Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Những đồng tiền xưa bạc cỗ (Phúc Nguyễn)
Những đồng tiền xưa bạc cỗ (Phúc Nguyễn) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
07/06/2009

NHỮNG ĐỒNG TIỀN XƯA BẠC CỔ

* Phúc Nguyễn

Khi mở cửa hoạt động cách đây không lâu, phòng triển lãm tiền tệ của Viện Bảo tàng Anh Quốc đã có được các loại tiền xưa quí hiếm nhờ sự giúp đỡ của Tập đoàn Ngân hàng Thượng Hải và Hồng Kông. Những hưởng ứng nhiệt tình từ phía châu Á này dẫu sao cũng khá thích hợp: di tích từ những đồng tiền cổ cho thấy rằng tiền tệ đã được khai sinh ở châu Á từ cách đây rất lâu.

          Theo tờ liệu của Viện Bảo tàng Anh quốc, đồng tiền chất đồng có dạng tròn với lỗ hình vuông ở chính giữa được coi là mẫu đầu tiên đúc truyền thống căn bản ở vùng Viễn Đông, đã xuất xứ từ Trung Quốc vào thế kỷ thứ tư B.C. rồi từ đó nó trở thành loại tiền thông thạo khắp một vùng địa lý rộng lớn trải dài từ Trung Quốc tới Trung Á, Nhật, Triều Tiên, Việt Nam và Đông Nam Á.

         Khi được khai quật từ những kho tàng cổ, loại tiền này còn giữ được những dấu tích về mối mậu dịch với vùng Nam Á, Trung Đông, Úc và cả châu Phi, sử liệu cổ nhất về tiền tệ. Viễn Đông đã được tìm thấy trong pho cổ thư Guanzi (hoặc sách của bậc Thầy Guan) có niên đại tận hồi năm 645 B.C: “Các vị vua sơ khai đã quan tâm tới vật chất quý hiếm, những quý vật xuất xứ từ vùng xa xôi nhất. Họ xem trân châu và ngọc bích như loại tiền siêu đẳng, vàng là loại tiền trung bình và cuốc xẻng cũng như dao găm là tiền tệ hạ đẳng. Bạn không thể ăn và mặc tiền bạc nhưng nhờ nó mà có thể ấm áp và no bụng. Các vị vua nguyên sơ tích trữ của cải vào kho lẫm, dùng nó để cai quản dân chúng, bằng cách này họ đem lại hòa bình cho thế giới”.

          Một số món đồ  như vỏ ốc xà cừ, đã được coi như biểu tượng giàu có ở Trung Quốc thế kỷ 13 B.C. Các chữ tiếng Hoa đã từng được khắc lên đồ vật thời kỳ này nhằm đối chiếu với vỏ ốc xa cừ như của cải được lưu hành với giá trị cao. Bảy thế kỷ sau, những vật thể đầu tiên được gọi là đồng tiền và dùng làm phương tiện mua bán trên thị trường mới chính thức xuất hiện. Đó là loại tiền bằng đồng được các vua nhà Chu (Zhou) – khoảng cuối thế kỷ thứ bảy và đầu thế kỷ thứ sáu. B.C – cho đúc theo hình tượng con dao, cuốc và xẻng phu nhỏ. Trên tiền có chữ được khắc để biểu thị tên tôn tộc, địa danh hoặc trọng lượng. Loại tiền này đã lưu hành ở Trung Quốc suốt 300 năm. Vào thời Tam Quốc trước thế kỷ thứ ba B.C, có địa phương đã phát hành loại tiền riêng biệt cũng bằng đồng nhưng có hình dạng vỏ ốc xa cừ. Tần Thủy Hoàng đã bắt đầu phát hành loại tiền chuẩn mực vào thế kỷ thứ ba B.C. khắp đế quốc nhà Tần, sau khi ông thống nhất Trung Quốc. Đây là loại đồng tiền xu hình vuông tròn với một lỗ hình vuông chính giữa, và có hai chữ Bán lượng (nữa lượng: 20g) được khắc nổi lên nó. 100 năm sau, hình dạng loại tiền này vẫn không thay đổi, trừ bốn chữ được khắc thêm lên chung quanh lỗ vuông của nó: Khải nguyên (sự khởi đầu mới), thông bảo (bảo vật lưu thông – lưu hành). Thời bấy giờ quy chế tiền tệ cũng như văn hóa Trung Quốc đã có ảnh hưởng khắp miền Viễn Đông và cả toàn cầu. Những đồng tiền xu kiểu Trung Quốc đã được phát hành lần đầu tiên tại Nhật vào năm 708, tại Việt Nam vào năm 970 và Triều Tiên năm 996. Riêng tại Việt Nam, chính phủ pháp đã phát hành loại đồng tiền xu tương tự từ năm 1926 – 1945, cho khắc lên nó bốn chữ: Bảo đại thông bảo (bảo vật lưu hành bảo vệ sự vĩ đại). Nói tóm lại, loại đồng tiền xu tròn xu có lỗ vuông từng được mệnh danh là tiền Viễn Đông, lưu hành dai dẳng suốt hai ngàn năm. Còn những đồng tiền xu cổ xưa nhất của phương Tây, được tìm thấy ở Trung Quốc – phần lớn từ các ngôi mộ cổ, có niên đại vào khoảng thế kỷ 14: đồng triền so - lidi của đế quốc Byzantine ở phía Đông đế quốc Roma – sau khi Roma bị suy tàn, Byzantine vẫn tiếp tục hưng thịnh tới năm 1453), và đồng tiền bằng bạc của vùng Sasania.

