Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow NÉT CHỮ NGÀY XUÂN (Thanh Mai)
NÉT CHỮ NGÀY XUÂN (Thanh Mai) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
02/02/2009

NÉT CHỮ NGÀY XUÂN

* Thanh Mai (st)

Hạnh phúc thường giản dị. Chỉ một nhành cây, một bức tranh, một nét bút tài hoa cũng góp phần làm đẹp cho xã hội, tô điểm cho cuộc sống con người. Những nét dung dị của đời sống hàng ngày đã góp phần hình thành trí tuệ nhân cách của nhiều thế hệ người Việt. Trải qua hàng nghìn năm, các thế hệ cha ông chúng ta đã tiếp nhận loại chữ tượng hình độc đáo và sáng tạo ra chữ Nôm làm phương tiện giao tiếp truyền bá trí thức và nâng cao dân trí tuyển trọn nhân tài góp phần xây dựng nền văn hiến của dân tộc. Ở đó có biết bao con người nổi tiếng văn hay chữ tốt làm rạng danh cho sử sách và cho muôn đời sau bởi tài hoa và tư cách của họ như Mãn Giác Thiền sư, ông trạng Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Văn Siêu, Cao Bá Quát.

         Đó là những bậc văn nhân rất nổi tiếng, sẵn sàng đem lại niềm vui, niềm xúc động cho mọi nhà, mọi người trong mỗi dịp đình đám, hiếu hỷ, lễ Tết. Mỗi chữ, mỗi câu của các cụ được treo trang trọng trong nhà vừa đẹp mắt vừa là niềm vui khuyến khích con cháu gắng học làm người.

Chính cái mộc mạc, đơn sơ nhưng không kém phần tài hoa, thâm thuý của nghệ thuật viết chữ đã thấm sâu vào tâm tư tình cảm, nếp sồng của nhân dân ta và từ đó tạo dựng nên thú chơi vô cùng tao nhã của người dân vào mỗi dịp xuân về. 

Cũng như các bậc văn nhân khác, Lỗ Câm là tên hiệu của lương y Nguyễn Văn Bách. Thủa nhỏ được bố là cụ đồ Nguyễn Văn Nghiễn dạy chữ Hán uốn nắn từng chữ. Vào tuổi lên 10 cụ đã sớm nổi tiếng là người viết chữ đẹp nhất vùng. Say mê với môn nghệ thuật này, những lúc cao hứng cụ đều gửi gắm tâm tư, tình cảm vào cây bút, nét chữ. Qua bàn tay, cây bút như trở thành một nhà biên đạo múa để lại sau đó những dấu ấn không thể phai mờ làm nao nức lòng người không chỉ bằng vũ điệu mà còn bởi những ý nghĩa sâu xa.

Lương y Nguyễn Văn Bách phát biểu: "Chúng tôi được học thư pháp từ năm lên 9, 10. Bố tôi dạy, nhà tôi 3 đời đều biết thư pháp. Từ bé học viết bằng nước lã, viết bằng bút lông to lên trên nền xi măng rồi quét đi, khô rồi lại viết. Một ngày tôi tập khoảng 3 - 4 tiếng. Hồi đó chỉ biết tập cho vui chứ không biết để làm gì, vì đấy là truyền thống gia đình".

Từ sự đối lập của các chữ lớn và nhỏ qua các nét mỏng và dầy, dài và ngắn, thẳng và ngoằn nghèo, gom tụ và rời rạc đã sản sinh ra cái thẩm mỹ của thị giác. Phải chăng cái thẩm mỹ này là cơ sở dể truyền đạt sự vô hạn và có hạn của cái được biết. Phải chăng đó là cái vô hình và hữu hình đã kết tinh lại đem đến cho con người những thú vui khi thưởng thức thú chơi tao nhã này, để từ đó mỗi dịp xuân về, khi lòng người cùng hòa vào nhịp sống của thiên nhiên, đất trời, hoa lá cỏ cây, lòng người như phơi phới một niềm tin thì thú chơi tao nhã này hiển hiện trên nền giấy điệp bao hàm những lời chúc tụng đầu năm mới thêm phúc, thêm xuân.

