Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow KATE-TẾT CỔ TRUYỀN CỦA NGƯỜI CHĂM (TS Phú Văn Hẵn)
KATE-TẾT CỔ TRUYỀN CỦA NGƯỜI CHĂM (TS Phú Văn Hẵn) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
14/01/2009

KATE-TẾT CỔ TRUYỀN CỦA NGƯỜI CHĂM

* TS. Phú Văn Hẵn

          Hàng năm cứ đến mùa hoa Tagilao nở khắp rừng Panduraga (nay thuộc các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Đồng Nai – nơi có người Chăm cư trú đông nhất nước ta) cũng là lúc khắp palei (làng) Chăm hân hoan đón mừng Kate – lễ hội truyền thống của dân tộc mình. Lễ hội này được tổ chức đúng ngày 1 tháng 7 (Chăm Lịch) (*) – ngày 11/10 (dương lịch).

Kate là một trong những lễ hội lớn của người Chăm và đặc biệt những năm gần đây, Kate không chỉ cuốn hút người Chăm ở khắp mọi nơi trong nước mà còn hấp dẫn nhiều du khách trong và ngoài nước về với vùng đất tháp Champa.

Trước lễ Kate, vào những đêm cuối tháng sáu (Chăm lịch), nhiều palei Chăm tổ chức múa hát dân gian. Thanh niên thi nhau đánh trống ginăng, trống baranưng và thổi kèn saranai. Tiếng trống, tiếng kèn vang từ palei này thấu sang palei kia. Các cô gái Chăm cũng nhịp nhàng với các điệu múa dân gian bien, cjong, mrai… Các cụ già không quên mở chiết (giỏ đang bằng tre), lấy tapuk (sách cổ) ra và ngâm nga những bài ariya (truyện thơ Chăm) đậm đà chất trữ tình từ tối đến gần sáng hôm sau.

Đặc biệt vào khoảng 1-2 giờ chiều ngày cuối tháng sáu (Chăm lịch), từ các danauk – nơi sinh hoạt của các chức sắc và các cụ già người Chăm tại các palei Hữu Đức, Hiếu Lễ và Hậu Sanh (Phan Rang, Ninh Thuận), các Po Dhia chủ trì lễ đón rước y trang vua Chăm do bà con dân tộc Raglai sống ở phía đông dãy Trường Sơn cất giữ. Bà con người Chăm cùng với cờ lọng và trống kèn theo sự hướng dẫn của Po Dhia ra tận đầu palei. Bà con Raglai cùng với Po Palei (già làng) và Camưnei (người bảo quản y trang) long trọng mang bộ y trang xuống. Đi theo có cả một đoàn nhạc công biểu diễn nhạc dân gian Raglai. Bà con Chăm mang cờ lọng và trống kèn, theo sự hướng dẫn của Po Dhia, ra tận đầu palei để đón người anh em Raglai. Âm thanh ginăng, baranưng, saranai của người Chăm hòa với âm thanh nhạc cụ sak, rakle của bà con Raglai đã làm cho buổi đưa rước y trang long trọng và rộn ràng hơn. Đêm đó, các danauk và các palei nhộn nhịp hẳn lên. Những người Chăm xa quê đều tranh thủ về đúng ngày này để kịp đón “giao thừa” Kate cùng với người thân ở quê hương. Các chị và các mẹ luôn túc trực bên bếp lửa để thúc củi cho mau chín nồi bánh nung, bánh galik (tựa như bánh tét hoặc bánh chưng). Ai ai cũng muốn thức suốt đêm để chuẩn bị chào đón ngày lễ Kate.

Đúng ngày mùng 1 tháng 7 (Chăm lịch), Po Dhia (vị đứng đầu các chức sắc thuộc tín ngưỡng dân gian Chăm) sẽ hướng dẫn bà con Chăm mang vật cúng lên các tháp Champa cổ để tiến hành lễ Pơh Babbang Yang (mở cửa tháp), thỉnh mời các thần linh về chứng giám cho sự cầu nguyện của con người trong dịp Kate.

Cũng từ sáng sớm, từng đoàn người của nhiều palei Chăm khác đã tranh thủ kéo về các danauk để kịp tháp tùng với đoàn người ở đây, theo sự hướng dẫn của Po Dhia, thực hiện lễ rước y trang lên các tháp, tiến hành lễ viếng tháp và làm lễ Kate. Khi đoàn rước y trang lên đến các tháp, các vị Po Dhia, Chamưnei, Kadhar, Pajaw… làm lễ mở cửa tháp rồi tiến vào bên trong. Các thầy lễ tẩy thể (Pamưnei Yang) và dâng lễ phục cho tượng Vua. Thầy Kadhar vừa kéo đàn kanhi (tựa đàn nhị), vừa hát những bài ca ngợi thần linh và người xưa đã có công với cộng đồng và quê hương Chăm. Lúc đang hành lễ, người ta chú ý quan sát ánh sáng các cây đèn làm bằng sáp ong đặt trên bàn lễ vật để đoán biết sự hiện diện của các thần linh. Nếu lửa cháy thành hai ngọn với hai màu đậm nhạt khác nhau có nghĩa là thần linh đã về; còn nếu ngược lại thì bà con Chăm vẫn cứ tiếp tục cầu nguyện. Ở quanh khuôn viên trên các tháp, mọi người tập hợp thành từng nhóm: chỗ thì cầu kinh, chỗ thì dâng lễ vật cúng.

Đến 4-5 giờ chiều, người ta rời tháp, về lại palei để tổ chức lễ tạ ơn ông bà tổ tiên. Ngày xưa, những năm được mùa, người Chăm vui chơi Kate suốt cả tháng. Những năm gần đây, để tiết kiệm, bà con Chăm chỉ vui Kate từ ba ngày đến một tuần lễ. Chính quyền địa phương cũng tạo điều kiện cho bà con Chăm vui Kate trọn vẹn.

Lễ hội Kate hàng năm luôn để lại trong lòng người Chăm và du khách tham dự nhiều kỷ niệm khó quên. Theo phong tục, cũng vào dịp này, những người Chăm giận hờn nhau đều có thể làm lành lại với nhau. Nhiều chàng trai, cô gái Chăm có thêm cơ hội để gặp gỡ, làm quen với nhau trong những ngày lễ Kate, và trong số đó, không ít người đã nên duyên vợ chồng.  ª

 

(*) Chăm lịch: người Chăm tính lịch theo Bàlamôn giáo, căn cứ vào mặt trăng tham chiếu với độ số vận hành của mặt trời và sao Thần Nông. Chăm lịch dùng 12 con giáp như lịch Việt, nhưng năm mão thay bằng năm con thỏ. Năm đủ có 355 ngày, năm thiếu có 354 ngày. Mỗi ngày đêm có 16 giờ (ngày 8 giờ, đêm 8 giờ).

Cập nhật ( 14/01/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online