          Vào thời xưa, người Trung Quốc từng biết rằng tiền Tây phương được làm bằng quí kim và được tô điểm bằng hình ảnh, nhưng họ vẫn coi chất liệu đồng như một loại quý kim, thường dùng đồng chế tạo vật dụng cao cấp thờ cúng tổ tiên. Đồng đã được chọn làm chất liệu đồng tiền xu có lẽ do mối tương quan văn hóa giữa uy thế xã hội với tôn giáo của những đồ thờ cúng ấy. Về mức độ sản xuất đồng tiền xu vào thời cổ xưa ở Trung Quốc, giới khảo cổ học đã khám phá được đôi điều: chẳng hạn chỉ tại một địa điểm trên vùng biên giới phía Tây Bắc Trung Quốc, họ đã khai quật được 45kg đồng tiền xu. Điều này cho thấy đồng tiền  ở Trung Quốc đã từng được sản xuất hàng loạt với số lượng lớn để đáp ứng nhu cầu. Dù được chính quyền quản lý, những đồng tiền xưa nhất ở Trung Quốc đã ra lò từ các cơ sở tư nhân và địa phương – được khuyến khích đúc tiền suốt thời gian dài kể từ đó. Dân mua bán thì tin tưởng vào đồng tiền bằng cách căn cứ vào trọng lượng của nó. Họ không quan tâm mấy tới cơ sở đúc tiền. Đã từng có một số cơ sở đúc tiền bất hợp pháp. Nhất là vào thời kỳ từ năm 1850 – 1861 khi loại tiền có mệnh giá 1.000 đồng được phát hành, bọn làm tiền giả từng đúc tiền không đủ trọng lượng. Ngoài thủ đoạn ăn bớt vật liệu đồng, chúng còn dùng chì hoặc sắt thay thế đồng để đúc tiền tệ và thực phẩm trong bộ tàng thư Hanshu (Lịch sử Nhà Hán) có ghi: “Luật yêu cầu rằng những người được mướn công khai để làm như vậy thì dùng đồng tiền để đúc tiền. Những kẻ dám làm tiền giả bằng chì hoặc sắt để thu lợi bất chính thì phải bị hình phạt thích (xăm) vào mặt”. Bên cạnh đó , tiền do tư nhân và địa phương đúc còn làm trở ngại công cuộc tiêu chuẩn hóa với hệ thống tiền tệ. Chẳng hạn, đông tiền Nguyên phong thông bảo vào đời nhà Tống từng bị biến dạng theo hàng trăm mẫu mã. Ở một số địa phương giàu có và trù phú như tỉnh Tứ Xuyên, giới hữu trách đã có một bản vị riêng khác biệt với tiền tệ của địa phương lân cận nghèo hơn, để kiểm soát dòng lưu hành của tiền tệ bản địa. Tình trạng biến thái khó kiểm soát này từng kéo dài, ngay cả chính quyền hoàng gia đời nhà Khang (1644 – 1911)  còn trưng dụng các phương tiện chuyển ngân của hệ thống tài chính Thiên Khuê – bao gồm các ngân hàng tư nhân được chính quyền bảo hộ. Suốt thời gian dài,  các ngân hàng từng làm trung gian chủ yếu trong nền mậu dịch liên tỉnh, giúp xác định bản vị tiền tệ của từng địa phương là tiền bằng đồng, sắt hay hợp kim. Có lẽ để thích ứng với các phương thức kế toán mới mẻ, một số loại hình tiền tệ mới đã được sáng tạo làm bằng giấy, vải, gỗ, plastic, gốm sứ…

