Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Đọc lại truyện cười Bác Ba Phi (ThS Hồ Xuân Tuyên)
Đọc lại truyện cười Bác Ba Phi (ThS Hồ Xuân Tuyên) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
01/04/2009

ĐỌC LẠI TRUYỆN CƯỜI BÁC BA PHI

* Thạc sĩ Hồ Xuân Tuyên

Là một dân tộc vốn lạc quan yêu đời, nhân dân ta đã sáng tạo ra một pho truyện cười, truyện trạng cười thật phong phú. Tiếng cười trong truyện cười có nhiều giá trị, tiếng cười không chỉ mua vui giải trí, là liều thuốc bổ trong và sau những buổi lao động mệt nhọc, tiếng cười còn là vũ khí đấu tranh nội bộ nhẹ nhàng mà hiệu quả, là vũ khí sắc bén trong  đấu tranh giai cấp. Truyện trạng cười ở Việt Nam khá nhiều, từ Bắc chí Nam vùng nào cũng có, tỉ như: Trạng Quỳnh, Xiển Bột (Thanh Hoá), Ba Giai –Tú Xuất (Hà Nội), Trạng Lợn (Hà Nam Ninh), Thủ Thiệm (Quảng Nam- Đà Nẵng), bác Ba Phi (Bạc Liêu – Cà Mau)…

          Đọc lại truyện trạng cười bác Ba Phi, so sánh với những truyện trạng cười khác, chúng ta thấy mỗi truyện đều có những nét độc đáo riêng. Nếu như truyện cười dân gian Việt Nam có cái thâm thuý của ngôn ngữ truyện, tiếng cười bật lên chủ yếu từ những nghịch lí, khác lẽ thường trong tự nhiên, xã hội hoặc từ những yếu tố tục thì trong các truyện trạng cười, tiếng cười chủ yếu lại được cất lên từ các kiểu chơi xỏ bọn vua chúa, quan lại hợm hĩnh, độc ác, bọn người xấu trong nội bộ nhân dân, cũng có khi là tài chơi chữ, hay thơ của các trạng (Trạng Lợn, Trạng Quỳnh, Ba Giai – Tú Xuất). Riêng truyện bác Ba Phi thì tiếng cười lại được vang lên một cách thoải mái, vui vẻ bằng nghệ thuật nói dóc, phóng đại. Truyện “Câu cá sấu” kể rằng: “Tôi quấn sợi dây đõi trước mũi thuyền. Thế là sấu chạy, kéo luôn cả thuyền. Con sấu kéo thuyền chạy đến 15 km từ Quảng Phú đến Cái Đôi Vàm. Lúc đó mới bắt được nó đấy”. Cá sấu cỡ ấy thì quả là hiếm có thật. Có thể chỉ có ở vùng rừng nước Cà Mau thôi chăng? Truyện “Săn heo” lại kể về cái sự nhiều vô số của những động vật rừng quý hiếm. Chúng cứ “tuôn ra” lần lượt như hàng đồ hộp được đóng trong dây chuyền sản xuất của nhà máy: “Đến con thứ mười một đứng lại. Bác mới chặt tiếp, cả bầy dồn toa, con nọ xô con kia, miếng da lưng đứt nốt. Thế là bác hốt cả bầy heo”. Truyện “Cọp xay lúa” thì lại gợi ta hình dung ra một vùng đất mà những con vật hung dữ trong rừng cũng có nhiều lúc trở nên hiền lành có ích, gần gũi với con người: “Có một con cọp không rõ đứng rình từ bao giờ, thấy bác gái vừa đi khỏi, liền nhảy vô nhà bắt chó. Hai cái chân trước của cọp vồ trúng ngay giằng xay. Cọp gỡ mãi không ra, cứ kéo lui, kéo tới, kéo hoài. Cối gạo vừa đổ một loáng cọp đã xay hết. Bác Ba Phi gái lại mang thúng thóc khác đổ vào cối cho cọp xay. Cọp cứ phải xay hoài. Bác gái bắt nó xay hết 25 giạ lúa mới thả cho nó chạy”. Có thể ai đó không tin, nhưng ở vùng U Minh thuở ấy chuyện cọp hay về bắt gà, chó của người nuôi để ăn thịt là có thật, nếu có dóc thì chỉ dóc ở chi tiết xay lúa mà thôi. Nhưng con vật thua con người ở trí khôn. Bác Ba Phi gái đã may mắn lợi dụng sức hùm làm việc cho mình. Chuyện ấy cũng có thể đáng tin lắm chứ (!). Tương tự kiểu truyện này có truyện “Chiếc tàu rùa”, “Cây tràm và con nai”. Xin trích một vài đoạn: “Thấy chúng tràn xuống quá xá, tôi ngồi gần đầu cây đòn dày, coi con nào lớn thì cho đi, con nào nhỏ thì cứ bạt tay một cái là lọt xuống sông. Một hồi rùa xuống đầy ghe. tôi nhổ sào, rút đòn dày, dông luôn ra chợ. Nhưng khổ nỗi số rùa nhỏ bị rớt xuống nước cứ bấu theo be ghe kết thành bè, một tay chúng vịn vào be ghe, còn ba chân cứ đạp nước, theo trớn ghe đi tới. Chiếc ghe bị rùa đẩy chạy tới ào ào”, “Một bữa khác, trời nắng, bác xuống một cái bầu tắm, giặt áo phơi ngay trên gạc con nai mà không hay. Bác ngủ một giấc, khi dậy thì thấy một ổ ong đóng ở dưới bắp chân. Ăn hết ổ ong mật đến nửa thùng, bác mới lấy áo mặc ra về. Con nai lúc đó mới vùng chạy và áo của bác phơi trên gạc nai cũng vừa khô”...

          Nói dóc, khuyếch đại còn gặp nhiều trong truyện “Chim và chuột U Minh”, “Nếp dẻo”. Chim và chuột U Minh nhiều tới mức mang thúng lúa ra để vãi, chưa ra đến ruộng đã bị lũ chim ăn hết sạch. Che đậy cẩn thận mang tiếp ra, khi vãi, hạt lúa chưa kịp rơi xuống đất thì lũ chuột đang sắp kín mặt đất lúc đấy há miệng đón hết. Nếp thì dẻo tới mức Già Hai Móm lột thử cái bánh chưn dừa “cứ cắn cứng, nheo mắt, gục gặc cái đầu “ngậm nghe”. Con chó táp cái bánh ít văng trên trần nhà, bánh dẻo dính chặt, phải treo toòng teng trên đó.

          Những đặc sản, sự trù phú giàu có của một vùng đất phần nào đã thể hiện trong truyện cười của bác Ba Phi. Đấy cũng có thể là những khát vọng chân chính của những người nông dân miền Tây Nam Bộ sống trong một vùng đất nhiều ưu đãi của thiên nhiên nhưng cũng không ít gian khó.

          Người đọc, người nghe biết đấy là những câu chuyện thật ít, bịa nhiều nhưng họ vẫn mê, vẫn tìm đọc, vẫn muốn nghe bác Ba kể. Có lẽ truyện đứng được còn nhờ ở các chi tiết “nhầm lẫn” của bác Ba. Bác dắt trâu ra cày nhưng vì mới mờ sáng, còn mơ mơ tỉnh tỉnh bác đã dắt nhầm phải heo . Khi thấy “trâu” cày khoẻ hơn ngày thường mới coi lại thì té ra là heo (trong truyện “Heo đi cày”). Hoặc bác nằm trên một tảng đá giữa ruộng để nghỉ ngơi, khi thấy tảng đá chuyển động nhìn ra thì hóa ra bác đã nằm nhầm lên lưng một con rùa v.v.

          Hình tượng trạng trong truyện trạng bác Ba Phi không phải là những cậu học trò với  dáng vóc thư sinh như  Ba Giai – Tú Xuất, không có đôi lúc mang chút nét thâm thúy theo kiểu nhà nho như Trạng Quỳnh, Xiển Bột, cũng không phải là hình ảnh một nông dân nhàn nhã như Thủ Thiệm, trạng cười Ba Phi là một lão nông thực thụ lam lũ ngoài đồng ruộng, nhanh nhẹn trong những cánh rừng tràm, rừng đước bạt ngàn, gần gũi, quen thuộc với nhiều loài vật quý hiếm như cọp, rùa cá sấu, rắn, trăn... vốn hung dữ dễ sợ nhưng với bác Ba thì chúng hiền lành, gần gũi, dễ thương, thậm chí được việc nữa.

          Đọc lại truyện trạng cười bác Ba Phi phần nào chúng ta hiểu thêm về một vùng đất tận cùng của Tổ quốc, hiểu thêm về con người Nam Bộ nói chung, Tây Nam Bộ nói riêng.

-------------------------------------

(*) - Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam , tập 3-Viện văn học –NXB Giáo dục ,1999 . Từ tr. 215 đến  tr.498 và Chuyện vui bác Ba Phi –Văn nghệ Minh Hải ,1979.

Cập nhật ( 01/04/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online