Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Lịch Sử Văn Hoá arrow Văn hóa Khmer ở Cà Mau (Minh Tuấn)
Văn hóa Khmer ở Cà Mau (Minh Tuấn) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
02/09/2009

VÀI NÉT VĂN HÓA NGƯỜI KHMER Ở CÀ MAU

* Minh Tuấn

         Đất nước ta trải dài từ ải Nam Quan cho đến mũi Cà Mau, gồm nhiều dân tộc, hấp thu nhiều nền văn hóa khác nhau. Trong lịch sử đã xảy ra nhiều cuộc di dân lớn do hoàn cảnh chiến tranh hoặc các biến động lịch sử. Điều đó đã tạo nên sự đa dạng phong phú về sắc tộc ở Việt Nam. Do đó có thể coi Việt Nam là một mái nhà chung nơi các dân tộc cùng chung sống trong tình anh em thân thiết, dù nguồn gốc sắc tộc có thể khác nhau. Trong số đó phải kể đến người Khmer, một trong những sắc dân đã góp phần tô điểm thêm cho bức tranh muôn màu muôn vẻ về con người Việt Nam, văn hóa Việt Nam.

        Người Khmer cư trú và sinh sống ở Cà Mau từ rất lâu, họ sống xen lẫn với người Kinh và người Hoa, sống rải rác không tập trung. Người Khmer cư trú trên các kinh rạch vùng nông thôn. Theo thống kê hiện nay có khoảng 7320 hộ với khoảng 37.000 người sinh sống trên địa bàn các huyện như : Trần văn Thời , Thới Bình, U Minh, Đầm dơi, Ngọc Hiển Và Thành phố Cà Mau.

       Về tôn giáo, người Khmer chịu ảnh hưởng sâu sắc Phật giáo Tiểu thừa được truyền vào từ Ấn Độ. Nhưng Phật Pháp mới chỉ giúp họ đạo lý sống làm người, còn trong cuộc sống lao động sản xuất thường ngày, dù muốn hay không họ vẫn phải va chạm với may rủi, được thua...thì Phật lại càng xa vời. Vì thế họ vẫn còn tin vào các lực lượng siêu nhiên thần bí khác mà họ chưa có khả năng nhận thức và chế ngự. Nhất là trong nghề trồng lúa nước, phụ thuộc vào thiên nhiên, nhưng với trình độ nhận thức kỹ thuật canh tác thô sơ, thì việc được hay mất mùa vẫn còn rất bí ẩn, nên việc sùng bái, thần linh hóa các thế lực thiên nhiên thần bí chẳng phải vì lòng thành tín như đối với tôn giáo mà vì nhu cầu nhân sinh, vụ lợi...Vì một mặt chế ngự các thần đừng tác oai, tác quái, một mặt cầu xin ban phước lành. Vd : người ta cầu Têvôda ban mưa xuống nhưng đừng làm bão. Cầu thần Sâurya (Mặt trời) hãy ban ánh sáng và hơi ấm cho nhân loại, nhưng đừng nắng như thiêu đốt khiến đồng ruộng khô hạn mất mùa...Cho nên trong đời sống văn hóa tâm linh của người Khmer ở Cà Mau, ngoài việc thờ Phật là chính, cũng còn tồn tại nhiều hình thức cúng kiếng khác.

        Hiện nay, người Khmer ở Cà Mau vẫn còn bảo lưu nhiều hình thái cúng kiếng ngoài tôn giáo. Người ta gọi các hình thái tín ngưỡng ngoài tôn giáo này là các tín ngưỡng dân gian. Các tín ngưỡng dân gian này được thể hiện qua các nghi lễ, hội lễ của người Khmer. Về cơ bản có 5 lễ : các nghi lễ nông nghiệp, cúng Neak Ta, cúng Arak, Rea-hu, lễ cúng tổ.

        Người Khmer ở Cà Mau cũng như người khmer các tỉnh khác ở vùng đồng bằng sông cửu long cũng làm nghề lúa nước, nên trong đời sống của họ cũng giữ gìn nhiều lễ nghi nông nghiệp. Trong lễ nghi nông nghiệp, chúng ta thấy không có đền đài, thành tượng lúc tế lễ, chỉ khi nào có lễ người ta mới lập bàn thờ. Cũng như người Việt, người nông dân Khmer ở Cà Mau chia một năm ra làm hai mùa : mưa, nắng. Mùa mưa được tính từ khoảng giữa tháng 4 đến giữa tháng 10 âm lịch. Mùa nắng (khô) được tính từ giữa tháng 10 đến giữa tháng 4 âm lịch.
       Các nghi lễ nông nghiệp thường là : Ăn tết vào năm mới (Chol chnam thmây), lễ cầu an, lễ âk-âm-bok (Lễ cúng trăng).

       Khác với người Việt, người Hoa, người Khmer ăn tết Chol chnam thmây vào tháng “chet” tức đầu tháng 4 Dương lịch. Đây là thời gian đã hoàn thành việc gặt hái, mùa khô đã qua và mùa mưa sắp đến. Đáng chú ý là vào ngày giáp Tết, các núi cát (Phnom-Khsach) theo hình tháp (Sthâup) được đắp nên quanh chính điện, ở tám hướng và làm rào bằng tre bao quanh.

       Ở một số chùa còn thay núi cát bằng núi lúa (pun-phnom-srâuv). Trong những ngày Tết còn diễn ra nhiều trò chơi : ném banh (Chol-chhung), đấu khắm (Leăk-Kânsèng), rồng rắn (Chôk-chéay), hát đối đáp (Ayai) và biểu diễn văn nghệ. Ngoài ý nghĩa vui chơi giải trí, những trò chơi, các hình thức sinh hoạt nam nữ trong ngày đầu năm còn mang ý nghĩa phồn thực, cầu mong sự sinh sôi nảy nở gia tăng trong sản xuất.

        Thường sau lễ Chol chnam thmây và trước khi mùa mưa đến, người nông dân Khmer ĐBSCL còn tổ chức lễ cầu an (Bon kâmsan) cho phum sóc. Năm nào hạn hán kéo dài thì việc cúng lễ cầu mưa rất thịnh hành ở hầu khắp vùng người Khmer cư trú. Đương thời vào tháng Kdoek (tức 15/10 âm lịch) ở thời điểm trăng tròn, người Khmer tổ chức lễ cúng trăng (bon sâmpeah reah Khè) rất lớn. Người Khmer quan niệm rằng mặt trăng là vị thần có quan hệ tới kết quả tốt xấu của mùa màng nên trong lễ cúng trăng, vật cúng ngoài cốm dẹt là loại lúa nếp sớm thu hoạch, vào lúc ấy còn có dừa, bưởi, mía, chuối...

        Ảnh hưởng sâu rộng hơn trong đời sống xã hội, văn hóa tinh thần của người Khmer chính là Phật giáo Tiểu thừa. Người Khmer từ lúc sinh ra đến khi trưởng thành, rồi về già đến lúc chết, mọi buồn vui đều diễn ra ở chùa. Thậm chí trong sách dạy làm người của Khmer có nói : người không được tu trong chùa là người có nhiều tội lỗi trong đời sống. Chỉ bằng vào một câu nói truyền miệng đã có sức mạnh quan trọng định hướng cho cuộc sống làm người của người Khmer. Người con trai được coi là đủ tư cách, phẩm chất trong xã hội đều phải trải qua một thời gian tu học ở chùa.

         Về phong tục tập quán của người Khmer Cà Mau đến nay đã có nhiều thay đổi. Hồi xưa trong nhà của người Khmer chỉ có bàn thờ Phật, nhưng ngày nay đến những vùng người Khmer – người Việt – người Hoa ở xen kẽ thì nhiều gia đình người Khmer có bàn thờ tổ tiên, bàn thờ ông Địa, thậm chí có gia đình còn thờ cả Quan Công nữa...Nghệ thuật trang trí, chạm khắc ở chùa cũng mang nhiều nét văn hóa Việt – Hoa – Chàm...Chùa càng cổ thì mô típ Rắn (Pos) trang trí ở cột, bệ, thờ… gần với Rắn hơn, chùa nào mới xây cất hoặc mới trùng tu trang trí lại thì đa phần mô típ Rắn biến thành Rồng. Và y phục có mặc theo người Việt, người Hoa, nhưng chữ viết và phong tục “quan hôn tang tế” thì vẫn giữ nét căn bản của truyền thống dân tộc.

        Người Khmer cư trú thành các phum, sóc, quây quần chung quanh các ngôi chùa. Nhà cửa xây cất rất đơn giản, ít nhà ngói, thường là nhà tranh tre nứa lá. Ngoài ra, trong phong tục của người Khmer những việc tang ma, cưới hỏi... đều có những quy định chặt chẽ riêng. Việc tu hành thường chỉ dành cho giới nam.

        Tóm lại văn hóa của người Khmer ở Cà Mau đã đóng góp vào sự phong phú, đa dạng, độc đáo của Văn hóa Việt Nam, đã trở thành một phần của văn hóa Việt Nam.

Cập nhật ( 02/09/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online