Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow XA RỒI NHỮNG KHÚC ĐỒNG GIAO (Nguyễn Bình Đông)
XA RỒI NHỮNG KHÚC ĐỒNG GIAO (Nguyễn Bình Đông) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
14/12/2008

XA RỒI NHỮNG KHÚC ĐỒNG GIAO

* Nguyễn Bình Đông

          Đồng giao là những bài hát dân gian truyền miệng của trẻ em trong lúc vui chơi giải trí, đùa giỡn. Mỗi khi hát có thể kết hợp với trò chơi hoặc không có những trò chơi. Những trò chơi dân gian được kết hợp với bài hát:” chuyền chuyền”, “tập tầm vông”, “Ve…cắt…” Những bài đồng giao này giữ vai trò đệm nhịp cho trò chơi. Nhưng có những bài liên quan đến trò chơi mà không giữ vai trò đệm nhịp trong quá trình trò chơi diễn ra như trò “thả đỉa ba ba”. Vui chơi giải trí không phải lúc nào cũng phải có trò chơi chỉ ở dạng quây quần, chạy nhảy đi lại… Có thể chỉ nắm tay hoặc bám vai nhau, giậm chân đi trên sân, trên đường làng trong những đêm trăng sáng là cái cớ, cái nền làm sản sinh trò chơi.

          Ngôn ngữ đồng dao gần gũi với ngôn ngữ đời thường, ngắn gọn, súc tích, câu cú mạch lạc, nhịp điệu thể hiện rất rõ ý và lời để trẻ em dể hát, dễ nhớ và dể thuộc. Hát đồng giao ở Nam Bộ gồm các điệu Cùm nụm cùm niệu, Bắc kim thang. Tập tầm vông, Con chim manh…

          Chừng ba bốn em gái nhỏ cùng ngồi chung quanh chiếc gậy cắm thẳng. Mỗi em thay nhau nắm tay vòng chiếc gậy, tay này tay nọ chồng lên nhau cho đến đầu gậy rồi làm ngược lại, vừa làm vừa hát bài Cùm nụm cùm niệu như sau:

          “Cùm nụm cùm niệu

          Đồng tiền chiếc đũa

          Hột lúa ba bông

          Ăn trộm ăn cướp trứng gà

          Bù sa bù xít

          Con rắn con nít

          Thì ra tay này”

          “Bắc kim thang” là điệu hát kết hợp với trò chơi của mấy đứa trẻ. Trong những đêm trăng sáng, các em quây quần lại, mỗi tóp chừng ba bốn em, nắm tay nhau thành vòng tròn, rồi xoay người lại, chân trái xỏ rế lên nhau, sau đó buông tay, vừa nhảy tay vừa nhảy cò cò bằng chân phải, miệng hát vang bài “Bắc kim thang” hết sức nhịp nhàng và uyển chuyển. Em nào té coi như thua cuộc, phải cõng lần lượt các em kia đi một quảng hoặc búng vào tay… đau điếng !

          “Bắc kim thang cà lang bí rợ,

          Cột qua kèo là kèo qua cột .

          Chú bán dầu qua cầu mà té

          Chú bán ếch để lại làm chi.

          Con le le đánh trống thổi kèn

          Con bìm bịp thổi tò tí te…”

          “Con chim manh manh” là một bài hát đồng dao rất đổi quen thuộc, nét nhạc xinh xắn rất dễ thương. Các em nhỏ vừa hát theo nhịp vỗ tay vừa nhảy múa. Lời và nhạc bài này cứ hát đi hát lại, nhạo tới nhạo lui, cứ hát “dần lân” không biết khi nào mới dứt…

          “Con chim manh manh

           Nó đậu cành chanh

          Tôi vác miểng sành

          Tôi liệng nó chết giãy

          Tôi làm thịt bảy mâm

          Tôi dâng cho ông một mâm

          Tôi dâng cho bà một dĩa

          Bà hỏi tôi con chim gì?

          Tôi nói con chim manh manh

          Nó đậu cây chanh…”

          “Tập tầm vông” là điệu hát nói rất đơn giản, được nhiều trẻ con ưa chuộng. Lời hát là thể thơ ba chữ, nhịp 1/4, sắc thái gọn và đều đặn. Hai em ngồi đối mặt, vừa hát vừa vỗ tay. Nhịp thứ nhất: mỗi em tự vỗ tay. Nhịp thứ hai: tay phải em này vỗ chéo qua tay phải em kia. Nhịp thứ ba: mỗi em tự vỗ. Nhịp thứ tư: tay trái em này vỗ chéo qua tay trái em kia.Và cứ thế vừa vỗ tay vừa hát với tốc độ nhẹ nhàng, từ chậm đến nhanh, rồi hát dồn dập. “Tập tầm vông tay nào không, tay nào có?

          Tập tầm vó, tay nào có, tay nào không?”