Tiến sĩ Cung Khắc Lược, Viện Nghiên cứu Hán Nôm phát biểu: "Mấy nghìn năm nay với nền văn minh Việt, ông cha chúng ta đã để lại thú chơi tao nhã. Cứ mỗi dịp xuân về, với tinh thần xung mãn dồi dào, các cụ chuẩn bị khai bút làm thơ xuân và chơi câu đối. Đến nay cái thú ấy vẫn hiện hành trên đất Thăng Long và các làng quê".

Phải nói rằng thú chơi câu đối là một thể loại văn học rất đặc sắc, từng từ từng ý đối nhau cho thật chuẩn. Với các bậc văn nhân, câu đối trở thành phương tiện thử trí thông minh, tài năng ứng xử. Và đặc biệt mỗi độ xuân về, người ta không quên mua dăm quả cau, lạng chè đi đến xin chữ. Có một giai thoại nói rằng: gần nhà cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến có một anh nhà nghèo, một ngày giáp Tết mang cơi trầu xin cụ đôi câu đối. Sau khi hỏi sự tình, cụ liền chấp bút viết ngay những lời nói mộc mạc của anh nhà nghèo nọ thành câu một vế đối vừa nói lên được lòng chân thành của anh ta đồng thời cũng nói lên được thú chơi rất tao nhã này. 

"Kiếm một cơi trầu thưa với cụ

Xin đôi câu đối để thờ ông". 

Với các bậc văn nhân, câu đối không chỉ là câu chữ đơn thuần mà nó đã trở thành phương tiện để truyền tải tâm tư, nguyện vọng, sự hoài bão cao cả của lòng mình. Giáo sư, anh hùng lao động Vũ Khiêu là con người như thế. Trong số hàng trăm câu đối của ông đã có những câu được viết lên trang trọng đặt tại vùng đất tổ vua Hùng:

"Nước bốn ngàn năm nhân ái còn tuôn dòng sữa mẹ.

Dân tám chục triệu anh hùng chẳng thẹn tấm lòng trai".

Những câu đối của ông được viết lên bằng cả tấm lòng và được bạn bè rất mực trân trọng mến mộ ông, bạn bè đã gọi ông là triết gia trong cách mạng, nghệ sĩ giữa anh hùng. 

Giáo sư Vũ Khiêu, Nhà nghiên cứu văn hoá Việt Nam phát biểu: "Tôi làm rất nhiều câu đối nhưng không phải là người chuyên về câu đối, vì có truyền thống trong gia đình nên từ khi còn ít tuổi tôi đã được ông và bố truyền cho nên tôi cảm thấy rất yêu thích câu đối, nhất là khi gặp bạn bè vui vẻ tôi làm rất nhiều câu đối và giờ thì có thể có mấy trăm câu đối. Câu đối không chỉ để đối chữ mà còn thể hiện tình cảm của mình".

Trong những ngày đầu xuân bên bờ Hồ Gươm ta như trở lại với nhiều hoài niệm của lịch sử hào hùng. Vẫn tháp Rùa của một ngày xuân mờ sương, vẫn tháp Bút sừng sững hiên ngang như nhắc ta trở về với cội nguồn văn hoá. Bên tháp Bút đài nghiên cao vời vợi biểu tượng tôn vinh nền văn hiến của nước nhà ta như trở lại với tư tưởng của Nguyễn Văn Siêu. Với hai chữ Phúc Lộc và dòng chữ Sơn Ngưỡng Chỉ, phải chăng Nguyễn Văn Siêu muốn nhắn nhủ với hậu thế rằng, muốn có phúc có lộc phải nâng cao giá trị học vấn của mình lên giống như ngọn tháp Bút kia như vươn tới trời, viết lên nền trời những giá trị nhân văn cao cả, giáo dục người hãy yêu lấy chữ, chữ nghĩa trong cõi nhân gian tuy không có quyền hành gì nhưng ở đó có cái đức cao đẹp. Thấu hiểu được ý tưởng của mạch ngầm văn hoá này mà thú chơi chữ ngày xuân như được nâng lên toả bóng ngàn đời.

