Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow HÌNH ẢNH NGƯỜI ANH HÙNG TRƯƠNG ĐỊNH (Nguyễn Quảng Tuân)
HÌNH ẢNH NGƯỜI ANH HÙNG TRƯƠNG ĐỊNH (Nguyễn Quảng Tuân) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
29/12/2008

HÌNH ẢNH NGƯỜI ANH HÙNG TRƯƠNG ĐỊNH QUA MỘT SỐ BÀI THƠ

* Nguyễn Quảng Tuân

Cuộc đời của anh hùng dân tộc Trương Định đã được Nguyễn Thông (1) ghi chép lại thành một truyện in trong Độn Am văn tập. Căn cứ vào bài đó, chúng ta biết được ông nguyên người Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi, con ông Lãnh binh Trương Cầm. Ông theo cha vào Nam rồi lấy vợ ở tỉnh Định Tường. Sau khi cha mất, ông ở luôn tại quê vợ. Thời Tự Đức, Trương Định xuất tiền của chiêu mộ dân nghèo, lập đồn điền nên được phong Quản cơ. Nguyễn Đình Chiểu đả kể lại: “Từ thuở ở hàng viên lữ, pháp binh trăm trận đã làu; đến khi ra quản đồn điền, võ nghệ mấy ban cũng trải”(2).

Tháng giêng năm Kỷ Mùi, niên hiệu Tự Đức thứ 12 (1859), thành Gia Định thất thủ, ông dẫn lính cơ tới đóng ở Thuận Kiều. “Lối giặc đánh tới, theo quan Tổng đốc (3), trường thi mô súng, trọn mấy năm ra sức tranh tiền”(2). Tháng giêng năm Tân Dậu, Tự Đức thứ (14) (1861), sau trận thua ở Phú Thọ, quân của triều đình lui về trấn giữ Biên Hòa. Trương Định rút quân về Tân Hòa “đắp lũy đồn binh,giữ một góc bày lòng địch khái”(2). Ông thường đem quân phục kích nhiều lần dành thắng lợi, tiên phong liên tục nổi thanh danh (Trương Gia Mô). Triều đình nghe tin bổ ông làm phó lãnh binh Gia Định để giúp các quan của triều đình chống lại giặc đang vây hãm thành Biên Hòa.

Năm Nhâm tuất, Tự Đức thứ 15(1862), khi nghe tin Bắc kỳ có loạn ở Hải Dương và Quảng Yên, và ở Nam kỳ thành Vĩnh Long bị thất thủ, triều đình sai Phan Thanh Giản và Lâm Duy Hiệp vào Gia Định ký bản hòa ước rồi ra lệnh bãi binh. Tương Định được thăng làm lảnh binh tỉnh An Giang và được lệnh giải binh để đi nhận chức mới. Nhưng các nghĩa quân không muốn giải binh nên đã cử ông làm chủ soái và ông tự xưng là Bình Tây đại nguyên soái. “Bởi lòng chúng chẳng nghe thiên tử chiếu, đón ngăn mấy dặm mã tiền; Theo bụng dân phải chịu tướng quân phù, gánh vác một vai khổn ngoại”(2). Ông đem đại quân về đống ở Gò Công và sai quân lính phòng giữ các nơi hiểm yếu để cản quân giặc đột nhập. “núi đất nửa năm ngăn giặc,nào thành đồng lũy sắt các nơi;Gíao tre nghìn dặm đánh Tây, nào ngựa giáp xe nhung mấy cái”(2). Ông đả gây được thanh thế trong Nam, tên họ nổi như cồn, mấy trận Gò Công nức tiếng đồn…(4)

Ông thường lập kế dụ quân Pháp đi vào chỗ lầy nên giết được bọn chúng rất nhiều. Ông lại truyền hich cho các nghĩa quân từ Tân Long, Bình Dương, Đình Long cho đến Biên Hòa hãy cùng tấn công Mai Sơn, phía tây Thuận Kiều: “chớ thấy chín trùng hòa nghị mà tấm lòng địch khái nở vội quên; chớ rằng ba tỉnh trọn vong mà cái việc báo cừu đành ngơ bỏ. Hể làm người chớ ở hai lòng, Đã vì nước phải theo một phía”(5). Trong trận tấn công ấy, nghĩa quân đánh không nổi bị tan vở. Trương Định bị lâm vào thế cô, trong đám mộ binh vầy lớn nhỏ, một gò cô lũy chống hôm mai (4). Đến tháng chạp năm Nhăm tuất(1862), quân Pháp đánh thẳng vào Tân Hòa. Trương Định chống cự mãnh liệt cho đến  hết thuốc súng. Ngày mùng 7 tháng giêng năm Qúi hợi (1863), quân Pháp trèo lũy đánh vào, nghĩa quân tan vỡ, Trương Định rút chạy vào rừng ở bờ biển.

Sau ông lại thu thập tàn quân, đóng ở Phước Lộc để mưu việc khởi binh lại, chẳng may trong bọn thuộc hạ có tên Đỗ Tấn làm phản, ngày 19 tháng 8 năm Giáp Tý (1864), theo lời khuyên của hắn, Trương Định đã kéo quân trở lại Phước Lộc để đánh Tân Hòa thì bị giặc đánh úp. Ông bị thương nặng, liệu thoát không khỏi bèn rút đao tự vận chết vào ngày 19 tháng 8 năm Giap Tý (tức ngày 19 tháng 9 năm 1864) (6). Nhân dân đánh giá rất cao tinh thần tranh đấu vì dân tộc của Trương Định và tinh thần ấy cũng đươc nhiều nhà thơ, nhà văn đương thời và đời sau hết sức ca ngợi. Nguyễn Đình Chiểu đã viết ngay khi ấy bài văn tế và 12 bài thơ liên hoàn để điếu Trương Định. Trong bài văn tế, Nguyễn Đình Chiểu đã tỏ nổi xót thương của mình đối với anh hung dân tộc “Chí lăm dốc cờ xuê lộ bố, chói sắc giữa trào; Ai muốn đem gươm báu can tương, chôn hơi ngoài ải… Nhưng vậy mà: vì nước tấm thân đã nấy, còn mất cũng cam; Giup đời cái nghĩa đáng làm, nên hư nào nại… Ôi! Trời Bến Nghé mây mưa sùi sụt, thương đấng anh hùng gặp bước gian truân; Đất Gò Công cây cỏ ủ ê,cám niềm thần tử hết lòng trung ái (2).

Trong 12 bài thơ liên hoàn Điếu Trương Định, Nguyễn Đình Chiểu cũng đã bài tỏ nổi xót thương của mình,tiếc cho một kẻ anh hùng không gặp vận: Ngọn cờ ứng nghĩa trời chưa bẻ,Cái ấn bình tây đất vội chôn, giúp đời dốc trọn ơn nam tử Ngay chúa nào lo tiến nghịch thần. Bát cơm ky lữ chi sờn buổi,mảnh áo mông nhung chẳng nệ phần. Bài văn phá lổ cờ chua tế, tấm bản phong thần gió đã kinh. Thôi vậy thời vầy thôi cũng vậy, Anh hùng đến thế dễ ai dằn. Một người có chí lớn như Trương Định mà chẳng mai hoàn cảnh thuận lợi vì sự đầu hàng của triều đình. Tiếc cho Trương Định, Nguyễn Đình Chiểu đã có ý nghĩ: Hay vậy cõi biên rong vó ký, Náu nương chờ vận có đâu rày (2). Nguyễn Thông cũng cho rằng “Phan Văn Đạt xướng nghĩa đầu tiên, thân chịu chết để giữ trọn điều nhân. Trương Định bị thua chạy trốn, thu thập tàn quân,chiếm cứ Tân Hòa,bỏ mình vì nghĩa. Ví thử khi Gia Định chua mất,được cầm quyền bính,nhờ quốc oai và địa thế thì mưu lược xếp đặt há chỉ làm có thế mà thôi đâu”.