          Đây là bài hát đồng dao theo nhịp 2/2 rất dễ nhớ, dễ thuộc:

          “Cá rô cá rạch

          Gặp trận mưa rào

          Mày chẳng ở ao

          Mày lên rãnh nước

          Nước xuôi mây ngược

          Mày thích ra sông

          Thỏa chí vẫy vùng…”

          Bài đồng dao này tôi thường nghe bà nội tôi hát vào những chiều mưa, khi một con cá rô lạc theo dòng chảy lách tách rơi vào sân nhà. Nội bắt nó thả vào thau nước, để ngày mai tôi đem nó thả về lại ruộng đồng. Tuổi thơ tôi lớn lên cùng đồng dao. Những câu hát ngô nghê dù vô nghĩa cũng chứa đựng một tâm hồn trong trẻo, một cái nhìn hồn nhiên trước cuộc đời. Những chiều mưa dầm ngồi trước hiên nhà nhìn bong bóng mưa lần lượt vở tan ra, tôi lại nhẩm:

          “Lạy trời mưa xuống

          Lấy nước tôi uống

          Lấy ruộng tôi cày

          Lấy đầy bát cơm

          Lấy rơm đun bếp”

          Những đêm trăng sáng ở quê ngày xưa, chúng tôi thường tập trung trước nhà để chơi trò “Rồng rắn lên mây, có cây lúc lắc…” hay túm tụm lại thay nhau đọc từng câu:

          “Ông trăng xuống chơi cây câu thì câu sẽ cho mo

          Ông trăng xuống chơi học trò thì học trò cho bút

          Ông trăng xuống chơi ông Bụt thì ông Bụt cho chùa

          Ông trăng xuống chơi nhà vua thì nhà vua cho lính, cho đến khi không tìm ra người bạn nào cho ông trăng nữa thì thôi.

          Rồi trò:

          “Chi chi chành chành

          Cái đanh thổi lửa

          Con ngựa chết trương

          Ba vương ngủ đế”

          Lâu rồi không nghe ai hát đồng dao. Cả những đứa trẻ ở miền quê xa cũng dường như không còn mấy nhớ và hát đồng dao. Tôi thấy buồn vì người ta đã quên những khúc hát đồng dao, loại chúng khỏi cuộc sống của trẻ con, xóa chúng khỏi ký ức của người  lớn. Khi người ta còn nhớ về tuổi thơ, là người ta còn có thể sống tốt đẹp. Trở về với đồng dao, là trái tim ta trở về với niềm hứng khởi nguyên sơ và ngời sáng. Tình yêu cuộc sống bỗng trỗi dậy và được thanh lọc của những bộn bề của bao nhiêu năm tháng bon chen. Cuộc đời bắt đầu từ những điều nhỏ bé, thời gian bắt đầu từ một giây. Và nhân loại, chẳng phải bắt đầu từ trẻ con đó sao?!

          Có thể nói, đồng dao kèm theo diễn xướng trong một không gian rộng, con trẻ có điều kiện hòa nhập với thiên nhiên, hòa nhập với nhau và với cuộc sống nói chung. Từ đó nảy sinh tình cảm, tình yêu thiên nhiên, tình đoàn kết, tình yêu đùm bọc lẫn nhau cũng như tình yêu cuộc sống. Có những đồng giao đã góp phần giáo dục các em ý thức lao động, ý thức giúp đỡ cha mẹ và những người thân trong gia đình.

          Mặc dù đồng giao là những bài hát của trẻ em nhưng ta vẫn thấy yếu tố tư tưởng của người lớn. Ở một số bài, người lớn đã được mượn lời trẻ để bộc lộ tâm tư nhưng phải thông qua sự chế tác, thay đổi của trẻ thì đồng giao mới dể dàng được trẻ em chấp nhận. Rất nhiều trường hợp trẻ em đã tự đặt lấy bài hát và trò chơi của mình. Lúc đầu còn ở dạng thô sơ, đơn giản nhưng một khi đã phù hợp với các em thì sẽ được phát triển bổ sung thêm cho đến mức tương đối hoàn chỉnh. Đồng giao còn có thể thay đổi khi di chuyển từ xóm nọ sang xóm kia. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tính dị bản của đồng giao.

          Thế giới đồng dao là một thế giới sinh động, phong phú chứa chan sức sống và màu xanh. Trong đồng giao có đủ hình ảnh của những con trâu, con nghé, con voi, con ve, con kiến… cho đến con tôm, nhà cửa, đồ ăn thức uống. Tất cả đều có hồn, biết trò chuyện, biết tâm sự cùng trẻ em. Nhiều tưởng tượng bất ngờ đã giúp các em có được một cuộc sống hồn nhiên, thân mật và đậm đà xung quang mình, Với đồng dao, dường như không có sự cách biệt giữa trẻ em và thiên nhiên.

          Đồng giao nằm trong kho tàng văn hóa dân gian, có nội dung trong sáng lành mạnh, nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ. Hiện nay, chúng ta đang từng bước khôi khục những bài hát đồng dao cũng như sáng tác mới các bài hát này bằng nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, việc làm này còn nhiều hạn chế. Mong sao đồng dao sớm được quay trở lại với đời sống tinh thần của trẻ./.

Cập nhật ( 14/12/2008 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online