Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow LẠNH HƠN XỨ MÌNH (Gs Hoàng Chương)
LẠNH HƠN XỨ MÌNH (Gs Hoàng Chương) PDF In E-mail
Người viết: Administrator   
25/06/2008

LẠNH HƠN XỨ MÌNH

rất riêng tư và đậm nét tân kỳ

* Giáo sư Hoàng Chương

       Tôi biết Giáo sư Tiến sĩ Thái Kim Lan cách đây đã hơn năm năm, một trí thức Việt kiều ở Đức phong thái đậm chất Huế, với hình dáng mảnh mai trong chiếc áo dài cùng giọng nói nhẹ êm, thỉnh thoảng lại cầu kinh niệm Phật. Tôi cũng đã đến thăm nhà riêng của Thái Kim Lan ở Thành phố Munich nên càng hiểu thêm về tư tưởng và sinh hoạt của vị nữ Giáo sư triết học phương Đông rất nổi tiếng này.

       Tạp chí Văn Hiến Việt Nam đã đăng hàng chục bài nghiên cứu và tản văn của Thái Kim Lan và được đông đảo bạn đọc đánh giá cao. Sự đóng góp của Tiến sĩ Thái Kim Lan không chỉ có triết học, văn học mà còn tài trợ cho cơ quan chúng tôi cũng như một số đơn vị nghệ thuật dân tộc trong nước thực hiện nhiều hoạt động có ý nghĩa, kể cả việc đưa Nhà hát tuồng Đào Tấn Bình Định sang Đức biểu diễn trong nhiều ngày. Với công lao, đóng góp tích cực cho văn hóa nước nhà nên Giáo sư Tiến sĩ Thái Kim Lan đã được trao tặng giải thưởng Đào Tấn, giải Vinh danh đất Việt và được giới thiệu chân dung trong bộ sách thế kỷ Người mẹ và phái đẹp.

Đọc văn Thái Kim Lan nhiều, biết nhà triết học này quả là một nghệ sĩ của ngôn từ, nhưng tôi vẫn rất bất ngờ khi nhận giấy mới đến viện Gơttơ (Hà Nội) để nghe giới thiệu thơ Thái Kim Lan. Thực tình, tôi không nghĩ Thái Kim Lan còn là nhà thơ mà là một nhà thơ độc đáo đến vậy. Tôi đến rất sớm mong được trò chuyện với bà về những dự định hợp tác nghiên cứu về văn hóa Phật giáo, nhưng ngay từ phúc đầu ở viện Gơttơ, tôi đã bị hút ngay vào tập thơ Lạnh hơn xứ mình của Thái Kim Lan vừa được Nhà xuất bản Phương Đông ấn hành bằng song ngữ (Việt – Đức) rất đẹp, dày tới 156 trang, trong đó có lời dẫn của Irmgard Ackerman – Nữ Giáo sư Ngôn ngữ học Đức. Nếu không có lời bình sâu sắc của nữ Giáo sư Irmgard Ackerman và lời bạt của tác giả thì không dễ dàng gì cảm thụ hết cái lạ, cái hay của thơ Thái Kim Lan, bởi một hình thức thơ rất mới và nội dung thơ rất sâu vì tính triết học, tính thiền và tính đa nghĩa của nó.

