Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Nhà báo- Nhà văn (GS Hoàng Nhân)
Nhà báo- Nhà văn (GS Hoàng Nhân) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
07/06/2009

NHÀ BÁO – NHÀ VĂN

* Giáo sư Hoàng Nhân

Ở nước ta từ khi báo chí ra đời cuối thế kỷ 19 và văn chương dần dần được hiện đại hóa về nội dung và hình thức ở thế kỷ 20, đã xuất hiện nhiều tài năng báo chí và văn chương, nhiều nhà báo đồng thời là nhà văn danh tiếng. Có thể kể ra đây những tên tuổi làm rạng rỡ lịch sử báo chí Việt Nam đã tiến thật nhanh trong vòng một thế kỷ.

Cuối thế kỷ 19 có Trương Vĩnh Ký, chủ bút của Gia Định báo từ năm 1869 đồng thời là “người thứ 17 trong hàng 18 nhà văn giỏi nhất thế giới” đương thời, khi ông biết đến 27 thứ tiếng. Đầu thế kỷ 20 có Nguyễn Văn Vĩnh, chủ bút Đông cổ tùng báo đồng thời là dịch giả văn học Pháp; Nguyễn Ái Quốc, nhà báo cách mạng thiên tài, chủ bút các báo Le Paria (1922), Việt Nam hồn (1923),Thanh niên (1925) đồng thời là nhà văn viết truyện và ký. Từ năm 1932 đến năm 1945, với nhiều tờ báo và tạp chí như Phong hóa, Ngày nay, Tri Tân, Le Peuple (Nhân Dân), Le travail (lao động), Cờ giải phóng… đã ra đời một loạt những nhà báo đồng thời là nhà văn tài năng như Hải Triều, Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài… Và từ cách mạng Tháng tám đến nay là cả một đội ngũ hùng hậu nhiều nhà báo vừa là nhà văn được dư luận đánh giá cao như Nam Cao, Thôi Hữu, Thanh Tịnh, Nguyễn Khải, Thâm Tâm, Nguyễn Đình Thi, Thép Mới…

Nhìn ra thế giới lại càng thấy rõ quan hệ gắn bó giữa nhà báo và nhà văn trở thành hiện tượng phổ biến. Ernest Hemingway, phóng viên báo Ngôi sao, phóng viên chiến tranh ở châu Âu, là nhà văn Mỹ viết tiểu thuyết và truyện ngắn được giải văn chương Nobel; Albert Camus, chủ bút báo Chiến đấu (Combat) đã xuất bản toàn tập những bài báo thời sự I (Actu – alités I), Thời sự II (Actualités II) đồng thời là nhà văn Pháp  được giải văn chương Nobel; Jean Paul Sả - tre, churbuts tạp chí thời hiện đại (Temps Modernes) là nhà văn Pháp được giải Nonel văn chương; Louis Aragon (Pháp) và Ilya Erenbourg (Nga) là những nhà báo, nhà văn cách mạng lẫy lừng…

Tôi nghĩ rằng quan hệ giữa nhà báo và nhà văn là một quan hệ mật thiết vì có những tương đồng rất cơ bản. Trước tiên ở một quan điểm nào đó, một góc nhìn nào đó họ hướng đến những giá trị nhân văn – trí tuệ - dân tộc hay nói một cách khác là giá trị con người – khoa học truyền thống. Từ sự xác định cái nhìn và nhận thức đó mà họ có cảm hứng và niềm say mê, sự dũng cảm khi xông xáo vào thực tế để tiếp nhận từ cội nguồn những gì sống động, cụ thể nhất của đời sống con người, những thông tin tươi nhất của thực tại  làm nền cho sự truyền đạt thông tin và nhận định nhanh chóng nhất đến bạn đọc, làm nền cho hư cấu sáng tạo của nhà văn tạo dựng những hình tượng rung động lòng người.

Điểm tương đồng thứ hai là nhà văn, nhà báo hiện đại phần lớn điều được đào tạo có hệ thống ở bậc đại học về chuyên ngành báo chí hay văn chương. Và khi hành nghề, họ thật sự có khát vọng và nhu cầu không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết và nhiều lĩnh vực hoạt động xã hội bằng con đường tu nghiệp hay tự học, với ý chí và niềm tin đạt đến sự uyên bác trong một lĩnh vực nào đó của một quá trình.

Điểm tương đồng thứ ba là trình độ sử dụng ngôn ngữ dân tộc thành thạo, nhất là ngôn ngữ viết để có thể diễn đạt những sắc thái phong phú, tế nhị, đa thanh, phức điệu của đời sống hiện đại. Vốn có, vốn thành ngữ, vốn ngữ pháp của họ ngày càng được tích lũy từ sách vở hiện đại và từ sự tiếp xúc với đời sống nhân dân, lăn lộn với thực tế thời chiến hay thời bình, từ việc sử dụng vốn ngoại ngữ tối thiểu để cập nhật thông tin trực tiếp của thế giới.

Bên cạnh sự tương đồng, có thể nhận ra những nét khác biệt tương đối giữa nhà báo và nhà văn. Với vốn phong phú, nhà văn sẽ sử dụng sức tưởng tượng và sự rung động tối đa để hư cấu các hình tượng văn chương và sự rung động tối đa để hư cấu các hình tượng văn chương. Nhà báo sẽ vận dụng tối đa tư duy lý tính để cập nhật thời sự, nắm bắt thông tin, phân biệt cái thật cái giả, sáng suốt nhận định và bình luận các sự kiện. Mặc khác, văn phong nhà văn sẽ biến hóa vô cùng tùy theo cảm hứng và sự sáng tạo xuất thần về nội dung; văn phong nhà báo vẫn biến hóa và sáng tạo nhưng cần dựa vào một số chuẩn mực: Trong sáng, chính xác, súc tích, có sức truyền đạt chính xác, súc tích, có sức truyền đạt nhanh và tác động kịp thời đến tình cảm và trí tuệ đại chúng.

Do những nét đại đồng và tiểu dị trên của nhà văn – nhà báo, mà thời gian làm báo có thể là thời gian chuẩn bị  cho nhà báo có thể trở thành nhà văn, hoặc có thể song song làm hai chức năng khi biết tận dụng các ngôn ngữ tư liệu và khai thác các nguồn cảm hứng cho việc này hay việc kia. Và cũng từ đây mà nhà báo có thể nhận ra  tài năng văn chương của mình, và khả năng đi xa hơn trong nghề làm báo, làm văn. Nhiều nhà báo khi trở thành nhà văn nổi tiếng đã nhìn lại vị trí và đặc điểm của nghề làm báo thật sâu sắc.

Nhà báo –nhà văn Mỹ E.  Heminhway khẳng định: “Muốn viết chân thực về chiến tranh, phải trải qua nhiều nguy hiểm, vì có trải qua nhiều nguy hiểm mới có thể tìm ra được sự thật về chiến tranh… Một quy tắc khi viết báo là phải dùng những câu ngắn. Câu đầu tiên phải ngắn… là câu khẳng định, chẳng bao giờ là câu phủ định (…) Điều đầu tiên của một nhà báo không phải là sự phán xét mà là sự hiểu biết thực tế” (Trích Ba nhà văn hiện đại NXB Trẻ 1989).

Nhà báo – nhà văn Pháp  Albert Camus viết: “Khi đã được các đồng nghiệp xem như là một người đáng tin cậy, nhà báo phải tỏ ra nhanh nhẹn, nhưng phải chính xác và chặt chẽ, bởi vì mọi sai sót về phía họ sẽ được phổ biến qua hàng triệu bản in. Tất cả những nhà báo mà chúng ta đã gặp đều biết điều đó, hãng thông tấn là một trường học tuyệt vời. Nó học cách nhìn thông tin xác minh thông tin. Nếu anh muốn được thông tin hoặc thành nhà báo, anh cần có sự chọn lựa nền tảng của mỗi tờ báo có những đặc điểm riêng và nhà báo phải chọn lựa thông tin thích hợp với nó. Nhà báo cần lục tìm đề tài, thử sức đi xa hơn tờ báo hằng ngày trong sự phân tích và cách viết. Những người mới bắt đầu làm báo cần đạt được điều đó để cho những thành công của tin tức (news) phù hợp với một sự tiến hóa của xã hội chúng ta. Người đọc đã có nhiều thông tin, họ muốn hiểu ý nghĩa các sự kiện và vì vậy họ có yêu cầu cao” (trích những nhà báo, Tạp chí Tương lai (Avenir), Paris, 9 – 1992).

Theo dõi hoạt động báo chí và văn nghệ ở thành phố Hồ Chí Minh, tôi thấy có nhiều nhà báo đồng thời là nhà văn, nhà thơ làm việc đạt hiệu quả cao. Điều đó thể hiện văn chương và báo chí nước ta đang trên đà bắt kịp nhịp sống hiện đại, đã tiến xa sau cách mạng Tháng Tám, so với đầu thế kỷ. Đường lối đổi mới trong tất cả các lĩnh vực của nhà nước ta, những thành tựu của khoa học kỷ thuật hiện đại tạo điều kiện thuận lợi cho mối quan hệ gắn bó nhà báo - nhà văn. Trong các năm học gần đây có hiện tượng thí sinh đăng ký thi vào khoa Báo chí đông gấp nhiều lần so với nhiều khoa khác là điều đáng mừng cho tương lai ngành báo chí của nước ta. Với nhận thức tầm quan trọng về mối quan hệ gắn bó nhà báo – nhà văn, tôi thấy cần có một chương trình đào tạo toàn diện ngữ văn – báo chí – ngoại ngữ, cần có sự hợp tác đắc lực giữa khoa Văn,  khoa báo chí và các tòa soạn báo và tạp chí để nâng cao chất lượng đào tạo và thực hành, phục vụ nền văn minh trong thế kỷ 21.

Cập nhật ( 07/06/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online