Giáo sư Vũ Khiêu, Nhà nghiên cứu văn hoá Việt Nam phát biểu: "Ngày Tết nhà nào cũng có câu đối, ý nghĩa của câu đối tức là phải xác định được lòng mong muốn của mình với gia đình mình sẽ tiến bộ ra sao, giữ trong gia đình con cái hiếu nghĩa, ăn ở hiền lành, tu nhân tích đức, con cái học giỏi, ngoan ngoãn và hy vọng trong ngày Tết mọi sự đều mới. Những câu đối trong ngày Tết đầy tinh thần lạc quan, mong muốn gia đình được đổi mới, đất nước mình, con cái mình đều tốt đẹp, nên người ta rất thích treo câu đối. Nó như một cái để cho người khách hiểu được gia chủ mình, như là khẩu hiệu tuyên bố, giáo dục con cái phấn đấu theo tình thần đó. Đồng thời câu đối cũng thể hiện ước mong của gia đình muốn trở thành những người có đạo đức danh tiếng đóng góp cho gia đình, xã hội".

Trên con phố thân quen của người dân Hà Nội vẫn hiện hữu những hình ảnh quen thuộc đã nhiều năm nay, những người trong nhóm Cảo Thơm như Dương Hồng Thanh, Tú Sót, hàng năm kiên trì ngồi viết trên hè phố Bà Triệu mang đến niềm vui cho mỗi gia đình bằng những câu đối đỏ, những con chữ viết trên giấy biểu để treo trong nhà ngày Tết.

Cụ Chu Thành Thi phát biểu: "Mỗi người một ý thích, có người thích chữ tâm, đức, phúc, lộc để mừng tuổi ông bà, mừng sinh nhật, mừng nhà mới”.

Cùng với tờ lịch mới in đẹp, kiểu dáng kích cỡ, nhiều người vẫn không quên những con chữ của nhà nghiên cứu Hán Nôm, qua con chữ thể hiện sự mong ước của gia chủ khi sang năm mới, thể hiện sự hoài bão của mình đối với bạn hữu và của người thân vì thế nó đã trở nên gần gũi là một trong những yếu tố làm nên cả mùa xuân.

Ông Nguyễn Văn Hảo phát biểu: "Tôi thích nhất là ngày Tết có hoa đào, mai sau đó đến quất và tranh. Tết của Việt Nam thường có tranh chơi chữ. Hiện nay nhà tôi có chơi một chữ tâm và một chữ nhân. Tuy không phải là người am hiểu lắm nhưng các cụ ngày xưa hay thích treo chữ tâm, và hiện nay cũng có nhiều người họ treo chữ phúc, lộc, thọ là mong ước chung của mọi người đều mong muốn mọi điều tốt đẹp như thế".

Cái tài hoa của nghệ thuật viết chữ rất giản dị đơn sơ, chỉ cần một ngòi bút lông mềm mại bên mực tầu đen nhánh, tờ giấy bản mỏng hay tờ giấy mầu đỏ cánh sen, qua bàn tay kẻ sĩ trong giây lát những ý tưởng hiện lên đẹp như rồng bay, phượng múa. Phải chăng trong khoảnh khắc đó Vũ Đình Liên đã thu nhận và ghi lại bằng nhưng ca từ đầy hình ảnh: 

"Mỗi năm hoa đào nở lại thấy ông đồ già.

Bầy mực tầu giấy đỏ, trên phố đông người qua".