Mở đầu buổi đọc thơ Thái Kim Lan (tôi nói đọc, tức là không ngâm và cho dù có giọng ngâm thơ hay tới đâu cũng không sao ngâm hay hơn đọc), ông Giám đốc viện Gơttơ giới thiệu một cách trân trọng về Giáo sư Tiến sĩ Thái Kim Lan cũng như ca ngợi tập thơ Lạnh hơn xứ mình mà theo ông là một tác phẩm đặc sắc được chọn giới thiệu ở viện Gơttơ. Tiếp đến là tác giả tập thơ Lạnh hơn xứ mình nói lời tâm sự “Hôm nay mưa thu trở lại sau những ngày nắng chói như một niềm an ủi bời bời cảm xúc buồn vui. Trái tim phập phòng nhói đau theo từng nhịp mưa hối hả đập vào cửa kính. Mưa! Làm Mưa, ước là Mưa đã theo tôi từ thưở gặp mưa, quên mình đi trong dòng vô thức, ru mình trong chuỗi rơi, rơi xuống mãi hoài, mà chẳng có một tiếng “để làm gì” xa lạ với từng giọt mưa vọng lên trong triền miên ấy. Mưa, hè nghiên cơn sốt miên man, tôi thấy mình mơ, mơ đạp cương trên cuộc đời dong duỗi từ muôn kiếp đến đây. Trong cơn mưa này cũng như trong mỗi cơn mưa kia giữa đời, tôi ngồi nhìn lại mình đội mưa, đi vào cõi lênh đênh, vẽ trong một vòng trái đất, tròn và trong mỗi giọt mưa đang rơi vào biển rộng, không lời… như mỗi giọt mưa từ trời chạm đất, ngân vọng đến tiếng vang vũ trụ đời đời… Mưa từng giọt, thời gian chảy vào không gian, mưa từng giọt… gần xa quấn quýt, mưa từng giọt… dìu nhau già, trẻ, mưa từng giọt… chan chứa buồn vui. Trong tiếng mưa rào rạt, tôi như sờ được cảm giác hạnh phúc gặp lại cố tri, ngỡ như mưa từ hàng triệu năm hối hả đến bên, ngỡ như mưa chạy cùng trái đất rơi về, cũ như hơi đất màu mưa, mới như thoáng gió mưa xuân. Trong mưa tôi gặp thời non dại, trong mưa tôi cảm được cội nguồn từng nơi từng chốn trên địa cầu. Trong mưa ôm hoài nhớ nhung, trong mưa đắng cay xởi lởi ngọt bùi, trong mưa luyến lưu hồn đợi, muội mê long lanh chợt tỉnh, trong mưa bông thấy ngày xưa, bồi hồi chưa xong đã tràn mộng mị… Chìm lìm trong tiếng lao xao, tôi ngỡ mình đang ôm trái đất vào lòng, quay theo trái đất, theo mưa mà đi, theo mưa mà rơi, theo mưa mà vô cùng trời đất… để rồi, một mai, chẳng còn nơi đây là chốn xa nhà…

Mưa là một đề tài mà Thái Kim Lan hay đề cập. Trong tập thơ Lạnh hơn xứ mình có nhiều bài nói về mưa khá hay. Xin trích bài Mưa sáng ở Huế :

Ngoài song

Mưa hát

sẽ sàng

trên tàu chuối

đong đưa

trong sân

con chim sâu

thủ thỉ

bên người trở về

chuyện mái nhà

mười năm xa cách.

Có lẽ ở xứ Huế, nơi có mưa nhiều, mưa như một đặc sắc khó quên của xứ Huế mộng mơ mà tuổi thơ của Thái Kim Lan đã in sâu vào ký ức nên mưa thường thể hiện trong thơ của bà như phát hiện của Giáo sư Irmgard Ackerman: “Cơn mưa, được tác giả nêu ra trong nhiều bài thơ, có một thế đứng giá trị khác hẳn với khung trời  trong vĩ độ của chúng ta. Cơn mưa được cảm nhận như sứ giả của quê hương, làm cho con người đi xa có thể chịu đựng được sự xa nhà. Nước mưa đem đến an lành và tươi mát và có thể trở thành một sự truy nhận mà ta có thể hiểu được trong nhiều ý nghĩa như là “về nhà…”.

