Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Bạc Liêu arrow Dân ca Bạc Liêu (Thanh Tâm)
Dân ca Bạc Liêu (Thanh Tâm) PDF In E-mail
Người viết: Thanh Tâm   
05/11/2009

 DÂN CA BẠC LIÊU SÂU NẶNG TÌNH NGƯỜI

* Thanh Tâm     

          Theo nhận xét chung thì tỉnh nào cũng có một số làn điệu dân ca, từ các thành tố: thơ ca dân gian, ca dao, điệu lý, dạ cổ, hò vè… được khái quát chung là dân ca, tức là âm nhạc dân gian. Dân gia được cấu tạo từ hai nguồn: nguồn âm nhạc dân gian và nguồn khí dân gian. Thực tế cho thấy nó xuất phát từ bản thân địa bàn cư trú hoạc do sự giao thoa của nhiều vùng văn hóa tạo thành. Tỉnh Bạc Liêu ngày xưa địa bàn rất rộng nên loại hình văn học dân gian rất đa dạng và phong phú… Người Bạc Liêu chắc đã từng nghe câu ca dao: Xứ đâu bằng xứ Cạnh Đền/ Muỗi kêu như sáo thổi, đỉa đền như bánh cánh.

           Do đó những người đến đây khẩn hoang người ta càng lo sợ: Bạc Liêu xứ ở lạ lùng/ Con chim kêu cũng sợ, con cá vùng phải kinh.

          Như đã biết, vùng đất này mới được người Việt đến khai phá chừng hơn 300 năm nay (thế nghĩa bất vi vô dõng giả/ Lâm nguy bất cứu mạc anh hùng.

          Dễ hiểu nhất, như lời nhà văn Sơn Nam viết vể vùng đất này: Trong khối sóng mênh mông/ Có bóng người vô danh/ Từ bên này sông Tiền/ Qua bên kia sông Hậu/ Mang theo chiếc độc huyền/… Muỗi, vắt nhiều hơn cỏ/ Chướng khi mù như sương/ Thân không là lính thú…/ Sao chưa về cố hương (trích Lời tựa Hương rừng Cà Mau).

          Người Bạc Liêu đã trải qua nhiều biến thiên lịch sử, nên càng tỏ rõ lòng kiên trung bất khuất, dù gặp cảnh gian nan: Trời sanh cây cứng, lá dai/ Gió lay mặc gió, chiều ai ta chẳng chiều/.

          Sự kiện đồng Nọc Nạng càng tỏ rõ tiết tháo của người dân Bạc Liêu, cuộc đấu tranh dù không cân sức, nhưng thắng lợi thuộc về những người nông dân Bạc Liêu trước bọn thực dân “ác bá cường hào”. Xứ đâu thị tứ bằng sứ Kinh Cùng/ Tràm xanh củi lục, anh hùng thiếu chi.

          Sự kiện ấy còn mang lại cho đất Bạc Liêu nhiều thơ ca, tuồng tích khác như: vở cải lương Máu thắm đồng Nọc Nạng của Phạm Ngọc Truyền và cuốn tiểu thuyết Đồng Nọc Nạng của Phú Vân. Vè nọc Nạng đã trở thành thơ ca dân gian đi vào lòng người mãi còn ngâm ngợi.

          Từ thập niên 50, phong trào chống Pháp dâng cao ở Bạc Liêu. Bài vọng cổ tạm thời bị cấm sử dụng… trước đó chừng 30 năm (lối 1920), bài Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu cũng được sáng tác ra trên mảnh đất thân yêu này. Làn điệu bài Dạ cổ của Bác Sáu Lầu mang đầy tâm trạng, được viết với 20 câu nhịp 4: Từ là từ phu tướng/ Báu kiếm sắc phong lên đàng/ Vào ra luống trông tin chàng/ Đem năm canh mơ màng/ Em luống trong tin chàng/ Ơi, gan vàng quặn đau í a. (Trích từ 20 câu Dạ cổ Hoài Lang).

