Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Văn hóa đọc giữa sự phát triển phương tiện nghe nhìn (Thạc sĩ Hồ Xuân Tuyên)
Văn hóa đọc giữa sự phát triển phương tiện nghe nhìn (Thạc sĩ Hồ Xuân Tuyên) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
17/04/2009

VĂN HÓA ĐỌC TRONG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC PHƯƠNG TIỆN NGHE NHÌN

* Thạc sĩ Hồ Xuân Tuyên

1- Sách báo và sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện nghe nhìn

          Trước đây, khi khoa học kĩ thuật còn kém phát triển, con người chủ yếu tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm nhân loại qua phương tiện truyền thống: truyền miệng và văn tự. Ngày nay, nhờ khoa học kĩ thuật, công nghệ có những bước phát triển mạnh mẽ, con người có thể tiếp nhận các tri thức, cập nhật các thông tin, lưu ruyền các kinh nghiệm sống, lao động sản xuất v.v rất dễ dàng và theo nhiều con đường khác nhau. Con người có thể giao tiếp bằng nhiều kênh như: hình ảnh, âm thanh, văn tự... trên nhiều phương tiện hiện đại đa dụng. Mặc dù vậy, đọc vẫn được con người sử dụng như một phương tiện nhiều ưu việt, chưa thể tuyên bố cáo chung sứ mạng vĩ đại và đầy ý nghĩa nhân văn của nó.

Chúng ta biết rằng, đọc là một hoạt động lĩnh hội và tiếp nhận tri thức, tiếp nhận thông tin qua văn bản viết. Người đọc dùng mắt và có khi cả âm thanh bên trong (trong đọc thầm) và sau đó là dùng trí tưởng tượng của mình để chiếm lĩnh văn bản chữ viết (đối với nhựng văn bản văn học). Nội dung văn bản chữ viết tiềm ẩn phía sau từng con chữ. Trong khi đó, trên kênh nghe – nhìn lại khiến người ta “lười” hơn do tính vượt trội về kĩ thuật truyền dẫn. Con người tiếp nhận nội dung ở dạng hình ảnh, âm thanh gần với cuộc sống hơn. Do đó, trí tưởng tượng ít được huy động. Hay nói một cách ngắn gọn: tư duy trừu tượng được phát huy nhiều hơn ở kĩ năng đọc, còn tư duy cụ thể qua hình ảnh, âm thanh lại được phát huy nhiều hơn ở các phương tiện nghe nhìn.

Cũng cần phân biệt văn học và nghệ thuật khác ở chỗ: trong khi văn học sử dụng phương tiện ngôn từ để thể hiện hiện thực đời sống; hội hoạ thể hiện hình tượng bằng mặt phẳng với các đường nét, màu sắc; còn điêu khắc sử dụng hình khối với không gian ba chiều; âm nhạc lại sử dụng âm thanh, cao độ, trường độ, nhịp điệu... Thế mạnh và khả năng của nghệ thuật ngôn từ các nghệ thuật khác không thể sánh được và không thể thay thế.

Đấy chính là những lí do khiến cho văn hoá đọc không thể biến mất trong thời đại ngày nay.

2- Vì sao gần đây có hiện tượng học sinh, sinh viên khi học văn lại ít chịu đọc tác phẩm?

Tuỳ theo đặc điểm nghề nghiệp, hoạt động sinh hoạt của mỗi người mà con người có mục đích đọc khác nhau. Chẳng hạn, đọc tác phẩm văn học, có người đọc để tuyên truyền cổ động (phát thanh viên), có người đọc để phục vụ nghiên cứu (các nhà khoa học), có người đọc để giảng dạy (giáo viên), thậm chí có người đọc chỉ để giải trí. Đọc tác phẩm đối với sinh viên khoa ngữ văn ở các trường cao đẳng, đại học; học sinh khi học văn ở phổ thông... chủ yếu là đọc để nắm được nội dung tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm. Những điều này chỉ có thể được “vỡ ra” khi họ được trực tiếp với tác phẩm, thông qua câu chữ của tác phẩm, người đọc sẽ thấy được tính cách, hành động, tâm lí nhân vật, tình cảm của tác giả, những chi tiết nghệ thuật quan trọng khác... của tác phẩm.