Sau lời tâm sự, Thái Kim Lan chọn đọc một số bài thơ mà bà thích nhất. Tác giả đọc bằng hai thứ tiếng Việt và Đức, thỉnh thoảng dừng lại để trao đổi với thính giả (thính giả hôm ấy khá đông, ngoài những nhà nghiên cứu Việt Nam và Đức, còn đa số là nhà báo trẻ và sinh viên). Đúng là một buổi đọc thơ của nhà triết học, một nhà khoa học nhân văn, nó hoàn toàn khác với những cuộc trình bày thơ bình thường như ta thấy ở Việt Nam. Đây cũng là cách phổ cập văn thơ ở Châu Âu. Tưởng hình thức sinh hoạt lạ lẫm này không quen, không hấp dẫn, hóa ra lại sôi nổi nên kéo dài thời gian, khi người đọc thơ và nghe thơ đã gặp nhau và đã tìm thấy những điều tâm đắc trong cuộc chơi tình cảm và trí tuệ này. Tôi trích giới thiệu mấy bài thơ lạ trong tập Lạnh hơn xứ mình để bạn đọc tham khảo về một thể loại thơ rất mới, rất hiện đại, thơ một dòng có một chữ, một dòng hai chữ, dòng nhiều nhất là năm chữ nhưng lại chứa đựng sâu thẳm một tâm hồn Việt Nam.

Đêm đầu tiên

ở xứ người

Trước bức tường xa lạ

Trong chăn chiếu lạ

Thao thức

Bôi

Trắng

đêm

dài

Sớm mai

Cơn mưa

Chợt đến

Có phải tiếng chân ai

Rảo bước

Từ

Chốn quê xa

(Gặp gỡ N – 1)

Từ một tâm hồn thơ dạt dào lãng mạn, Thái Kim Lan nhìn cây cỏ, đất trời, cái gì cũng đẹp rồi khái quát thành những tứ thơ, câu thơ ngắn gọn nhưng đầy tính tượng hình rất cảm xúc với những hình ảnh đẹp :

Mùa xuân

Đã nẩy mầm từ đất

Cỏ non xanh

Sờ nhẹ

Chân trời xanh

Khu rừng thưa

Run mình

Trong nắng hồng

Trăng non

Bừng chuyển nghiệp

(Mùa xuân)

Cảm hứng của nhà thơ từ vẻ đẹp của thiên thiên rồi bật ra những tứ thơ hay trong những bài thơ Buổi sáng bên hồ, Chiều bên hồ, Hạt mưa, Tiết thu, Lại mưa thu… đều là những bài thơ ngắn đậm đặc chất trữ tình và chói sáng những triết lý nhân sinh. Cũng có những bài thơ khá dài tả vẻ đẹp của thiên nhiên, được cấu trúc nhiều đoạn kiểu trường ca nhằm giải bày tâm sự của một người xa xứ đang làm quen và nhập cuộc với một thế giới mới, như bài Vịnh mùa xuân dài tới bốn đoạn, hoặc bài Thiên luận về một câu chuyện tình dài tới sáu trang, bởi đây không còn là cảm xúc nhất thời trước vẻ đẹp của thiên nhiên, mà là tự sự về cuộc đời, những suy tư sâu sắc về số phận con người.

Tôi hoàn toàn đồng tình với đánh giá của Ackerman về tập thơ Lạnh hơn xứ mình Ackerman viết “ Thái Kim Lan không giản đơn chỉ là người chuyển tải tư tưởng Á Đông đến với nước Đức, cũng không đơn thuần chỉ là người phiên dịch giữa các nền ngôn ngữ và văn hóa, mà thật ra Thái Kim Lan đang thực hiện một động tác quân bằng (balancekakt), biểu hiện một tổng hợp riêng tư, rất cá biệt nhưng đầy sáng tạo hướng đạo. Tổng hợp này không phải là động tác giản đơn choàng lên những ý  niệm Á Đông bằng tấm áo Đức quốc, cũng không phải là cuộc phiên dịch những bài thơ tiếng Việt sang tiếng Đức mà chính là cuộc thử nghiệm khởi từ nỗi căn thẳng thường trực mà tác giả đã trần thân giữa dòng sống hiện tại”. Với một “quân bằng” tạo ra giữa “một căn thẳng giữa hai đầu thế giới” như Ackerman nhận xét, “không đơn giản chỉ là sự khơi dậy cái bên kia, cũng không là sự ngụp lặn vào cái bên này” mà tập thơ Lạnh hơn xứ mình của Thái Kim Lan là một đóng góp rất riêng tư và đậm nét tân kỳ vào kho tàng thơ ca của cả hai nền thơ ca Đức – Việt.

Cập nhật ( 02/12/2008 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online