Skip to content

Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size default color brick color green color
Bạn đang xem:Home arrow Biên Khảo arrow TRÁCH AI? AI TRÁCH? BÂY GIỜ TRÁCH AI? (Phan Đình Dũng)
TRÁCH AI? AI TRÁCH? BÂY GIỜ TRÁCH AI? (Phan Đình Dũng) PDF In E-mail
Người viết: ThanhHung   
14/12/2008

TRÁCH AI? AI TRÁCH? BÂY GIỜ TRÁCH AI?

* Phan Đình Dũng

Con người sống phải yêu nhau. Cái chuyện đương nhiên ấy xưa như trái đất như con trai lớn lên phải có vợ, con gái đến tuổi phải lấy chồng. Dẫu có yêu nhau mà phải “yêu là chết trong lòng một ít”(1) (hoặc có thể nhiều hơn đi nữa), thì con người cứ phải nên yêu nhau. Bởi vì, đã yêu nhau, thì những người trong cuộc “bao nhiêu núi cũng trèo, mấy sông sâu cũng lội, bấy nhiêu đèo cũng qua” để chỉ mong được cái kết cục: kết tóc xe duyên, nên nghĩa vợ chồng kia mà.

          Thế nhưng, cái bi kịch của cuộc đời là ở chỗ, không phải bất cứ cặp đôi nào yêu nhau trên thế gian này đều đến với nhau, sống trọn nghĩa vợ chồng “trăm năm hạnh phúc” dẫu có “đầu bạc răng long”. Cái cớ của sự đứt gánh giữa đường ấy thì nhiều vô số kể và đem lại nhiều điều đau khổ cho những ai trong cuộc dầu muốn hay không. Ai mà nói, tôi chia tay với tình yêu chân thật mà không đau khổ là nói dốc, phét hoặc là tự dối lòng mình. Phải chăng, cái đau khổ nhiều quá trong tình yêu bất thành mà có những người đã nghêu ngao “bất cần”  nhưng thật ra trong thẳm sâu lòng mình não nuột lắm ”Tình yêu đến em không mong đợi gì, tình yêu đi em không hề nuối tiếc”(2). Buồn tình đến thế là cùng chứ “không mong, không đợi” là thế nào?

          Trong ca dao của người Việt(3), có những lời ca dao mộc mạc, chân tình nói lên được nỗi lòng của những người yêu nhau mà không đến được nhau với nhiều sắc thái tình cảm. Buồn có, đau khổ có, oán giận cũng có từ khi muốn yêu, hay đã yêu hoặc đã tưởng chừng “có lúc thành đôi”  mà cuối cùng phải chia xa với nhiều nguyên cớ. Trách ai đây, ai là người có lỗi đây mà để lâm vào cái cảnh:

         “Chim xa cành thương cây nhớ cội

Người xa người tội lắm người ơi.

Thà rằng không biết thì thôi

Biết rồi mỗi đứa mỗi nơi sao đành”.

Có nhiều nguyên do dẫn đến sự đỗ vở trong tình yêu, từ những người trong cuộc, những người thân và cả những lý do vô cớ nào đó. Có những người sau khi chia tay rồi mới nhận ra rằng, chúng ta thật trẻ con, “giận hờn không đâu vào đâu”. Nhận biết ra thì mỗi người cũng không thể đến với nhau được nữa, bởi “anh đường anh, em đường em”. Mà mỗi con đường mỗi người đã chọn ấy lại có người bên cạnh cái kiểu giận lẩy. Chàng trai thì “anh về lấy vợ thế là xong”, còn cô gái ”em thì kiếm một tấm chồng lận lưng”. Huề. Mà có huề không? Hay chỉ là…

Đường đời mỗi người mỗi ngả. Ai cũng cho rằng có số có phần, có duyên có phận “nồi nào úp vung nấy”. Nghĩ thế thì cũng tốt thôi, an ủi được lòng mình bởi không còn tình thì còn nghĩa, bởi chúng mình “không duyên không phận”, chỉ biết:

-Trách ông Tơ với bà Nguyệt lão

 Xe dây vào lại đảo dây ra.

- Trăng lu bởi có đám mây

Đôi ta cách trở vì dây tơ hồng

Nói thì nói thế thôi, chứ người trong cuộc không trách ít cũng trách nhiều. Vì sao không đến được với nhau? vì sao mà xa nhau? vì sao mà chia tay? Trách không phải để bắt lỗi, bắt đền. Trách ai đó, vì sao vậy để nói được tấm lòng mình.

Khi đọc những lời thổ lộ này, chắc ai cũng hiểu được chàng trai buồn cho chính bản thân mình vì:

Gần chùa chẳng được ăn xôi

Gần nàng chẳng được sánh vai cùng nàng.

Còn vì sao ư ? Có phải đây là nguyên cớ dù ai nói lên đi chăng nữa:

Xưa kia ai biết ai đâu

Bởi chim ô Thước bắc cầu sông Ngân.

Xưa kia anh ở đồng làng,

Tại anh chậm bước nên nàng đi xa.

Hay vì nhờ cậy người làm mai mối mà chẳng nối được được sợi dây thương nhớ nào:

Xa nàng vì bởi ông mai,

Ông mai ít tiếng, bà  mai ít lời.

Còn cô gái trong cái cảnh “đêm qua chớp bể mưa nguồn” thấy “cá buồn cá lội tung tăng. Em buồn em biết đãi đằng cùng ai” hay “đêm qua mới gọi là đêm. Ruột xót như muối, dạ mềm như dưa” đã phải hỏi chính mình:

Vì ai cho thiếp võ vàng

Vì chàng tư lự hoa tàn nhụy rơi.

Thực ra hỏi cũng chính là trả lời rồi. Đích thị là nàng trách chàng rồi, vì chàng vô tình quá, hững hờ quá, không biết có một người chờ mong.

Nỗi niềm trong lời ca dao sau đây là câu hỏi để mà trách nhưng trách ai đây. Bởi vì không chỉ đỉnh ra ai cả mà “trách ai” đó thôi vì sao làm như thế, làm như thế để được gì, mà chỉ thêm “tội lắm người ơi” cho những ai trong cuộc. Vì thế ta tạm gọi là trách chung – trách những người trong cuộc – có thể là chàng trai và có thể là cô gái. Ai thấy mình là nguyên cớ của các việc làm trên thì tự biết lời trách ứng vào mình. Lời trách như dao “cứa” đến lòng những ai nghe được:

- Trách ai tham đó bỏ đăng

  Thấy lê quên lựu, thấy trăng quên đèn.

- Trách ai ăn giấy bỏ bìa
  Khi thương thương vội, khi lìa lìa xa!

- Trách ai làm lở bờ ngăn,

             Tùng xiêu, cúc ngã, mai oằn, điểu rơi.

- Từ ngày gặp gỡ giữa đường

  Những lời bạn nói, nhớ thương vô chừng.

  Tưởng là thành cơm thành cháo, tôi bỏ bụng mừng

  Hay đâu cá bể chim rừng vội bay !

- Ai làm cho bướm lìa hoa,

  Cho chim xanh nỡ bay qua vườn hồng ?

  Ai đi muôn dặm non sông

 Ðể ai chứa chất sầu đông vơi đầy?

Dẫu sao và lẽ thường, trong sự chia xa, tình yêu đổ vỡ, thì “thân gái liễu yếu đào tơ” như con chim trước bão tố đáng thương. Bởi một lẽ, nỗi “sầu đông vơi đầy” của các cô gái như thế này đây:

Nhớ ai em những khóc thầm

Hai hàng nước mắt đầm đầm như mưa.

Nhớ ai ngơ ngẩn ngẩn ngơ

Nhớ ai, ai nhớ, bây giờ nhớ ai?

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Như đứng đống lửa, như ngồi đống than.

để rồi dẫn đến cái tình cảnh:

Em xa anh, em chan nước mắt thay canh.

Nhớ ai con mắt lim dim

Chân đi thất thiểu như chim tha mồi .

Nhớ ai hết đứng lại ngồi .

Ngày đêm tơ tưởng một người tình nhân...

Nói dông dài cái nỗi buồn phận gái để thấy rằng lời trách của họ cũng là lời than buồn đến não ruột mà những chàng trai (vô tình hay cố ý) không biết.                               

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến chia tay trong tình yêu. Có thể tại anh và có thể tại em lắm chứ. Phải tìm ra người để trách chứ, nhất là những người trong cuộc. Vì ai mà phải “loan chưa bỏ phụng, phụng đành bỏ loan”. Những lời sau đây là của cô gái đối với chàng trai với nhiều điều đáng trách, là nguyên nhân dẫn đến duyên phận lỡ làng:

 

- Trách người quân tử bạc tình

  Có gương mà để bên mình chẳng soi !

- Trách người quân tử bạc tình

  Chơi hoa rồi lại bẻ cành bán rao !

- Trách người cầm lái không minh

  Bỏ thuyền vơ vẩn giữa ghềnh bơ vơ

- Anh nói với em

  Như rựa chém xuống đá

  Như rạ cắt xuống đất

  Như mật rót vào tai

  Bây chừ anh đã nghe ai ?

  Bỏ em giữa chốn thuyền chài rứa ri ?

- Người như huê nở trên cành

  Em như con bướm lượn vành trên hoa.

  Bây giờ anh lấy người ta

  Như dao cắt ruột em ra làm mười !

- Nào khi anh ốm anh đau

  Tay bưng chén thuốc vã dầu cho anh

  Bây giờ anh mạnh anh lành

  Anh tham chốn khác anh đành bỏ em.

- Trách người  mau lợt mau phai

  Chẳng thương vợ yếu, chẳng hoài con thơ.

 - Hồi nào nhắn xuống nhắn lên
             Bây giờ em đ
ứng một bên anh không nhìn.

Bởi những điều đáng trách đó mà cô gái phải:

 - Tiếc thay cái đọi bịt vàng

  Ðem ra đong cám lỡ làng duyên em !

  Tiếc nồi cơm trắng để ôi

  Tiếc con người lịch mà soi gương mờ.

- Công em gánh gạch xây tường

  Mà em chẳng được thắp hương chùa này.

- Bây giờ anh lấy người ta

   Như dao cắt ruột em ra làm mười !

Những lời ca dao sau đây là của những chàng trai trách các cô gái. Mà ở đó, biết bao nhiêu điều cũng đáng trách không kém:

- Xưa kia nói nói thề thề

  Bây giờ bẻ khóa trao chìa cho ai ?

  Bây giờ nàng đã nghe ai ?

  Gặp anh ghé nón chạm vai chẳng chào !

- Có chả em tình phụ xôi

  Có cam phụ quýt, có người phụ ta.

  Có quán, tình phụ cây đa

  Ba năm quán đổ cây đa vẫn còn.

  Có mực, em phụ tình son

  Có kẻ đẹp giòn, em phụ nhân duyên.

  Có bạc, em lại phụ tiền

  Có nhân ngãi mới, quên người tình xưa.

Cho nên, khi việc đã rồi, chàng trai mới “hít hà hít hả” ta thán:

- Tưởng giếng sâu nối sợi dây dài,

  Hay đâu giếng cạn, tiếc hoài sợi dây.

- Công anh ngồi giữ buồng tằm

  Ðến khi tằm chín, anh nằm buồng không!

- Công anh chăn nghé đã lâu

 Bây giờ nghé đã thành trâu ai cày !

- Tiếc công lao anh đào ao thả cá

           Năm bảy tháng trường họ lạ đến câu.

- Công anh đắp đập be bờ

          Ðể ai tháo nước, để lờ anh trôi.

- Tiếc công anh se sợi nhợ, uốn cây cần

Xe rồi sợi đứt, con cá lần ra khơi.                       

Không chỉ người trong cuộc yêu đương mà còn những người ngoài cuộc cũng một phần nào là nguyên cớ để làm tình yêu chia rẻ, vợ chồng khổ đau. Ai? Chúng ta thấy “đích danh” ngay trong nội dung lời trách sau và sẽ biết địa chỉ ngay:

- Mẹ em tham thúng xôi rền

            Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng

            Tôi đã bảo mẹ rằng đừng

            Mẹ hấm, mẹ hứ mẹ bưng ngay vào

            Bây giờ kẻ thấp người cao

            Như đôi đũa lệch so sao cho bằng.

          - Trách cha trách mẹ nhà chàng,

 Cầm cân chẳng biết là vàng hay thau.

 Thật vàng chẳng phải thau đâu,

 Đừng đem thử lửa mà đau lòng vàng,

 Tham vàng bỏ ngãi chàng ơi,

 Vàng ăn thì hết, ngãi tôi hãy còn.

- Đôi ta như đũa nòng nòng,

            Đẹp duyên mà chẳng đẹp lòng mẹ cha.

            Đôi ta làm bạn thong dong,

            Như đôi đũa ngọc nằm trong mâm vàng.