Bao nhiêu người tấm tắc, ngợi khen hoa tay tạo những nét như phượng múa, rồng bay. Sự hoà quyện của tấm lòng, của bàn tay đã tạo nên những giá trị nghệ thuật sâu sắc. Không chỉ đẹp về bố cục mà mỗi phần, mỗi câu còn ẩn chứa những giá trị nhân văn sáng ngời: "Lợi danh đô thị mộc. Phú quý bất thắng nhà". Những gì là lợi là danh thì chỉ như cõi mộng hư ảo. Giầu sang phú quý cũng không bằng sự nhàn nhã và cái tâm. Hay khi nói về cái tâm đức của mỗi con người thì ta có câu: "Tài giả mạt dã, đức giả bạc dã". Có nghĩa là cái tài là ngọn, cái đức mới là gốc rễ sâu sa.

Có thể nói rằng, thư pháp hay còn gọi giản dị là nghệ thuật viết chữ đẹp, một loại hình nghệ thuật vốn có truyền thống lâu đời gắn liền với các loại chữ tượng hình như chữ Hán chữ Nôm và các loại chữ khác của nhiều dân tộc trong vùng Đông phương như Nhật Bản, Triều Tiên. Nói đến lịch sử thư pháp, lẽ tự nhiên người ta hay nói đến bậc thầy về thư pháp và các thời kỳ danh giá như chữ Triện thời Trần, chữ Lệ thời Hán và chữ Khải thời Đường và cây đại bút Vương Hy Chi thời Đông Tấn Trung Hoa.

Ông Lại Cao Nguyện, Chủ nhiệm Câu lạc bộ UNESCO Thư pháp Việt Nam phát biểu: "Nói đến thư pháp, người ta hay nói đến lịch sử chữ viết của người Trung Hoa, nó trải qua các giai đoạn từ chữ khắc trên chuông, rồi sau đó đến chữ triện, chữ lệ, chữ thảo, chữ trân, chữ hành, rồi sau đó phát triển theo hướng là mỹ hoá và đơn giản hoá đẹp lên. Sau đó mới có lý luận của nó từ thời Tấn, Đường lúc đó mới chính thức gọi thư pháp là một bộ môn nghệ thuật".

Từ bao đời nay cứ mỗi độ xuân về những sinh hoạt lễ hội cổ truyền lại được mở ra từng bừng trong cả nước. Đây là dịp tái hiện lại truyền thống lịch sử, thúc đẩy ý thức tư tưởng tình cảm của nhân dân về quê hương đất nước, về truyền thống hào hùng của dân tộc, chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính của chữ Nôm, chữ Nho qua các loại hình rất phong phú và đa dạng. Đó là những bi ký, sắc phong, chiếu chỉ và hàng loạt những hoành phi, câu đối trên gỗ đá trong chùa chiền. Đó là những câu nói gửi gắm được tâm tình, ý chí khát vọng và nhân cách của cổ nhân từ ngàn đời.

Người ta thường nói, thư họa đồng niên nghĩa là chữ và tranh có cùng một nguồn gốc. Chữ không chỉ xúc tích cô đọng phong phú về nội dung mà còn đa dạng về hình thức, các nét chữ đậm nhạt cứng mềm, hoành tráng hay lặng lẽ khơi gợi niềm vui hay nỗi buồn. Người ta không chỉ coi thư pháp là phương tiện truyền đạt ý nghĩa mà còn là bức tranh thực thụ, mỗi bức tranh chữ quý đẹp có thể tôn vinh hoặc uốn nắn một đời người. Cái tài hoa, tài tử được gói ghém trong cái thần của chữ. Hình ảnh của ông đồ già ngồi bên phố nơi đông người qua lại để bầy bán câu đối đã đi vào tâm trí người dân Việt Nam

Một đặc điểm nổi bật của những câu đối Tết thường là viết bằng chất liệu giấy dó thường và mực tầu. Thông qua nét bút tài hoa không chỉ viết tên con chữ mà còn làm toát lên con chữ, ý chí và tâm huyết của người viết. Nhìn những bức thư pháp với nét bút uyển chuyển bay lượn trên nền giấy điệp chúng ta như đứng trước bức tranh thủy mặc. Họa và lời như quyện vào trong từng bối cảnh làm cho bức thư pháp không chỉ đẹp về sắc mầu mà còn toát lên một vẻ đẹp của câu chữ ý nghĩa sáng ngời, làm tôn vinh nền văn hoá chữ viết của nhân loại.

