Xóm mồ côi,…

4. Kiểu người buộc độc giả nhận ra rằng: “Tình cảm cũng giống như thịt, mỡ, cho quá liều và giả tạo cũng sẽ làm cho người ta ngán đến rùng mình.” Và có những khi xuất hiện cả hình ảnh của người phụ nữ tựa như làn khói mỏng sống trong góc khuất của “chúi bếp nhà quê, Nếp nhà xưa,… làm chạnh lòng người trông thấy và khiến khóe mắt người đọc cay xé, nghẹn lòng,…

Xét về nghệ thuật, hầu hết bút kí của Phan Trung Nghĩa đều có một kiểu kết cấu khá tự nhiên, gần gũi mà sinh động cụ thể như: Giới thiệu đặc sản, những giá trị văn hóa (trong một tình huống, ngữ cảnh thú vị). Mô tả, tái hiện sự việc một cách chi tiết, cụ thể và giàu cảm xúc. Liên hệ đến hiện tại về sự mất mát hữu hình và vô hình có những giá trị xưa. Đúc kết bằng một lời nhận xét mang tính triết lí nhân sinh.

Chính kết cấu chặt chẽ, đặc biệt ấy đã góp phần tạo nên một nét nghệ thuật khá ổn định trong phong cách của nhà văn. Dù sự nghiệp chính là trong ngành báo chí, nhưng Phan Trung Nghĩa không chỉ thô tháp trọn chuyên ngành, mà anh đem đến cho độc giả sự hài hòa của việc kết hợp giữa chất thời sự - chính luận của một nhà báo chuyên nghiệp tạo nên chất tản mạn, tâm tình về xứ sở của một kẻ chân quê, chứ không đơn thuần là chú mục đồng mới bước đầu khởi nghiệp.

          Có một điểm rất đặc biệt là các tác phẩm của anh đa số đều bắt đầu bằng sự kiện có thật, hoặc anh đã chứng kiến, hoặc đã xãy ra trong cuộc đời của mình. Lời văn của anh không cầu kỳ, khiên cưỡng, không chải chuốt, bóng bẩy mà là những lời rất bình dị, mộc mạc, nhẹ nhàng, dễ hiểu, dễ đi vào lòng người, có lẻ vì vậy nên anh minh họa thật tài tình và sống động những hình ảnh của quê hương, những mất mát đau thương trong thời chiến, những trăn trở cần phải dựng xây trong thời bình, nhất là những sinh hoạt đời thường của những người dân nơi thôn dã đã được anh minh họa thật tuyệt vời.

          Nhà văn Phan Trung Nghĩa có sự đóng góp rất lớn trong việc giới thiệu Bạc Liêu và vùng ĐBSCL, không phải giới thiệu bình thường mà giới thiệu bằng chiều sâu văn hóa, qua đó “những vùng đất của nhà văn” làm cho người ta dễ nhớ, dễ cảm mến hơn vì nó có bản sắc. Thế cho nên ngòi bút của anh Phan Trung Nghĩa nóng bỏng chan chứa như ngọn đuốc lá dừa của miền cuối đất như một số người đã nói.

Cập nhật ( 25/05/2015 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !