Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Thưởng thức Hát dặm Nghệ Tĩnh (GS Lê Văn Duyệt)
Thưởng thức Hát dặm Nghệ Tĩnh (GS Lê Văn Duyệt) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
16/04/2009

THƯỞNG THỨC HÁT DẶM NGHỆ TĨNH

GS Phan Văn Duyệt

Nhạc điệu trong sáng, chân chất và đẹp như thơ của hát dặm có lẽ nhân dân cả nước đã biết được phần nào qua bài “Trồng cây lại nhớ đến Người” của Đỗ Nhuận sưu tầm. Tính folklore điển hình, đậm đà màu sắc địa phương và tâm hồn thuần Việt đã làm rung động đến tận đáy tâm hồn của con em Nghệ Tĩnh, đặc biệt lớp người lớn tuổi, dù đang sinh sống lưu lạc ở bất kỳ chân trời góc biển nào. Ngay cả Bác Hồ, một đặc trưng của văn hóa và phong cách Việt Nam, dù đã bôn ba khắp nơi, tiếp thu nhiều nền văn minh, thế mà “trước lúc đi xa Bác muốn nghe câu hò ví dặm” của nơi chôn nhau cắt rốn.

Phải chăng hát dặm chính là những trầm tích của tình cảm và nỗi niềm tâm sự của người dân Nghệ Tĩnh qua bao nhiêu thế kỷ đầy thăng trầm thế sự, đặc biệt là của dãi đất ven hữu ngạn sông La, từ Linh cảm ngã ba sông đến quá âcù Thọ Tường của phố huyện Đức Thọ ngày xưa, nơi “gạo trắng, nước trong” với những cô gái đẹp của một vùng tằm tơ nổi tiếng (lụa Hạ) nay đã thất truyền. Cho đến những năm đầu của thập kỷ 50, vùng quê này vẫn giữ được vẻ đẹp truyền thống của nó và là một hậu phương đáng yêu của kháng chiến chống Pháp, nơi mà bao chàng “lính cậu” cồn bạt – ngựa hồng từ lò lục quân Trần Quốc Tuấn đã vương lại bao niềm thương nỗi nhớ, nơi một thời d0ã từng là cái nôi “sướng vui và đau khổ” của những Trọng Bằng, Tân Nhân, Hoàng Thi thơ và nhiều tên tuổi khác, có thể đã góp phần khiến cho nhạc cảm của họ mãi về sau còn thấm đậm chất dân ca.

Nhiều bài hát dặm được trình bày trên đài phát thanh hay truyền hình Việt Nam thường có lời mới hoặc dựa vào lời cũ đã cải biên nhiều. Những bài hát dặm nguyên gốc mà cái hay, cái đẹp mộc mạc của nó làm say đắm lòng người như khi ta được uống một chén trà mộc, nhắp một ngụm rượu tăm, chỉ còn rất ít, có thể đang bị thất truyền.

Người viết bài này trong một dịp về thăm quê cũ, có sưu tầm được một bài hát dặm đò xưa, xin ghi lại đây để bạn đọc cùng thưởng thức cái tình người chung thủy, đậm đà, chan chứa lạc quan và cả cái độc đáo đáng yêu của thổ ngữ một vùng đất nứơc.

Hát dặm đò xưa

Nam hát: Em ơi em! Nác (nước) ngược nặng sào,

Em ngồi cầm lái, em bẻ vào cho lanh (nhanh).

Hai ta lên thác xuống ghềnh,

Khó nghèo nọ (chẳng) kể, ta cũng đành có nhau.

Em ơi em! Đừng có ham giàu,

Cơm no, áo ấm cũng ở con sào đó em.

Nữ hát: Anh ơi anh! Chống nốc (thuyền) cho êm,

Việc chi chi cũng có em đây rồi.

May cho em một tấm mấn (váy) sồi (lụa)

Mồng năm, ngày Tết khỏi kẻ cười người chê.

Anh ơi anh! Đừng có lo chi,

Ngày ni (nay) ta khó, cũng có khi ta giàu.

Nam nữ cùng hát:

Kéo buồm theo gió chạy mau,

Ta đây mình đó, ớ! Đi đâu cũng là.

Một mai áo lụa, mấn là,

Chín tru (trâu) mười đụn cũng ta với mình.

Hay là áo mảnh, quần manh,

Cơm cà áp mói (muối) cũng mình với ta…

Sau này, biết đâu vào một dịp nào đấy, bạn đọc bài này chẳng nảy ra ý định về thăm Hà Tĩnh, chẳng là “đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh”, để nhìn thấy những dòng sông Lam, sông La, núi Hồng Lĩnh, cửa biển Đò Uyên, khoảng không gian đyầ ắp chất liệu thơ để lại thi hào Nguyễn Du dệt nên Truyện Kiều bất hủ, hay để ngỡ ngàng trước vẻ đẹp hoang sơ của những dòng Ngàn Trươi, Ngàn Phố, của dỹa Giăng Màn, của núi Vụ Quang voi81 rừng xanh đại ngàn như còn phảng phát hùng khí của Đình nguyên Tiến sĩ Phan Đình Phùng, lãnh tụ Cần Vương trong  10 năm chống Pháp cuối thế kỷ 19, người mà ngay cả võ quan Pháp thực dân cũng phải đem lòng kính trọng vì nghĩa khí, tài ba, nhân cách và tâm hồn, ngày cả trong khi nói về ông họ luôn dùng cụm từ “Ông Tiến sĩ phản kháng (le Docteur rebelle).

Và bạn, trong những ngày lưu lại Hà Tĩnh, chớ quên nghe những bài hát dặm của mảnh đất này nhưng phải là được hát bởi chính người Hà Tĩnh – dù là ca sĩ chuyên nghiệp hay nghiệp dư – với thổ âm và thổ ngữ chưa lai tạp. Cũng như thưởng thức ca Huế phải ngay trên đất Huế, nghe hát dặm phải là ở đâu đó trên giòng Lam giang hay La giang mới cảm nhận được cái tuyệt vời nhờ sự cộng hưởng của giai điệu, lời ca với không gian và cảnh sắc thiên nhiên làm lưu lại ở du khách cái dư cảm đẹp đẽ khiến “một đi còn hẹn ngày trở lại”./.

 

Cập nhật ( 16/04/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online