          Bài Dạ cổ hoài lang đã thành “vọng cổ Bạc Liêu”, sau gọi tắt là vọng cổ, là một khúc dân ca truyền cảm (lúc đầu nó thế chỗ bài Hành vân và chỉ chơi trong nhạc tài tử - bây giờ người ta hát thịnh hành như một khúc dân ca – kể cả sáu câu vọng cổ “thoát thai” từ bài góc này cũng thế). Nhắc lại, bài nói thơ Bạc Liêu “thế chổ” một thời! Lúc ấy tôi có dự một đám cưới, nhà trai “quy tụ” trên 10 cây đờn mandoline để thai phiên thâu đêm suốt sáng, mới biết dân Bạc Liêu yêu thích dân ca biết dường nào. Nói thơ Bạc Liêu được cấu tạo theo lối (điệu thức) âm nhạc ngũ cung dân tộc (rề, fa thăng, sol, la, si bình) tương ứng với lối ghi cổ nhạc: hò, xự (già), xang, xê, cống… Nhạc sĩ Phan Nhân khi về Bạc Liêu đã “cảm hứng” khúc dân ca này, và đã sử dụng chất liệu ấy vào bài Trên quê hương Minh Hải rất thành công! Ngày nay, nhiều tác giả cải lương giựa vào giai điệu ấy “đặt lời mới” mà họ gọi là điệu Lý năm căn. Như vậy, Bạc Liêu lại có thêm một làn điệu dân ca mới nữa!

          Về bài Dạ cổ hoài lang được với nhịp 4 trong ngũ cung: hò, xự, xang, xê, cống. Khu kết hợp với một ngũ cung khác: xự, xang, xê, oan, thì thành ra hệ 7 âm trong nhạc cải lương: hò, xự, xang, xê, cống, oan (liu) là một làn điệu dân ca nổi tiếng hiện nay trên sân khấu cải lương!

          Cũng từ bài Dạ cổ, kết hợp với Lý con sáo Bạc Liêu, nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển có bài đêm Gành Hào nghe điệu Hoài lang được nhiều người biết đến.

          Ngày ấy có hai cách nối thơ Bạc Liêu: nói “trực khởi” là đàn và ca một lượt. Lời nói thơ bài Mười thương của ông Phi Bằng như sau: Má ơi con “chửa” muốn chồng/ Chờ cho (mà) chiến sĩ thành công trở về…(trích)

          Nói thơ “lung khởi là có lối nói như vọng cổ, rồi mới vô “mùi”. Nói lối: Cơn nước loạn cần người giúp đỡ…/ Buổi lâm nguy cậy ở thanh niên…

          Rồi vô mùi: “Con ơi! Hãy dứt mối… thâm tình” (mùi)

          Vào nhịp ca tiếp: Con ra (mà) mặt trận giữ gìn biên cương/ Thà rằng chết ở chiến trường/ Còn hơn (mà) chết ở trên giường thê nhi…(trích).

          Vào năm 1970, lúc cao trào đánh Mỹ đang dân cao ở Bạc Liêu, thì nhạc sĩ A-na-nô-li Bút xơ- kốp của nước Cộng hòa Ka-zắc-xtan (thuộc Liên Xô cũ), đã chọn bài thơ Bạc Liêu để sáng tác vở kịch hát mang nội dung về cuộc kháng chiến ở nhân dân ta ở miền Nam Việt Nam.

          Từ một giai điệu trữ tình, giàu sức biệu hiện, nhạc sĩ A-na-tô-ni đã mở đầu vở kịch bằng ba kèn trom- pét rất thành công!

          Bạc Liêu cũng có nhiều điệu hò, sau đây là lời tiêu biểu: Hò ơi… nhớ cây đa trốc gốc thợ mộc đang cưa. Đôi lứa ta đi ra cũng xứng, đứng lại cũng vừa ờ ơ… Tại cha với mẹ hò ơ… Tại cha với mẹ kén lựa sui gia… ơ ơ…

          Về dân ca điệu lý, cũng có một số bài, sinh nghe làn điệu Lý con sáo Bạc Liêu (thường gọi là Lý con sáo sang sông): “Ở, ở, ai xui mà con sáo cái mà qua sông, cái mà qua sông, cho nên cái mà con sáo… ở, ở sổ lồng cái kìa bay xa, cái kìa bay xa. Cái lý sông mã, cái lý xàng xê, đôi ta về, đồng ruộng ơi, sáo bay xa”.

          Lâu nay, nhiều tác giả cải lương và nhạc sĩ đã sử dụng “chất liệu” của bài lý này vào tác phẩm của mình, nhưng họ có ngờ đâu cái xứ Công tử Bạc Liêu này cũng có những làn điệu dân ca thấm đẫm tình người, đã “gây men” cho họ có nhiều bài ca nổi tiếng, như hơn một lần chúng ta đã nghe.  

Cập nhật ( 27/09/2014 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !