Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Tuệ Tĩnh Đường arrow Trầm hương ở vùng Bảy Núi (Hoài Phương)
Trầm hương ở vùng Bảy Núi (Hoài Phương) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
02/09/2009

TRẦM HƯƠNG VÀ ƯỚC MƠ LÀM GIÀU CỦA CON VÙNG BẢY NÚI

* Hoài Phương

          Ngồi dưới gốc cây trầm già trên núi Cấm, ông Ba Tiêu, một thầy thuốc núi vào làng “lão lâm” sau một hồi trầm ngâm suy nghĩ quay sang tôi chậm rãi kể: Vào thời xa xưa, cái thời mà vùng núi Cấm, núi Tượng, núi Nước, núi Dài… trên vùng núi “Thất Sơn huyền bí” còn hoang vu mù mịt, nhiều người lên núi khai phá trồng trọt và hái thuốc đã phát hiện từ trong thân cây rừng một thứ hương liệu quý hiếm, đốt lên có mùi thơm ngào ngạt, giống như hương trầm trong chuyện cổ tích. Nhiều người còn thi vị hóa, cho rằng mùi hương đó có khả năng xua đuổi tà ma và trừ được sơn lam chướng khí. Do vậy, nhiều đạo sĩ và dân trong vùng thường dùng trầm để đốt sông nơi các đình chùa vào những ngày hội, ngày vía với lòng thành kính tôn nghiêm. Lâu dần, trầm được coi là một nguồn hương liệu quý hiếm, một vật phẩm linh thiêng trong tâm tưởng mọi người…”

Từ đó đến nay, trầm hương Bảy Núi luôn gắn bó với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người dân, nhất là những tín đồ theo đạo Hiếu Nghĩa. Tiếc thay, trong những năm gần đây, do nhu cầu bức thiết của cuộc sống mà nhiều người dã lần hồi bán đi những cây quý hiếm trên 50 tuổi khiến cho những gốc trầm già dần dần mai một.

          Trầm hương và những huyền thoại Ông Nguyễn Văn Y, 90 tuổi, hiện sống tại Vồ Đầu (núi Cấm) một trong những người đầu tiên lên núi hái thuốc, dọn rừng, phát rẫy từ năm 14 tuổi, cho biết: “Từ xa xưa nơi đây có rất nhiều danh mộc, và thảo dược quý hiếm, nhưng trải qua bao lần chiến tranh bom đoạn, nhất là sự tàn phá của con người nên giờ đây chỉ còn lại một số ít gỗ quý và vài mươi cây dó trầm”. Cách nay không lâu, ông đã dẫn tôi ra vườn chỉ cho xem 12 cây trầm đã được các chuyên gia của dự án “Tạo nguồn cung cấp trầm” đặt ống kích thích tạo trầm, mỗi cây đều mang một mã số riêng. Đối với ông, những cây trầm đó là một tài sản vô giá, một niềm tự hào lớn nhờ công lao gìn giữ và bảo tồn những giá trị thiêng liêng của núi rừng.

          Một lần khác tôi lại leo lên Vồ Cờ trên đỉnh Ngọa Long Sơn (núi Dài) cao 554 mét để tham quan vườn tràm nổi tiếng của anh em nhà họ Lê. Tại đây, anh Lê Hoàng Vĩnh và một số anh em giữ trầm đã nhiệt tình đưa tôi đi tham quan một vòng khu rừng rộng trên 4 hecta với hơn 2.000 cây dó trầm từ 3 đến 7 năm tuổi. Mọi người vừa đàm luận về cây trầm và những huyền thoại về trầm hương khiến tôi mơ màng nghĩ đế một vùng biên địa mà học giả Nguyễn Văn Hầu đã từng gọi là “Thất Sơn mầu nhiệm”.

          Có người kể: Từ bao đời nay, trầm hương được coi như một báu vật và trong dân gian cũng có nhiều huyền thoại về trầm hương. Trầm xưa kia là loại phẩm vật dùng để cống nộp và là tăng phẩm của các vua chúa. Chính vì vậy mà dân săn trầm tha hồ thêu dệt những chuyện linh thiêng, chẳng hạn như hương trầm tối kỵ âm tính nên đàn bà con gái tuyệt đối không được gần gũi. Tại xứ sở “Trầm Hương” những người săn trầm phải ngậm ngải để phòng và điều trị các thứ bệnh rét rừng, chướng khí và rắn độc. Đó là một loại thuốc chế biến từ các loại ngải rừng, linh nghiệm do người xưa nghiên cứu rất thận trọng. Giới săn trầm còn có đặt ra nhiều tục lệ kiêng cữ nghiêm ngặt, như trước khi vào rừng phải chọn ngày lành tháng tốt để cúng Sơn thần làm lễ “nhập rừng” và cúng Bà Cậu cầu xin cho chuyến đi được bình an vô sự. Trên đường đi, mọi người thành kính, nói năng cẩn trọng, tuyệt đối không được dùng những lời lẽ thô tục, bất kính, nếu không sẽ bị người khuất mặt quở phạt. trong quan hệ ứng xử, mọi người phải dùng những tiếng trong nghề thay vì nói đích danh, cụ thể như gặp cây trầm gọi là “ăn trầm” hoặc “dính trầm”. Thế nhưng cuộc đời của những người săn trầm luôn gặp nhiều rủi ro và bất trắc như muỗi mòng, thú dữ, bệnh tật, đói rét cho nên mới có câu Khi đi trai tráng khi về bủng beo.

          Đánh thức một vùng đất núi.

          Từ giá trị và tiềm năng to lớn cây dó trầm nên các nhà khoa học và ngành khuyến nông đã có định hướng phát triển cho loài cây nầy trên cả nước, trong đó An Giang là một trong những địa phương được quan tâm và có chính sách hỗ trợ khá tốt.

          Trong những năm gần đây, tôi có dịp tham quan nhiều khu di tích lịch sử và các khu bảo tồn thiên nhiên ở An Giang. Điều làm tôi vô cùng ngạc nhiên là sức sống kỳ diệu của một vùng biên địa đang khởi sắc đi lên. Hấp dẫn nhứt là những cánh rừng khoanh nuôi, rừng phòng hộ và các mô hìh vườn trầm trồng xen kẽ với cây rừng theo mô hình nông – lâm kết hợp: không chỉ bảo vệ rừng, góp phần phát triển “ngành công nghiệp không khói” ở An Giang mà còn phủ xanh hàng vạn hecta trên các vùng đồi trọc và những cánh đồng hoang hóa, tạo nên một không gian xanh quyến rũ trên vùng Bảy Núi. Một lần về thăm An Giang, đồng chí Đồng Sĩ Nguyên – đặc phái viên Chính phủ về lâm nghiệp – đã phát biểu: “Từ hoang hóa, trọc trụi, các đồng chí ở đây đã trồng rừng được như thế này là quý lắm , hiệu quả lắm…”.

          Hơn mười năm qua, đặc biệt là từ khi có dự án trồng mới năm triệu ha rừng của Thủ tướng Chính phủ, bà con Bảy Núi – An Giang đã học hỏi kinh nghiệm trồng xen cây trầm (còn gọi là cây tóc, dó trầm, cây dó hoặc dó bầu) trên những khu rừng phòng hộ nhằm đa dạng hóa mô hình vườn đồi, vườn rừng và ngày càng phát triển cây trầm tóc với quy mô lớn hơn. Ông Phan Văn Nghiệp, hạt trưởng Hạt kiểm lâm huyện Tri Tôn cho biết nhờ nắm bắt được những thông tin từ sách vở, báo đài, nhất là các công ty đến tư vấn và hợp đồng cấy tạo trầm và ăn chia với dân, giúp cho bà con nông dân Bảy Núi  hiểu rõ giá trị của cây dó trầm nên họ đã tự lực gieo ươm cây giống và trồng theo hướng dẫn kỹ thuật của các bộ phận chuyên môn. Hiện nay, tại Hạt kiểm lâm Tịnh Biên và Tri Tôn đều có vườn ươm cây giống. Ngoài ra còn có một số cơ sở tư nhân cũng chuyên cung cấp cây con, tạo nên một luồng sinh khí phấn khởi đối với những hộ trồng rừng đang ước mơ làm giàu từ cây tóc.

          Qua khảo sát địa bàn vùng Bảy Núi - An Giang, các chuyên gia thuộc tổ chức “Dự án rừng mưa nhiệt đới” cho biết vùng Bảy Núi đã có cây dó bản địa và được phân bố đều trên các dãy núi nhưng do nạn phá rừng làm rẫy nên ngày càng khan hiếm, GS.TS Lê Công Kiệt, qua khảo sát thực tế cho biết cây dó trầm ở vùng Bảy Núi có tên khoa học là Aquilaria Crassna  có khả năng tạo trầm rất tốt, chất lượng không thua kém các loại trầm trên thế giới. Giới buôn trầm cũng cho biết trầm Việt Nam được xem là thượng hạng trên thị trường quốc tế và giá luôn cao hơn giá trầm các nước khác.

Trầm hương Bảy Núi và niềm hy vọng đổi đời

          Anh Lê Hoàng Vĩnh tại khu vực Ô Sình trên đỉnh núi Dài là nơi có trữ lượng trầm tự nhiên cao nhứt. Thời chống Pháp, ông nội là cụ Công Đồng đã từng lên đây khai phá. Đến thời chống Mỹ, cha anh đi theo cách mạng nên cả nhà phải rút xuống núi. Mãi đến sau ngày hòa bình, khi có chương trình 327 anh mới lên đây bắt đầu khôi phục lại vườn rừng và nhận rõ giá trị của trầm hương nên mới hăng hái bắt tay vào việc trồng trầm mà anh rất kỳ vọng ở tương lai. Anh nói: Trong thiên nhiên, một khi cây trầm bị tổn thương do nhiều tác nhân khác nhau như kiến đục, thân cây bị chặt, bị thương tích lâu ngày, một loại nhựa tinh túy đặc biệt tiết ra từ chổ tổn thương để tạo thành trầm. Anh Nguyễn Văn Ban, chi hội phó chi hội nông dân tập thể khu vực núi Cấm, kể rằng trước kia muốn khai thác trầm, bà con thường dùng búa, dục tạo vết thương cho cây, một vài năm sau trở lại cưa cây sẻ lấy ra trầm đặc, nếu còn ở trạng thái nhựa gọi là trầm non. Nhưng khai thác kiểu đó mỗi lần lấy trầm là chết mất một cây, nếu như không tiếp tục trồng cây mới, nguồn trầm sẽ cạn kiệt. Chính vì vậy mà cây dó là một trong những loại cây xếp vào đầu bảng danh sách đỏ thực vật Việt Nam và được bảo vệ nghiêm ngặt từ năm 2002 đến nay.

          Thật tình mà nói, phong trào trồng trầm trên Bảy Núi lúc đầu nhiều người tỏ vẻ ra dè dặt, thận trọng, thậm chí hoang mang nghi ngờ vì bà con mới chỉ nghe nói chứ chưa hề thấy trầm và tinh dầu trầm ra sao, hiệu quả như thế nào! Rốt cuộc chỉ có những người bán cây giống và bán chế phẩm sinh học (chất kích thích tạo trầm) là giàu lên. Ngay cả kỷ thuật tạo trầm cũng là một vấn đề hết sức bí mật, người trồng chỉ nhắm mắt hợp tác với công ty rồi ăn chia theo sản phẩm. Còn những nông dân bỏ vốn đầu tư trồng trầm phải mất 6,7 năm mới bắt đầu hợp đồng để khai thác, nhưng gần đây, cây trầm Bảy Núi đã mở ra một triển vọng mới, nhiều bà con đã “đãi được vàng” dù là vàng thô.

          Anh Lê Hoàng Nhi, một người lớn lên từ rừng đã từng tham quan học hỏi nhiều nơi về kỷ thuật trồng trầm, hiện đã sở hữu trên 4 ha dó trầm xen kẽ với cây rừng và cây ăn trái. Để lấy ngắn nuôi dài nhiều bà con miền núi thường trồng thêm rau cải, đậu, su, bắp… biến vùng đất núi khô cằn thành một thảm cỏ đầy triển vọng. Cách nay hai năm đã có  nhiều công ty nội địa đến hỏi mua từ 350.000đ đến 700.000đ/cây để kích thích tạo trầm. Hiện nay, tổng số cây đến trên 1.000 cây. Sau 24 tháng sẽ bắt đầu thu hoạch, bình quân mỗi cây được 3 kí trầm thô (loại 6), giá mỗi kí là 800.000 đồng. Nếu trồng đúng qui cách, mỗi ha lời khoảng 100 triệu đồng. Anh Nhi cho biết, nhiều công ty ở An Giang hiện nay đang hoàn thiện các bí quyết riêng để nâng cao hiệu quả khai thác trầm. Do đó, công ty nào uy tín càng cao càng có nhiều nông dân hợp tác. Bản thân anh đã hợp đồng với công ty Phương Long để khai thác theo phương thức ăn chia sản phẩm, kết quả rất khả quan. Anh Trần Văn Lúa, chủ vườn trầm ở thị trấn Ba Chúc – huyện Tri Tôn cũng phấn khởi dẫn tôi đi xem những cây trầm đã cấy men sắp thu hoạch.

          Mục đích triển khai của dự án “Tạo nguồn cung cấp trầm ở Việt Nam” trước hết là qua tác động của khoa học kỹ thuật các chuyên gia sẽ tạo ra nguồn trầm nhân tạo, cho sản phẩm nhanh, mà chất lượng vẫn bảo đảm. Kế đến là góp phần bảo tồn thiên nhien và nhanh chóng phục hồi cây bản địa, một loài cây quí hiếm, cũng là cây phòng hộ lâu năm và bền vững. Ngoài ra, một số hộ còn giữ được những cây trầm tóc tự nhiên nay có thể vừa khai thác hạt giống bán mỗi năm từ vài chục đến 100 triệu đồng, vừa mở rộng diện tích trồng trầm tạo ra sự phấn khích và niềm hy vọng đối với bà con miền núi.

          Lúc tiễn tôi xuống núi, anh Công Tảo bắt tay bày tỏ niềm hân hoan “Tôi tin chắc là những người nặng lòng với cây trầm nhứt định sẽ được rừng trả ơn”. Và lần ghé thăm anh Lê Hoàng Nhi mới đây tại chợ Ba Chúc, anh cũng bày tỏ hy vọng về tương lai của cây trầm, đồng thời giới thiệu với tôi những mãnh trầm thô vừa khai thác cùng với nhiều sản phẩm được chế biến từ trầm hương Bảy Núi do công ty Phương Long sản xuất và đã xuất sang Trung Quốc, Hồng Kông.

          Cây dó trầm Bảy Núi hiện đang ở vào thời điểm thu hoạch. Nhiều công ty sản xuất kinh doanh đã đến tìm hiểu và hợp tác trực tiếp với các chủ rừng, giúp cho các hộ trồng trầm cảm thấy yên tâm và bắt đầu nhận được những tín hiệu vui. Tuy nhiên, trầm hương Bảy Núi có mở ra một tương lai sáng sủa hay không, khát vọng trầm hương có thành hiện thực và tiềm năng Bảy Núi có vực dậy được hay không, phần lớn còn tùy thuộc vào sự hổ trợ của dự án “Tạo nguồn cung cấp trầm ở Việt Nam” và tính năng động, nhạy bén của ngành kiểm lâm, đặc biệt là sự can thiệp, hướng dẫn, quản lý của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng.

 

Tài liệu tham khảo:

- “Bảng hướng dẫn trồng cây tóc/gió bầu” của Tổ chức dự án rừng mưa nhiệt đới.

- Tài liệu tham khảo Hội thảo “Trao đổi kinh nghiệm trồng và tạo trầm từ cây dó bầu” của Công ty Trang trại VIET`S FARMS JC.

          - Thất Sơn mầu nhiệm của Nguyễn Văn Văn Hầu – NXB Từ Tâm – 1972.

          - Nửa tháng trong miền Thất Sơn của Nguyễn Văn Hầu – NXB Trẻ - 2000.

- Và nhiều thông tin khác từ đài phát thanh và truyền hình địa phương.

Cập nhật ( 02/09/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online