Có nhiều người băn khoăn về sự sao nhãng việc đọc tác phẩm của học sinh, sinh viên hiện nay trong việc học văn. Có chuyện sinh viên ngữ văn cứ thấy tác phẩm dày cộm là đã ngáp dài ngao ngán. Nếu có phải nắm sơ lược về tác phẩm để nghe thầy cô giảng bài thì người học chỉ đọc phần tóm tắt, hoặc lấy cốt truyện được chuyển thể trong phim để “tán”. Ngày trước, khi chúng tôi còn ngồi trên giảng đường đại học, cũng có chuyện đọc tóm tắt tác phẩm trước, nhưng đó là vì thiếu sách, trước khi chờ đến lượt mình mượn đọc thì tốt nhất phải nắm cốt truyện, đọc qua những dòng giới thiệu tối thiểu về cuốn truyện để có thể nghe giảng viên giảng bài. Sau đó, đọc bù tác phẩm sau. Bây giờ sách thì sẵn có mà lại ngại đọc. Tại sao vậy? Có phải vì bây giờ chúng ta khi tiếp thụ kiến thức, thông tin mới qua các phương tiện thông tin hiện đại khác mà không qua kênh đọc; học sinh, sinh viên đọc tác phẩm trên internet? Tuy nhiên, đâu phải tác phẩm nào cũng đưa lên mạng, hoặc không phải lúc nào cũng có thể ngồi trước màn hình vi tính.

Trong nhà trường, kĩ năng đọc được đặc biệt coi trọng. Thông qua sách (sách tham khảo, sách giáo khoa, sách tác phẩm), học sinh được bồi dưỡng về vốn sống, vốn kiến thức; được trau dồi về ngôn ngữ, về tiếng Việt; được bồi dưỡng về năng lực thẩm mĩ... Vì vậy, việc đọc sách đối với học sinh, sinh viên có tác dụng và ý nghĩa rất lớn.

          Có người cho rằng bây giờ học sinh, sinh viên khi học văn ít chịu đọc tác phẩm, theo chúng tôi có thể quy về ba nguyên nhân chủ yếu sau đây:

          1/ Do sức ép từ tình trạng dạy thêm tràn lan, do chương trình nặng nề, khiến học sinh, sinh viên không thể thờ ơ, quay lưng với việc học thêm và không còn thời gian để đọc sách.

          2/ Do môn văn không hấp dẫn được các em bởi cách dạy áp đặt từ thầy, từ sách hướng dẫn; do môn văn không có chỗ đứng nhiều trong việc chọn nghề, lập nghiệp cho các em trong tương lai.

          3/ Do các phương tiện nghe nhìn đã lấn lướt. Các em tìm hiểu tác phẩm qua phương tiện nghe nhìn, hoặc phương tiện nghe nhìn đã chiếm mất thời gian đọc của các em.

3- Hãy để cho văn hóa đọc một “khoảng trời” riêng

          Phương tiện nghe nhìn hiện đại dù thế nào cũng không thể thay thế phương tiện đọc (sách báo). Việc tiếp nhận tác phẩm qua kênh chữ là cách tốt nhất đi đúng đặc trưng của môn văn học trong nhà trường. Phải dành cho văn hoá đọc một “khoảng trời” riêng, ở đó người đọc tha hồ tưởng tượng theo những cách riêng từ sự chiêm nghiệm, cảm nhận tác phẩm của mình. Ở đấy, trí tưởng tượng bay bổng, cảm xúc thăng hoa và những lóe sáng của tư duy người đọc.

          Rõ ràng, mặc dù trong sự bủa vây của các phương tiện hiện đại giúp cho con người tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm của nhân loại, của cha ông một cách thuận lợi thì sách báo, văn bản chữ viết vẫn là con đường tốt nhất, ưu thế nhất để con người đến với hình tượng nghệ thuật văn học, đến chân trời tưởng tượng vô bờ. Bởi vậy, thật dễ hiểu vì sao gần đây, hiện tượng hàng triệu bản Harry Porter mới xuất bản đã bán hết vèo trong một buổi sáng; Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm, Mãi mãi tuổi hai mươi được các thế hệ đọc giả Việt Nam đón nhận một cách nồng nhi

-----------------------------------------

Địa chỉ: Hồ Xuân Tuyên

Trường Đại học Bạc Liêu

ĐTDĐ: 0908671166

Cập nhật ( 17/04/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online