Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Thú Chơi chữ ngày xưa (Đặng Bạch Tường Vi)
Thú Chơi chữ ngày xưa (Đặng Bạch Tường Vi) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
09/07/2009

THÚ CHƠI CHỮ NGÀY XƯA

* Đặng Bạch Tường Vi

Người ưa chữ thảo, chữ lệ. Xin được chữ của các cụ danh nho thì thật quí hóa vô cùng. Đối với người có của, câu đối được viết trên gấm, trên vóc, khắc trên gỗ rồi sơn son, thiếp vàng, khảm xà cứ… Đối với người ít tiền, câu đối viết trên giấy hồng điều, hồng hoàng hay chỉ chu, hay là khắc vaò gỗ, vào mảnh bương bổ dọc… Câu đối có giá trị nghệ thuật rất lớn. Đặc biệt là nghệ thuật chơi chữ.

“Vợ cả, vợ hai, hai vợ cùng là vợ cả;

Quan thừa, quan hiếu, hiếu quan sao gọi quan thừa”

(Thiếu: chức thiếu bảo- tức quan to, thừa: thừa phái)

Hoặc: “bốn cục ngời một cỗ, cụ đủ điều, cụ chẳng sợ ai Một đạo chẳng hay đường, đạo là trộm, đạo đừng nói láo”

(Cụ: cụ già; đủ: sợ

Đạo: đường; trộm: nói)

Câu đối hay một phần là do ý nghĩa, một phần là do âm hưởng và tiếng dùng

Âm hưởng của các tiếng phải giòn, đọc lên nghe cho sướng tay. Muốn vậy, nhịp điệu câu đối, các âm bằng chất cũng phải đối với nhau cân xứng.

Câu đối không cần vần:

“Thầy bá bưởi, đi xuống cầu chanh, đồ lê chi, mà bưng bồng kín mít;

Cô tư hồng, ở làng cầu cậy, nhân duyên gì, mà quấn quít cho cam.”

Nhưng để câu thơ có nhiều nhạc, đọc im tay, nhiều câu vẫn có vần luân:

“Con giai văn cóc, lên dóc bắn cò, đứng lăm le, cười khanh khách

Con gái bác tràng, bán hàng thịt ếch, ngồi chầu chẩu, nói ương ương.

Câu đối hay ở chỗ chữ Nôm lẫn chữ Hán. Chữ Hán hoặc lẫn vào tiếng nôm như tiếng nôm, hoặc được giải nghĩa một cách tự nhiên, tài tình ngay trên về nôm:

“Thủ thỉ chén đầu lợn

Hung hổ vỗ bụng hùm “

(Thủ: đầu; thỉ: lợn; hung: bụng; hổ: hùm)

Câu đối hay ở chỗ dùng điệp ngữ, cùng một tiếng, nhưng lúc là tính từ, lúc là động từ, lúc nghĩa thế này, lúc nghĩa thế khác. Ví dụ như câu đối đề đến Hùng Vương:

(Còn nước, còn non, còn non, còn nước, nước non, non nước, nước non nhà

Có tổ , có tông, có tông, có tổ, tông tổ, tổ tông, tông tổ cũ.”

Hoặc có câu đọc lên nghe toàn trên tác phẩm:

“Dưới bóng tre xanh” Tú Mỡ buông câu “Giòng nước ngược”

“Dọc đường gió bụi” Khái Hưng đứng bán “Gánh hàng hoa”

Hay là câu đối viếng Tản Đà:

“Nặng” khối tình con”, tài tử giai nhân trời khóe cợt,

Còn “Thề non nước”, văn chương sự nghiệp đất chôn vùi”.

Câu đối hay ở chỗ chỉ dùng toàn những tiếng cùng một giống, một loài. Như những câu Đoàn Thị Điểm ra cho Trạng Quỳnh, Quỳnh chịu không đối được:

-“Lên phố Mía, gặp cô hàng mực, cầm tay kẹo lại hỏi thăm đường.”

-“Bà đồ Nứa, đi võng đòn che, đến khóm trúc thở dài hí hớp”.

-“Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, giò đến hàng nem, chả muốn ăn.”

Có câu lại dùng toàn những tiếng chuyên môm của nghề nghiwp65 để nói cái ý về người làm nghề đó. Như câu chị thợ nhuộm khóc chồng:

“Thiếp kể từ khi lá thấm xoe duyên, khi vận tía, lúc con đen, điều dạy điều khôn nhờ bố đó.

Chàng ở dưới suối vàng có biết, vợ má hồng, con răng trắng, tím gang, tím ruột với trời xanh”

Ý câu đối càng thêm thâm thúy trong những trường hợp đầu trí, thử tài, đã kích. Nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa xa, nghĩa gần, tình ý đều kín, hở, ẩn hiện một cách tài tình chỉ trong hai hàng chữ. Khen nhau, chửi nhau chỉ ở mấy chữ. Dốt hay giỏi cũng chỉ ở mấy chữ. Quả tiếng cười câu đối là tiếng cười trên chữ nghĩa. Tiếng cười tế nhị, sâu cay, lắm khi thật tàn nhẫn để châm biếm, mỉa mai, đánh vào những thói hư tật xấu ở đời, bọn tay chân cho giặc hoặc để trêu chọc các sư vãi hay khinh rẽ bọn học trò.

Trạng Quỳnh đem: “Miệng nhà quan có gang có thép”

đối với “Đồ nhà khó vừa nhọ, vừa thâm.”

Hoặc Hồ Xuân Hương ví:

“Võng đào ông lớn đi trên ấy

Váy rách bà con vỗ dưới này”

Nguyễn Khuyến chơi anh chàng quét chợ chạy tiền được chức chánh tổng:

“Nhất cận thị, nhị cận giang, thử địa tế tường phong tụy óc,

Sống ở làng, sang ở nước, nhờ trời ông được vểnh râu tôm. “Hay Nguyễn Hòe lên chùa chcọ sư cụ, ra câu đối, sự cụ chịu không đối được:

“Cô sư lên đàn mong son, tiểu ra cả đấy, vảy ra cả đấy.”

Quả thật câu đối là trí tuệ của quần chúng, thể hiện óc thông minh, sáng suốt và sự sáng tạo thần kì của tác giả. Lối chơi câu đối phổ cập trong dân gian và trở thành một phong tục đẹp của dân tộc./. 

Cập nhật ( 09/07/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online