Đào Tấn trong bài Khốc Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Công Định cũng đã tiếc cho người anh hùng chí lớn chưa thành:

Cuồng nhung sâm phạm ngã sơn hà,

Báo quốc tinh trung sát Lãng sa.

Khã tích vị thành bình lỗ chí,

Anh hồn thỉnh trợ cựu bang gia.

Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Định

Giặc cuồng sâm phạm núi sông ta,

Ông tỏ lòng trung giết Lãng sa.

Chỉ tiếc chí kia chưa đươc thỏa,

Hồn thiên xin hộ nước non nhà.

(N.Q.T dịch)

Các thơ văn nói về Trương Định thì cũng khá nhiều và đủ loại từ ca dao, lục bát, Đường luật, hịch, văn tế, hát nói đến thơ mới, thơ tự do. Trong quyển gương sáng ngàn đời chúng tôi có in bài hát nói viết về Trương Định:

Anh hùng bất khuất,

Trận Gò Công danh tiếng thật như cồn.

Đã liệt oanh phục kích với công đồn,

Khiến quân giặc phải kinh hồn tán đảm.

Sống đã nêu cao gương dũng cảm,

Chết càng tỏ rạng tấm trung kiên.

Trọn mấy năm đã ra sức tranh tiền,

Cho đến buổi thụ mã tiền nguyên soái.

Nhũng gánh vác một vai nơi khổn ngoại,

Tướng quân phù nào trái lòng dân.

Ngờ đâu một phút về thần.

                      Nguyễn Quãng Tuân

Đối với cuộc đời anh dũng và tấm gương hy sinh cao cả của Trương Định,chúng tôi nhận thấy khó có lời nào để diền tả hết được tinh thần bất khuất của ông. Chính Đào Tấn khi làm bài thơ tặng Trương Định lãnh binh cũng đã phải nói:

Thư sinh tự quý vô thao lược,

Chấp bút thành thi biểu nhữ trung.

Tôi thẹn không tài cầm bút viết,

Nêu rõ lòng ông bậc tận trung.)

Lời khiêm tốn ấy của Đào Tấn cũng là rất chân thành, cho nên ngày nay, kỷ niệm 130 năm ngày mất của Trương Định, chúng tôi cũng chỉ xin mượn mấy lời thơ xưa để ghi lại hình ảnh của người anh hùng dân tộc mà ngươi toàn dân đều tôn kính.

-----------------------------

(1) Nguyễn Thông (1827-1884) người xã Tân Thạnh,t ỉnh Gia Định (nay thuộc tỉnh Long An), đậu Cử nhân, làm quan tới Án sát ở Khánh Hòa, Bố chánh ở Quảng Ngãi và Dinh điền sứ ở Bình Thuận. Năm 1862, khi giữ chức Đốc học ở Vĩnh Long, ông vẫn liên lạc với các sĩ phu yêu nước và theo dõi giúp đỡ cuộc kháng chiến của Trương Định.

(2) Trích trong bài Văn tế của Nguyễn Đình Chiểu.

(3) Tổng đốc Nguyễn Tri Phương.

(4) Trích trong bài ĐiếuTrương Định của Nguyễn Đình Chiểu.

(5) Trích trong bài Hịch kêu gọi nghĩa binh đánh tây. Bài hịch này được xem là của Nguyễn Đình Chiểu soạn giúp Trương Định.

(6) theo Nguyễn Thông thì Trương Định chết ngày 19 tháng 8 năm Giáp Tý tức ngày 19 tháng 9 năm 1864. Sau này khi làm bia dựng ở mộ ngươi ta đã cho khác ngày 19 tháng 8 năm 1864 rồi tính ra âm lịch là ngày 18 tháng 7 năm Giáp Tý. Sự sai lầm này cần được xét lại để cho ngày lể kỷ niệm được chính xác hơn.

Cập nhật ( 29/12/2008 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online