Giáo sư Vũ Khiêu, Nhà nghiên cứu văn hoá Việt Nam phát biểu: "Chữ viết, câu đối phải có linh hồn chứ không phải là chữ triết cứng. Mỗi một chữ viết tác giả thể hiện tâm hồn trí tuệ, tài năng của mình, bản thân tính cách của mình vào trong chữ viết đó thì nó mới có giá trị. Mỗi chữ người ta thể hiện một khác chữ trầm buồn người ta viết khác mà chữ nói về cảnh đẹp người ta lại viết khác".

Điều đáng trân trọng là trong lòng của Thủ đô Hà Nội văn hiến nét văn hoá tài hoa rất mực thâm thuý ấy được lưu giữ và phát triển. So với các nhà thư pháp lớp trước thì nhà thư pháp Cung Khắc Lược còn khá trẻ nhưng ở ông vẫn có được khí phách của một người yêu chữ, yêu nét đẹp tài hoa. Xúc động trước những vẻ đẹp tinh túy, cái thần, cái quý của nghệ thuật thư pháp đã cuốn hút ông. Không ngại việc lưu truyền và phát huy một loại hình nghệ thuật đã có lúc bị mai một dần, ông quyết tâm bỏ công sức và tiền của ra mở những lớp thư pháp. Học trò đến theo học rất đông, phần nhiều là lớp trẻ, những người tiếp thêm nguồn nhựa sống cho loại hình nghệ thuật đặc sắc này.

Mỗi dịp xuân về, ai ai cũng mong xin được câu đối hoặc chữ của các cụ đồ nho để treo trong nhà, vừa đẹp mắt vừa là niềm vui đồng thời khuyến khích con cháu gắng học làm người. Bên cạnh các câu đối cổ đã được hình tượng hóa bằng nét chữ làm tăng thêm vẻ đẹp uy nghi cổ kính của các công trình di tích lịch sử thì ngày nay môn nghệ thuật độc đáo này còn được thể hiện trên rất nhiều chất liệu bằng gỗ, bằng đồng. Qua bàn tay nghệ nhân con chữ như trở nên sống động hơn, nó không thể mất đi vẻ mềm mại của nét bút lông, nhưng lại có thêm sự cứng cáp, rắn rỏi và sắc thắm của cành đào mùa xuân.

Tiến sỹ Cung Khắc Lược, Viện Nghiên cứu Hán Nôm phát biểu: "Ngoài tia nắng ấm áp của mặt trời mùa xuân, chúng ta còn có màu đỏ, thắm như lòng chúng ta. Và trong những da diết, khi màu đỏ đồng cảm, tạo nên sự ấm áp trong lòng người, do vậy, giấy hồng điều có hai màu đỏ khác nhau, một màu giấy đỏ hồng điều và một màu đỏ cánh sen. Nếu mực Tàu màu huyền như hạt na mà được viết lên giấy đỏ hồng điều hay cánh sen thì tương ánh với những màu hoa đào khiến cho lòng người đẹp như mùa xuân về, rạo rực, dồi dào sinh khí, ước mơ".

Hạnh phúc thường giản dị. Chỉ một nhành cây, một bức tranh, một nét bút tài hoa cũng góp phần làm đẹp cho xã hội, tô điểm cho cuộc sống con người. Sau những tháng ngày với những lo toan vất vả của đời sống thường nhật, sau những phút giây đàm đạo với bạn hữu và người thân, ta cũng cần có những phút giây quý báu, lắng đọng để chiêm ngưỡng một nét văn hóa cổ kính, thâm nghiêm. Đón xuân về, tìm một vẻ đẹp thâm sâu nơi nguồn cội, chúng ta hy vọng đó cũng là cách góp phần giữ gìn nét riêng của văn hóa Việt Nam, gìn giữ cái phong vị thâm trầm mà tinh tuý của ngàn xưa mà ông cha ta truyền lại.

Cập nhật ( 02/02/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online