          Nhu cầu mậu dịch càng cao tiền càng cần phải được sản xuất hàng loạt số lượng lớn. Hàng nghìn đồng tiền đã được đúc cùng lúc bằng loại khuôn đa tầng. Khi vừa ra lò, tiền đồng được gọt giũa trơn tru ở các góc cạnh, rồi xỏ qua khe vuông bằng kim loại để được giữ ngay ngắn và sắp xếp tính toán nhanh hơn. Khi được tung ra lưu hành, chúng được cột lại với nhau bằng dây chỉ cũng xuyên qua lỗ vuông chính giữa đồng tiền để làm thành xâu tiền – 100 quan hoặc 1000 quan. Ngoài công dụng thực tế, lỗ vuông giữa đồng tiền còn biểu trưng quả địa cầu theo niềm tin của người Hoa thời xưa: quả đất hình vuông và trời có hình vòm trong. Triết lý Trung Hoa còn quy chiếu với thuyết âm dương: đồng tiền có một mặt âm và một mặt dương, đồng thời là hiện thân của ngũ hành (5 phương hướng: Bắc, Nam, Đông, Tây và Trung ương). Bên cạnh đó, các chữ in nổi trên đồng tiền cũng có ý nghĩa quan trọng như biểu thị thời kỳ cùng thời đại phát hành, mệnh giá và thỉnh thoảng cả phạm vi lưu hành. Chữ được viết theo kiểu cách mẫu tự in Hoa ngữ truyền thống, Các nghệ nhân thảo ra các mẫu chữ này thường được lưu danh trong sử liệu Trung Hoa, như Âu Dương Hạo và Tô Thi vào thời nhà Tống năm 960 – 11270. Viết chữ đẹp là một loại hình nghệ thuật cao ở vùng Viễn Đông. Khi đồng tiền Khải Nguyên được lưu hành trên diện rộng, các nét chữ Hoa ngữ trên nó cũng trở nên quen mắt và thông dụng các vùng. Thỉnh thoảng, một số chi tiết được in thêm lên đông tiền trong dịp phát hành mới, như tên cơ sở phát hành hoặc dấu hiệu tinh tế nhận dạng bản quyền Theo truyền thuyết Trung Quốc, Ký hiệu đầu tiên được in thêm trong số ấy là vết móng tay cào của Dương Quý Phi, một ái phi nổi tiếng đa tình trong bí sử thâm cung Trung Hoa.

          Trong sử liệu hoàng gia Trung Quốc, đồng tiền đã được sử dụng làm tiền tệ, khi giá cả lên xuống trên thị trường được tính toán và đề cập đặc biệt vào các thời điểm mùa màng bội thu hoặc thất bát do hạn hán, lũ lụt, chiến tranh…Điều này cho thấy tiền xu đúc bằng đồng đã trở thành loại tiền tệ quan trọng vào thời xưa ở Trung Quốc, dù bên cạnh nó còn có các loại tiền khác như đầu súc vật, tơ lụa, vải vóc, hàng dệt, lúa gạo. Đặc biệt có vải và ngũ cốc đã từng là tiền tệ chủ yếu ở Triều Tiên, Nhật và cả Trung Quốc. Bạc bắt đầu được dùng để trả thuế và tăng dần vai trò trong hệ thống tiền tệ Trung Quốc từ thời nhà Khang. Bạc nén cùng một số quý kim khác đã được đã được lưu hành như tiền tệ từ triều đại nhà Thanh tới thế kỷ 20, nhất là vào thế kỷ 18 và 19 chúng được dùng để thanh toán trong doanh vụ chuyển nhượng lớn./.

Cập nhật ( 07/06/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online