Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow Thử một lần dối diện với thơ (Trường Vũ Thiên An)
Thử một lần dối diện với thơ (Trường Vũ Thiên An) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
19/09/2009

THỬ MỘT LẦN ĐỐI DIỆN VỚI THƠ & CON-NGƯỜI-THƠ BÙI GIÁNG

* Trương Vũ Thiên An

Ấn tượng trong tôi từ những ngày còn rất nhỏ khi lần đầu được nghe thơ Bùi Giáng, mà tôi vẫn còn nuôi mãi, là thơ Bùi Giáng thường dắt ta vào một cuộc chơi mà ta cực kỳ lúng túng bởi hoàn toàn bị động về luật chơi, hoàn toàn không nếu bắct được cái con người đang chơi cùng ta kia ! Đôi lúc Bùi Giàng có làm ta hụt hẫng, đỏ mặt vì ta cảm thấy vì mình bị đùa. Song, phải nói là cuộc chơi của thơ Bùi Giáng là cuộc chơi đầy ấn tượng. Rất nhiều lần ta tự hỏi là cuộc chơi đã kết thúc chưa, mau vậy ! Chơi nhiều lần với thơ Bùi Giáng đâm ra tò mò, đâm ra bị thu hút. Cuộc chơi Vô đề là một ví dụ. Ta cứ ngỡ chắc mẩm phen này ta sẽ rình bắt được một hồn thơ phảng phất Xuân Diệu:

Anh không rõ sự đời có nên nói

Rằng yêu nhau là vĩnh viễn xa nhau.

Để rồi cái ta có, mà có rất mơ hồ, là một ý tình giản đơn mà càng đọc càng lạ, lạ lắm, tức lắm:

Anh định nói suốt trăm lần le lói

Rồi bổng nhiên anh mím miệng vò đầu.

Bùi Giáng nhiều khi rất “ngẳng” trong cách chấm dứt cuộc chơi:

Người đi tôi khóc một mình

Đười ươi vô tận thình lình tôi ca.

Khôn tức làm sao được ! Mà tức quá thành ra nhớ ! Nhớ lâu những câu đại loại Vì anh biết tháng ngày đi khắp ngõ-Rất mực là là thế đó nên chi.

Có lúc tôi cũng bật cười để tha thứ cho cái – chưa – tới của mình và cũng để thưởng cho cái ngẳng đời rất có duyên của Bùi Giáng. Bởi hơn ai hết trong các nhà thơ hiện đại, Bùi Giáng lá người đã dám cà ngẳng trong thơ, cười kiểu ông địa trong thơ mà được nhiều người chấp nhận. Lê Minh Quốc rất tuyệt vời khi dùng từ cà rỡn để nói về thơ lẫn con người Bùi Giáng. Tôi muốn liều lĩnh nghỉ thêm rằng cạnh bao nhiêu nhà thơ nghiêm túc một cách chơi đùa trong nghệ thuật là một Bùi Giáng lặng lẽ mà sừng sững bên triền thơ cỏ cháy rất riêng của mình để sống và viết hết mình cho một lối thơ chơi đùa một cách nghiêm túc ! Bùi Giáng đã nổi tiếng bởi vì ông không cần nổi tiếng!

Rất nhiều người cho rằng Bùi Giáng hơi… điên điên và thơ ông cũng…điên hơi hơi ! Tôi không có ý định viện dẫn trường hợp Hàn Mặc Tử cũng đã tững bị nhận định như vậy để chiêu tuyết cho Bùi Giáng. Công bằng má nói cách viết của ông nhiều lúc cực kỳ khó hiểu. Thành ra, ông cứ…điên! Cả thiên hạ đổ xô xầm xì là ông điên, chỉ có mình ông là nói to một cách hồn nhiên, hăm hở dzui dzẻ là mình điên! Trong tiểu luận Ngày tháng ngao du, Bùi Giáng khẳng định: “Nó điên! Nhưng điên một cách vui vẻ…”. Mở đầu tập thơ Rong rêu vừa được xuất bản, trước cả bài thơ tựa là bốn câu thơ được Bùi Giáng viết từ năm 1965:

Sơ sinh phát tiết muộn lời

Tăm hồn như lộc trang đời như điên

Muộn lời chậm tiếng Lầu tiên

Liền tâu Thần nữ mối phiền Lão phu.

Trong một loạt bài Kể ra, Không thể nói rằng, Thôn nữ Thanh Châu, Bình minh, Đi về làng xóm, Tưởng rằng như thế…Bùi Giáng mặc nhiên xác nhận là mình điên. Hình như ông có một mối tình điên:

Nhìn em vô hạn bùi ngùi

Nhìn tôi vô tận chôn vùi tình điên.

Đó là cái điên của một con người đã hồn nhiên tin rằng cuộc đời là một cuộc chơi, sống ở đời chẳng qua cũng chỉ là làm một cuộ ngày tháng ngao du. Bùi Giáng đã ngao du trong thơ và cả trong đời, tung phá tất cả cái ước lệ làm người, làm thơ. Ông đã phá chấp một cách vô thức, do vô thức trong phá chaố mà phá chấp trở nên thành thật và mãnh liệt đến da diết. Thơ Buì Giáng cho ta hình ảnh một gã trung niên thi sĩ khờ khạo đến sâu sắc, ngủng ngẳng một cách nghiêm túc, điên một niềm điên trí tuệ, rất triết học mà thành ra vô ngôn, quê mùa. Con người đã đọc rất nhiều tri thức hiện đại của nhoiều miền tư tưởng đó lại khao khát cuộc đời một du tử, du mục, thích làm bạn với chuồn chuồn châu chấu, tương tư mãi kiếp mục tử chăn trâu. Con người mang tiếng điên đó là một kẻ suốt đời không bình yên, cứ nhón chân để rình bắt chính mình, rình bắt những vô tận, vô hạn, vô ngôn, lập ngôn…Một lúc nào đó, niềm yêu vô tận trong Bùi Giáng đối diện với nỗi đau không cùng. Tất cả dồn lại trong một chiều, bùng nổ phát tiết. Ta nghe người than:

Về gặp gỡ máu tim anh một lúc

Rồi anh điên như từng đã điên rồi.

Nhưng không ai bỏ ông cả, làng xóm vẫn đi về trong thơ ông, những người dân quê chất phác đã nhận ra SáuGiáng ngày nào của mình và gãi đều gãi tai thú thiệt:

Vợ chồng tôi cũng lúc nào nhớ anh

Anh điên mà dzui-dzẻ thập thành

Chúng tôi tỉnh táo mà đành buồn hiu.

Nên Bùi Giáng cứ vui!Coi! Việc gì mà phải âu sầu ! Tôi thì tôi cứ thích cái cách ông nhảy như con hươu nhảy, cái cách điên dzui-dzẻ thập thành của ông. Tôi sợ phải thấy ông buồn. Có một lần Trịnh Công Sơn đã thoáng thấy Bùi Giáng buồn…Hôm nay làng xóm vô thường-Có người đứng lặng bên đường ngủ quên…

Tôi không dám bàn đến cái hay cái dở trong thơ Bùi Giáng. Tôi không có ý định dại dột làm người đi bóc lớp rong rêu còn lấm tấm mưa nguồn sinh lực để ngày tháng ngao du trong thơ ông, lầm lũi như con lạc đà ngô nghê nhọc nhằn vượt qua sa mạc phát tiết, đến tận bến bờ mong lung sương bình nguyên để chiêm ngưỡng tư tưởng hiện đại của Bùi Giáng. Bởi ông làm thơ cũng tự nhiên như con chim thì phải bay, con cá thì phải lội. Bởi vì tôi, cũng như rất nhiều người không hiểu hết ông, cũng không hiểu nổi ông. Hiểu không được khi tôi không trải qua, không chia sẽ được cùng ông những khoảnh khắc bùng vỡ của ý thức những lúc mà cường độ của cảm xúc bật òa thành từng mảnh sáng rực lóa buộc ông phải ngẹn ngào – phấn chấn, run rẩy- tê mê thốt lên: “Tôi làm thơ chỉ là một cách dìu ba đào về chân trời khác…”. Tôi đã không có mặt cùng ông tại mốc khởi hành, không biết ông định đi về đâu, ông nghĩ gì thì tại sao tôi lại dám bảo rằng ông đúng, ông sai, ông hay, ông dở? Vậy thì hởi Bùi Giáng, ông hãy đi chuyến độc hành của riêng ông dù rằng lòng tôi rất muốn, rất thèm được nếp mình vào một gốc nhỏ trên chuyến xe đời của ông để lắc lư với ông, nhấp nhỏm cùng ông, thiu thiu bên ông vào một cõi thơ không bến bờ, bay bay ghềnh thác. Để cùng đùa vui, cùng khóc cười với những câu thơ cứ lẫn lộn, đi về giữa uyên bác trang trọng xưa cũ và hiện đại dân dã đến giang hồ ngổ ngáo.

Không phải bài thơ nào của Bùi Giáng cũng đều có giá trị. Có những bài dễ dãi đến làm người đọc thất vọng, có bài thì khó mà hiểu nổi. Thế nhưng thế nào thì trong từng bài người đọc bao giờ cũng lân la tìm gặp được ít nhất là một câu thơ quý hiếm, lạ lùng. Đọc bài tự hỏi vì sao, tôi bần thần tự hỏi vì sao ông lại viết được những câu thơ bệ vệ đến nhường ấy…

Anh quỳ xuống giơ hai tay bệ vệ

Chỉ xin nâng một giọt lệ ệm đềm.

Thơ ca đã nói nhiều đến chuyện con người không thể hiểu hết nhau, dù đồng sàng nhưng vẫn dị mộng. Nhưng phải đến khi Bùi Giáng viết thì mới thấy đó không còn là ý niệm mà nó đã đời hóa, sống hóa. Thử đọc với Bùi Giáng:

Yêu nhau? Ngàn vạn não nường

Biển dâu lớp lớp mộng trường so le.

 

Mộng trường so le? Còn có cách nói nào hình ảnh hơn và độc đáo hơn nữa không?

Thơ Bùi Giáng có lẽ rất bụi, rất chịu chơi, nó có vẻ chịu cái phóng khoáng, cái bất cần, cái hào sảng của tính cách Nam Bộ. Tràn về phương xa, vượt qua đèo núi che chắn miền Trung, thơ Bùi Giáng không khỏi làm rớt những cơn mưa nhỏ. Nhưng thơ Bùi Giáng lại ra đi từ miền Trung. Hồn thơ Bùi Giáng được nuôi lớn từ những triền đồi trung du có tranh nắng cháy của đất Quảng. Tế ngựa từ miền Trung, ngựa- thơ Bùi Giáng bon bon nước kiệu trên những hạt ngàn châu phổ phương Nam, hí rung trời làm ngơ ngác bao người dân thành phố, rồi dừng chân trái khoáy giữa phố giữa phường. Có những đêm đỏ mắt nhớ đồi, ngựa hóng lên những tiếng não nùng tương tư một triền có xưa xa. Nhiều lúc, tôi đã âm thầm bắt gặp trong thơ Bùi Giáng hình ảnh một gã du tử bơ phờ ruổi giong về những ngày trung du nắng cháy để góp nhặt cát đá, tìm một phúc bình yên…

Cỏ hoa từ bỏ ruộng đồng

Hồn du mục cũ xa gần hỡi em.

Làm sao có thể bảo rằng thơ Bùi Giáng không chập chờn môt ám ảnh trung du triền đồi với những ngày ngheu ngao chăn dê hái củi, tình Mọi (?) bay bay mà danh lợi chỉ là bọt bèo, kiếp người là thênh thang lá nổi, tri thức chỉ là những khái niệm quy ước đè nặng đời người. Ám ảnh đó rất nhiều lần làm dội lên những sầu ca:

…Bước truông còn chảy bên triền mây trôi

Đầu khe lá cỏ phai rồi

Đá vang tiếng ngựa bên lời ước mong.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ít nhất là đã một lần thấy mình bơ phờ giữa đường trưa không bến bờ khi họ Trịnh viết: “Giữa đường trưa tôi có bơ phờ. Chợt tôi thấy thiên thu là một đường không bến bờ”. Bùi Giáng cũng bắt gặp mình về giữa ngọ mà cứ vẩn vơ hoài một đêm trăng chết:

Hồn du mục cỏ hoa mòn mỏi

Rừng đêm xanh trăng tạ không

Vì hơi thở cũng sầu như lá úa

Rớt lưng đèo bối rối lách theo lau.

Gã mục tử Bùi Giáng về thành phố rồi nhưng tâm hồn vẫn thơm mùi cỏ nắng. Tiếng gọi từ truông đèo phá rộng miền Trung đôi lúc làm dậy lên đằng sau những bước thơ ngổ ngáo niềm mỏi thương da diết đến xót lòng…

Bây giờ tôi đã quên xưa

Sài Gòn cám dỗ tôi chưa chịu về.

Nên tôi không chỉ thấy ông đùa.

Tôi còn thấy ông đau vì sống lâu giữa phố phường mà vẫn không thành người của phố phường văn minh được. Nên Buồn phố thị cũng xa bay như gió-Cộ xe nhiều cũng nhảy bổng như hươu. Chao, đôi lúc thơ Bùi Giáng buồn lắm, xa lắm:

Chiều hôm đếm lá cây rơi

Bên đèn phố thị thương đồi núi xa.

Tôi chỉ muốn đóng lại bài viết của mình bằng đôi ba câu thơ loại vui vui, cà tửng, cà ngẳng mà người ta đã trích rất nhiều khi voết về Bùi Giáng. Tôi muốn như vậy lắm chứ! Nhưng lòng tôi cứ không chịu thanh thản trong phút chia tay này. Bởi trên bàn viết của tôi còn đang bịn rịn hai bức ảnh của một Bùi Giáng đang hút thuốc, mắt ranh-mãnh-nghịch-ngợm như muốn hỏi đời rằng: có phải là ông đó không? Không, giờ thì tôi đã biết chắc rằng đó không phải là ông. Bởi trong một sát na buồn đến tê tái, tôi đã thoáng bắt gặp ông, một lần mà như thiên thu, đang sững người xa xăm, phơi trần cái tôi cô đơn đến chân thực trong thơ khi chỉ còn lại mình ông…

Giờ một lúc bổng thoáng qua niệm tưởng

Anh một mình đốt thuốc nhớ vu vơ.

Bùi Giáng trong tôi đó…./.

Cập nhật ( 19/09/2009 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online