            Bởi chưng thầy mẹ nói ngang,

 Để cho đũa ngọc mâm vàng cách xa.

Trách thì biết trách thế thôi. Chia lìa thì nhớ nhung, tan vỡ thì khổ đau. Ai lâm vào hoàn cảnh đó mà không thế. Cái đau thì cố chịu, nỗi buồn thì cũng cam mà đựng mà  nuốt ngược vào trong. Thử hỏi, cảnh này ai thấu hỡi ai:

- Thiếp xa chàng như rồng nọ xa mây

  Như con chèo bẻo xa cây măng vòi.

- Ðơi ta chẳng đặng sum vầy

  Khác nào chiếc nhạn lạc bầy kêu sương !

- Thiếp xa chàng hái dâu quên giỏ

  Chàng xa thiếp bứt cỏ quên liềm,

  Xuống sông múc nước,

  Ghè lặn dòng trôi...

- Nàng buồn nàng bỏ quay tơ
  Chàng buồn chàng bỏ thi thơ học hành.
  Nàng buồn nàng bỏ cửi canh
  Chàng buồn chàng bỏ học hành chàng đi ...

- Sen xa hồ, sen khơ hồ cạn,
  Liễu xa đào liễu ngã liễu nghiêng.
  Anh xa em như bến xa thuyền.
  Như Thúy Kiều xa Kim Trọng, biết mấy niên cho

tái hồi!

Để đừng trách đừng ghen, đừng hoa tàn nhụy rủ, đừng để cho anh và em phải khổ sở, âu sầu như:

-Anh như con nhạn bơ thờ

 Sớm ăn tối đậu cành tơ một mình

Em như con hạc đầu đình

Muốn bay không nhắc nổi mình mà bay.

            Những người trong cuộc yêu đương nên thẳng thắn, thật lòng, đừng đem tình yêu ra đùa giỡn, giỡn chơi mà thêm tội thêm tình, thêm oán thêm ai:

- Có thương thì thương

 Không thương thì nói

 Làm chi lần lần lữa lữa như hẹn nợ thêm buồn.

 - Có yêu thì nói rằng yêu
   Chẳng yêu thì nói một điều cho xong
   Làm chi dở đục dở trong
   Lờ lờ nước hến cho lòng tương tư.

- Có thương thì thương cho chắc
  Bằng trục trặc thì trục trặc cho luôn.
  Ðừng làm như con thỏ nọ đứng đầu truông
  Khi vui giỡn sóng, khi buồn giỡn trăng !

Gía mà được như ai cũng giữ trọn lời thề, ước nguyện:

- Chỉ thề nước biếc non xanh,

 Theo nhau cho trọn tử sanh cũng đành.

 Trời cao bể rộng mong manh,

           Ở sao cho trọn tấm tình phu thê.

 Trót đà ngọc ước vàng thề,

 Dù mà cách trở sơn khê cũng liều.

- Vợ chồng là nghĩa phu thê

  Tay ấp má kề sinh tử có nhau

- Ðạo nghĩa cang thường chớ đổi đừng thay

 Dẫu có làm nên danh vọng hay rủi có ăn mày, ta  cũng theo nhau.

 Theo nhau cho trọn đạo trời

Dẫu rằng không chiếu trải tơi mà nằm.

Còn nguyên do nào đó chẳng đặng đừng, thì giữ sao cho hết tình còn nghĩa với nhau:

- Dẫu nên cũng bởi mẹ cha

  Dẫu không cũng nhớ cây đa, bến đò

- Chẳng nên, tình trước nghĩa sau,
  Có con, ta gả cho nhau, thiệt gì! 

Thế mới là tình yêu đẹp, chân chính chứ nhỉ ?

                                  

Chú thích :

(1) Lời thơ của tác giả Xuân Diệu.

(2) Lời của một bài hát.

(3) Sử dụng trong bài viết được sưu tầm từ nhiều nguồn: sách báo đã xuất bản, trên mạng. Một số bài viết cho rằng là những dị bản. Vì vậy, có thể gặp những bài ca dao đồng nghĩa nhưng có khác nhau về từ. Âu dó cũng là một sự phong phú, đa dạng của kho tàng ca dao từ nhiều vùng miền của người Việt.

 

 

Cập nhật ( 16/12/2008 )
 
< Trước   Tiếp >

Tìm kiếm bài viết

Click here !
Click here !
Click here !

Liên lạc online